Radio Naukowe

Episodes page 1 of 6

1. #323 Czym się wyróżnia polska przyroda? | dr Piotr Bernatowicz

   22 Oct 2026 · 1 h 03 min

   Skala sprytu ewolucyjnego, jaki występuje w przyrodzie, jest doprawdy zadziwiająca. Nie trzeba się rozglądać daleko. Weźmy na przykład różankę, niedużą rybkę z rodziny karpiowatych, która żyje w polskich rzekach. Ten…

2. #322 Co kosmos robi z człowiekiem? Kulisy lotów załogowych | dr Anna Fogtman

   15 Oct 2026 · 1 h 19 min

   – Spacer kosmiczny ma ze spacerem tyle wspólnego, ile operacja kardiologiczna z majsterkowaniem – mówi w Radiu Naukowym dr Anna Fogtman, biolożka i specjalistka medycyny kosmicznej w Europejskiej Agencji Kosmicznej…

3. Poznaj tegoroczne premiery naszego wydawnictwa

   10 Oct 2026 · 8:40

   👉 https://wydawnictwoRN.pl 🎉 ODSŁANIAMY KARTY! Oto nasze NOWOŚCI książkowe w sezonie 2026! 🚀 „Ponad błękit. O lotach kosmicznych i ludziach, bez których by ich nie było” dr Anny Fogtman 👉 https://radionaukowe.pl/blekit…

4. #321 Ewolucja latania, czyli ptasie dinozaury, pterozaury i inni lotnicy | dr Gerard Gierliński

   8 Oct 2026 · 57 min

   🪶 Pióra są starsze od latania i wcale nie powstały jako dostosowanie do tej pięknej zdolności. – Badacze piór twierdzą, że (…) jest ono tak skomplikowanym dziełem natury, że nie mogło pojawić się wielokrotnie u różnych…

5. #320 Bartnictwo - dawna sztuka zdobywania miodu | prof. Aneta Pieniądz

   1 Oct 2026 · 57 min

   Bartnik w dawnej Polsce pozornie nie miał trudnej pracy (choć bywała bolesna). Mógł dziać barcie, czyli wyrąbywać je w drzewach, ale niekoniecznie – korzystano też z naturalnych dziupli. Pszczoły same się w nich…

6. #319 Idzie nowa era w astronomii | prof. Maciej Bilicki

   24 Sep 2026 · 1 h 22 min

   Wyobraźcie sobie kamerę o rozdzielczości 3,2 gigapiksela (największą jaką do tej pory zamontowano na teleskopie), która przez 10 lat każdej nocy wielokrotnie rejestruje ten sam obszar nieba. Właśnie takie monumentalne…

7. LAMU'26 #12 Z czego jest zbudowany mózg? Skąd się bierze ciepło w ciele człowieka?

   22 Sep 2026 · 40 min

   Witajcie, Młode Umysły! Lato się kończy, kończy się LAMU! Zapraszamy na ostatni odcinek w tym roku. Przyjrzymy się naszym ciałom - z zewnątrz i od wewnątrz. To będzie fascynująca wycieczka! Dziękujemy wszystkim, którzy…

8. #318 "Lalka" Bolesława Prusa a historia | prof. Błażej Brzostek

   17 Sep 2026 · 1 h 22 min

   „Lalka” Bolesława Prusa to portret epoki, ale przede wszystkim sprytna gra z cenzurą. Choć publikowana była pod koniec lat 80. XIX wieku, jej akcja dzieje się dekadę wcześniej. Tych dziesięć lat to dla Warszawy ogromna…

9. LAMU'26 #11 Co się stanie jak zjem kawałek księżyca? Ile jest układów planetarnych w kosmosie?

   15 Sep 2026 · 38 min

   🌙 Witajcie, Młode Umysły! Zapraszamy Was w podróż na księżyc i jeszcze dalej! Sprawdzimy jaka jest temperatura na powierzchni srebrnego globu, odnajdziemy zostawioną tam kanapkę, a nawet spróbujemy księżycowych skał.…

10. Przełom czy kradzież? OpenAI i problem milenijny | KOMENTARZ | dr Bartosz Naskręcki

    10 Sep 2026 · 34 min

    Firma OpenAI ogłosiła, że jej model sztucznej inteligencji rozwiązał problem Naviera-Stokesa – jeden z siedmiu matematycznych problemów milenijnych. Problem w tym, że istnieją podejrzenia, że model, który tego dokonał…

11. #317 Czy możemy ufać sztucznej inteligencji? | prof. Przemysław Biecek

    10 Sep 2026 · 1 h 06 min

    Dlaczego modele językowe zmyślają zamiast „przyznać”, że nie dotarły do jakiejś informacji? – Celem takiego „czata” jest uzyskanie jak największej oceny od użytkownika. Użytkownik lubi porozmawiać sobie, lubi mieć…

12. LAMU'26 #10 Dlaczego muszą człowieki jeść obiad? Jak widzą niemowlęta?

    8 Sep 2026 · 36 min

    Witajcie Młode Umysły! Jak tam u Was? Ciekawość nie gaśnie, mam nadzieję? 🔍✨ W tym odcinku to Wy, dzieci, jesteście głównymi bohaterami! 👧🧒 Pomóżcie tworzyć LAMU: https://patronite.pl/z/LAMU 🌱 Jak człowiek rośnie?…

13. #316 Czy powstanie Wielki Zderzacz Bakterii? | dr Jonasz Słomka

    3 Sep 2026 · 50 min

    Pewnie każdemu z was zdarzyło się kiedyś wpaść w drugą osobę, zwykle jednak nic z tego nie wynika (chyba, że w komediach romantycznych). Bakterie bezustannie zderzają się ze sobą nawzajem i potrafią wykorzystać takie…

14. LAMU'26 #09 Czy w Polsce był wulkan? Ile jest wody w Wiśle?

    1 Sep 2026 · 39 min

    Chodź to już wrzesień, to lato astronomiczne trwa i LAMU Was nie opuszcza, Drogie Młode Umysły! W tym odcinku: ziemia i woda. Zapraszamy! Jeśli LAMU jest dla Was ważne, zajrzyjcie na zrzutkę na tegoroczną edycję:…

15. #315 Wszechświat w wymiarze gamma. Odkrycia na horyzoncie | prof. Tomasz Bulik

    27 Aug 2026 · 59 min

    Wyobraźmy sobie dwa fotony. Jeden leci do nas na Ziemię ze Słońca, a drugi z błysku gamma jakiegoś pulsara. To foton i to foton, a jednak ten drugi ma oszałamiającą energię: bilion razy większą! Astronomia wysokich…

16. LAMU'26 #08 Jakie jest najwyższe drzewo? Dlaczego banany są zgięte?

    25 Aug 2026 · 35 min

    Drogie Młode Umysły, lato jeszcze trwa, więc LAMU jest na posterunku! Tym razem odcinek o roślinach! Zapraszamy! Uwaga! Jeśli LAMU jest dla Was ważne, zajrzyjcie na zrzutkę na tegoroczną edycję:…

17. #314 Mrówki czy pszczoły? DEBATA Radia Naukowego | dr Michał Kolasa, dr Igor Siedlecki

    19 Aug 2026 · 1 h 23 min

    Pszczoły potrafią przekazywać informacje za pomocą tańca i leczyć się sfermentowanym nektarem, a mrówki stosują zaawansowaną prewencję przeciwko zakażeniom (odkażają, ale też amputują uszkodzone kończyny!) oraz…

18. LAMU'26 #07 Czy da się zawrócić czas? Co to jest grawitacja? Jak działa prąd?

    18 Aug 2026 · 39 min

    🧠✨ Witajcie Młode Umysły! Zajmiemy się w tym odcinku podróżami w czasie, grawitacją, prądem i trochę powietrzem. Zapraszamy na odcinek siódmy, sezon siódmy! Uwaga! Jeśli LAMU jest dla Was ważne, zajrzyjcie na zrzutkę…

19. LAMU'26 #06 Czy istnieje liczba nieskończoność?? Dlaczego jak jest się mokrym, to jest zimno?

    10 Aug 2026 · 37 min

    👋 Witajcie Młode Umysły! Oto odcinek 6. tego sezonu, czyli nasz półmetek! Tym razem trochę chemii, trochę fizyki i dużo matematyki, czyli nauki wyobraźni. Zapraszamy! Uwaga! Jeśli LAMU jest dla Was ważne, zajrzyjcie na…

20. LAMU '26 #05 Jakie odgłosy wydawały dinozaury? Czemu człowiek ma pięć palców?

    4 Aug 2026 · 39 min

    🌟 Witajcie, Młode Umysły! Przed nami kolejna przygoda: będziemy przyglądać się dinozaurom, własnym dłoniom, rekinom, a na końcu odcinka nawet pokemonom! 📢 Uwaga! Jeśli LAMU jest dla Was ważne, zajrzyjcie na zrzutkę na…

21. #313 Protisty mają jedną komórkę i nie narzekają | prof. Anna Karnkowska

    30 Jul 2026 · 1 h 10 min

    Wszystko wskazuje na to, że wspólny przodek eukariontów (czyli też nas) sprzed niemal dwóch miliardów lat był protistem, konkretnie bakteriożernym wiciowcem. Czy to oznacza, że drzemie w nas cząstka pierwotnego…

22. LAMU '26 #04 Skąd się bierze woda w kranie? Jak kosmonauci mają Internet?

    27 Jul 2026 · 39 min

    Witajcie, witajcie Młode Umysły! Zapraszamy na nowy odcinek LAMU! Tym razem zagłębimy się w świat technologii: polecimy w kosmos, zajrzymy do wodociągów, będziemy gotować i… wycierać pupę! 📢 Uwaga! Jeśli LAMU jest dla…

23. #312 Galaktyki właśnie stały się jeszcze większą zagadką | dr Anna Durkalec

    23 Jul 2026 · 1 h 03 min

    Teleskop Jamesa Webba przynosi nam wyzwania wobec aktualnie obowiązujących teorii (i mniej więcej, dlatego został wysłany w kosmos). To ten teleskop zaobserwował galaktykę powstałą raptem 280 milionów lat po Wielkim…

24. LAMU '26 #03 Dlaczego koty nie lubią się z psami? Czemu nietoperze śpią do góry nogami?

    20 Jul 2026 · 42 min

    🌞 Witajcie, witajcie Młode Umysły! 🧠✨ Lato trwa, LAMU trwa! W tym odcinku o psach i kotach, nietoperzach, jeżach, delfinach, a nawet… smokach! 📢 Uwaga! Jeśli LAMU jest dla Was ważne, zajrzyjcie na zrzutkę na tegoroczną…

25. #311 Najdziwniejsze grzyby z polskich lasów | prof. Marta Wrzosek

    16 Jul 2026 · 58 min

    Lato to świetny moment, żeby znaleźć sobie nowe hobby, na przykład grzyboznawstwo. Zostawmy innym rydze i podgrzybki, zajmijmy się mniej znanymi gatunkami. Zerknijmy na przykład na okratka australijskiego. – Wyrasta z…

26. LAMU'26 #02 Jak kurczak oddycha w jajku? Czy lemury są prawołapne?

    13 Jul 2026 · 44 min

    🌟 Witajcie, witajcie, Młode Umysły! 🎧 Gotowi na kolejną odsłonę LAMU? W tym odcinku czeka na Was mnóstwo pytań o zwierzęta! 🐒🦎🐢🐦🐟 Usiądźcie wygodnie albo biegajcie – ale koniecznie w zasięgu głośnika! 🔊 💛 Uwaga! Jeśli…

27. #310 Iliada i Odyseja wracają zawsze, gdy czasy są trudne | prof. Marek Węcowski

    9 Jul 2026 · 1 h 11 min

    Czy Homer wierzył w bogów, których opisał w Iliadzie i Odysei? Czy autorem tych eposów na pewno jest jedna osoba? Rozmowa z wybitnym znawcą starożytnej Grecji, prof. Markiem Węcowskim, posłuchaj najlepiej jeszcze zanim…

28. LAMU'26 #01 Dlaczego jedzenie gnije? Czy mucha ma jelita?

    6 Jul 2026 · 41 min

    👋 Witajcie, witajcie Młode Umysły! Oto jest ono, upragnione, wytęsknione, LAMU 2026 – Letnia Akademia Młodych Umysłów powraca byśmy się wszyscy mogli bawić, uczyć i odkrywać świat. W tym odcinku przyglądamy się…

29. #309 Jak fizycy parzą kawę? O fizyce płynów prof. Maciej Lisicki

    2 Jul 2026 · 1 h 01 min

    Znacie ten efekt, kiedy pryskacie wodą na gorącą patelnię i woda tworzy małe kuleczki zamiast wyparować? To tak zwany efekt Leidenfrosta. Po zetknięciu z gorącą patelnią część kropelki natychmiast odparowuje, a…

30. #308 Czy Ślązacy zdradzili Polskę? Dziadkowie w Wehrmachcie, Volkslista i powojnie | prof. Ryszard Kaczmarek

    25 Jun 2026 · 51 min

    W czasie II wojny światowej Śląsk to ta część dzisiejszej Polski, w której sytuacja jest jedną z najbardziej skomplikowanych. Większość regionu przed wrześniem 1939 roku należała do Niemiec (potem zostaje wcielony cały…

31. #307 Górny Śląsk – historia wyboru między Polską a Niemcami | prof. Ryszard Kaczmarek

    18 Jun 2026 · 47 min

    Industrializacja Górnego Śląska wcale nie zaczęła się od węgla kamiennego. W XIX wieku najważniejsze były kopalnie cynku i ołowiu oraz huty żelaza, wszystko to w dużej mierze na potrzeby przemysłu zbrojeniowego. – Pod…

32. #306 Co żyje na przemysłowej pustyni? | prof. Edyta Sierka

    11 Jun 2026 · 1 h 00 min

    Hałdy to nieodłączny element śląskiego krajobrazu. Usypane kopalniane odpady zanieczyszczone np. metalami ciężkimi czy solą – dla przyrody wyjątkowo trudne. A tymczasem znalazły się organizmy, które mają sposoby, by…

33. #305 Jak się żyło w ostatnich latach PRL? | dr Michał Przeperski

    4 Jun 2026 · 1 h 16 min

    – Jak się patrzy na ten przełom, rok 1989/1990, to jest przekroczenie jakiegoś portalu z jednej rzeczywistości do drugiej – mówi obrazowo dr Michał Przeperski, historyk z Polskiej Akademii Nauk i rzecznik Muzeum…

34. #304 Dlaczago ciągle się usprawiedliwiamy? | prof. Mariola Paruzel-Czachura

    28 May 2026 · 1 h 04 min

    Mamy tendencję do traktowania alkoholu jako czynnika usprawiedliwiającego nasze lub cudze wątpliwe moralnie wybory. Bywa, że taki argument jest stosowany nawet w sądzie czy na policji. Tymczasem z badań…

35. #303 Na czym opiera się wartość pieniędzy? | dr Piotr Dąbrowski

    21 May 2026 · 1 h 20 min

    – Dzisiaj większość pieniądza to jest tak zwany pieniądz kreowany, który powstaje na bazie kredytów bankowych – mówi w Radiu Naukowym dr Piotr Dąbrowski z Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach. Rozmawiamy o…

36. #302 Dlaczego polskie rzeki wysychają? | Piotr Bednarek

    14 May 2026 · 1 h 11 min

    Jak wiele rzek w Polsce jest zupełnie dzikich? Takich, które nie są dotknięte żadną ludzką interwencją? Okazuje się, że… takich rzek w kraju nie ma wcale. Mówi o tym w odcinku nr 302 Radia Naukowego Piotr Bednarek,…

37. #301 Wynik II Wojny Światowej – kto zyskał na niej najwięcej? | Norbert Bączyk

    9 May 2026 · 1 h 05 min

    Wiadomo, kto II wojnę światową przegrał: Niemcy i ich sojusznicy. Wiadomo też, kto wygrał: alianci. Jednak wygraną da się stopniować i w tym przypadku też widać, kto wygrał mniej, a kto bardziej. – Jedynym prawdziwym…

38. #300 II Wojna Światowa – czy mogła się skończyć inaczej? | Norbert Bączyk

    7 May 2026 · 1 h 11 min

    7 maja 1945 roku – bezwarunkowa kapitulacja III Rzeszy. Dlaczego do niej doszło, mimo oszałamiających sukcesów w pierwszym okresie wojny? Czy ta historia mogła potoczyć się inaczej? Takie pytania zadajemy w najnowszym…

39. #298 Ślōnskŏ gŏdka – śląski to język, dialekt czy gwara? | prof. Jolanta Tambor

    23 Apr 2026 · 1 h 28 min

    Według najnowszego spisu powszechnego ponad 460 tysięcy osób używa na co dzień języka śląskiego. W ślōnskiej godce powstaje literatura, na śląski przekładane są książki, komiksy i filmy. – Uważam w tej chwili, że…

40. #297 Rozwój małego dziecka – przez co przeszliśmy jako niemowlaki? | prof. Przemysław Tomalski

    16 Apr 2026 · 1 h 49 min

    Nie jest łatwo być niemowlęciem! Młodziutki człowiek musi się nauczyć przeogromnej liczby umiejętności. Są wśród nich nie tylko te, które kojarzymy z etapami rozwoju: siadanie, chodzenie, mówienie, ale nawet…

41. #296 Polskie bajki ludowe – odblask tabu i nakazów kultury chłopskiej | prof. Violetta Wróblewska

    9 Apr 2026 · 1 h 44 min

    W zachowanych na terenie Polski ludowych wersjach bajek Czerwony Kapturek… prawie nigdy nie nosi kapturka. Bo to się nie zgadzało z rzeczywistością życia na wsi: przecież nakrycie głowy to była rzecz dla mężatek, a…

42. #295 Procesy czarownic – kto mógł być posądzony o paktowanie z diabłem? | prof. Jacek Wijaczka

    2 Apr 2026 · 1 h 13 min

    W I Rzeczpospolitej stosy płonęły, a żeby na nie trafić wcale nie trzeba było być zapiekłym heretykiem. Wystarczyło, że zupełnie świecki sąd, w świetle ówczesnego prawa, skazał daną osobę (w zdecydowanej większości…

43. #294 Księżyc planety Ziemia – jak powstał, z czego się składa i kto ma na niego chrapkę | dr Anna Łosiak

    26 Mar 2026 · 1 h 12 min

    Wiecie, że jasne plamy na Księżycu do wyżyny, najstarsza część Srebrnego Globu? Składają się z anortozytu i uważa się, że są pozostałością po pierwotnej skorupie Księżyca. Ciemniejsze plamy to wielkie kratery…

44. #293 Geometria – matematyka przestrzeni, bez której nie zrozumiemy Wszechświata | prof. Maciej Dunajski

    19 Mar 2026 · 1 h 27 min

    Książkę znajdziecie tutaj: https://ksiegarnia.uni.lodz.pl/geometria-p-2727.html #współpracapłatna Geometria, Grecy, Egipcjanie i piramidy, Wszechświat, czarne dziury, tunele czasoprzestrzenne i pomysły na…

45. #292 Sztuka argumentacji – jak skutecznie prowadzić spory? | dr Jakub Pruś

    12 Mar 2026 · 1 h 12 min

    Współczesne modele dyskusji, które znamy z internetu czy mediów, są mocno siłowe: strony okopane na swoich pozycjach, liczy się to, kto kogo przekrzyczy i stłamsi. Przeciwnika trzeba zaorać, atakować, zgnieść,…

46. #291 Mit pańszczyzny – szlachta też miała wobec chłopów obowiązki | prof. Mateusz Wyżga

    5 Mar 2026 · 1 h 48 min

    – W księgach metrykalnych widać taki ruch ludzki, że to jest nie do ogarnięcia – mówi w Radiu Naukowym prof. Mateusz Wyżga, historyk z Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej, autor m. in. wydanej niedawno książki…

47. #290 Białka – najbardziej zakręcone cegiełki życia | dr Takao Ishikawa

    26 Feb 2026 · 1 h 29 min

    Są budulcem naszych komórek i to nie tylko mięśniowych. Umożliwiają przeprowadzanie reakcji, które są dla nas niezbędne do życia (na przykład przemiana materii, uruchamiana przez enzymy). Wskazują układowi…

48. #289 Ciemna materia i neutrina - okna do nowego rozumienia Wszechświata | dr hab. Sebastian Trojanowski

    19 Feb 2026 · 1 h 18 min

    – Neutrina są naturalnym oknem do nowej fizyki – mówi w Radiu Naukowym dr hab. Sebastian Trojanowski, fizyk teoretyk związany z Narodowym Centrum Badań Jądrowych oraz Astrocent (CAMK PAN). To już brzmi dobrze, a kiedy…

49. #288 Geny i nowotwory – wykorzystać słabość, by zdławić bunt komórek | prof. Kinga Kamieniarz-Gdula

    12 Feb 2026 · 1 h 08 min

    Komórki nowotworowe to nie byty obce, ale nasze własne, tyle że zbuntowane. Zamiast współpracować, odmawiają „honorowej” samodestrukcji (apoptozy), ignorują sygnały z otoczenia i dzielą się wtedy, kiedy nie powinny. –…

50. #287 Sztuka naskalna – co chcieli nam powiedzieć ludzie prehistoryczni? | prof. Andrzej Rozwadowski

    5 Feb 2026 · 1 h 32 min

    Słuchasz nas regularnie? Zajrzyj na https://patronite.pl/radionaukowe Nasze wydawnictwo: https://wydawnictworn.pl/ *** Ludzie paleolityczni w pewnym „momencie” zaczęli czuć potrzebę tworzenia sztuki naskalnej:…