Podcasts · Education · Science

Χίλιες και μία λέξεις, με τον Πάνο Δημάκη

pod.gr

106 episodes

To «Χίλιες και μία λέξεις» είναι το podcast που θα σας κάνει να αγαπήσετε λίγο περισσότερο την ελληνική γλώσσα․ Θα ανακαλύψετε τον θαυμαστό κόσμο των λέξεων και πώς πήραν τη σημασία τους․ Τι σχέση έχει το «περιβόλι» με το «βέλος», το «βουλιάζω», τον «διάολο» και το «εμβόλιο»; Και τι κοινό έχει άραγε η «αίθουσα» με την Αιθιοπία και τον Αίσωπο; Μετά από κάθε εκπομπή, δεν θα πιστεύετε τις διασυνδέσεις μεταξύ των λέξεων στη μαγική χώρα των ελληνικών․ Κι αν είναι να είστε περήφανοι για τη γλώσσα μας, τώρα θα ξέρετε για ποιον λόγο․

Episodes page 2 of 3

  1. Βγάλε νόημα

    · 43 min · Episode 56

    Ένα διαφορετικό επεισόδιο, αφού φιλοξενώ τον Γιώργο Στάθη, Πρόεδρο του Σωματείου Διερμηνέων Ελληνικής Νοηματικής Γλώσσας. Μια συζήτηση για τη νοηματική γλώσσα: οι ερωτήσεις που πάντα είχατε, όπως πώς δημιουργούνται τα…

  2. Γέλα κυρία μου, γέλα καλή μου

    · 19 min · Episode 55

    Σημερινό θέμα ο κλαυσίγελως και οι λέξεις που σχετίζονται με κλάμα και το γέλιο. Μήπως τελικά η πλατεία Κλαυθμώνος έχει σχέση με το κλάμα και ποια είναι άραγε η σύνδεση μεταξύ θρήνου και θρύλου; Τι ήταν η άδακρυς μάχη…

  3. Το αμίλητο νερό

    · 26 min · Episode 54

    Τρία ρήματα από κλ- σάς έχω: κλίνω, κλάω και κλέω. Τι ήταν ο φοβερός ενιαυτός κλιμακτήριος και πώς το κλίμα πήρε τη σημερινή του έννοια από την αρχική σημασία της πλαγιάς; Τι σχέση έχει το κλάσμα και η κλάση με μια…

  4. Τον κακό σου τον καιρό

    · 23 min · Episode 53

    Καλοκαίρια και χειμώνες, περιμένω για να΄ρθεις, τραγουδούσε ο Μητροπάνος. Ωραία και τα δύο, μα εμείς θα επικεντρωθούμε στα καιρικά φαινόμενα που δεν εμπεριέχουν λιακάδα. Τι σχέση έχει η βροχή με τον όμβρο ή η ψιχάλα με…

  5. Ίτε παίδες Ελλήνων

    · 19 min · Episode 52

    Αυτή τη φορά θα σας συστήσω δύο ρήματα που πλέον δεν έχουμε στα νέα ελληνικά, αλλά δεν είναι νεκρά. Είναι ολοζώντανα μέσω των αμέτρητων λέξεων που βγαίνουν από αυτά. Το ίημι και το είμι! Ένεση και άνεση, κάθετος και…

  6. Άνδρα μοι έννεπε, μούσα, πολύτροπον

    · 19 min · Episode 51

    Σήμερα θα σας γυρίσω 3000 χρόνια πίσω σε μια εποχή με παντοδύναμους θεούς, πολυμήχανους βασιλιάδες, τρομακτικά τέρατα, πανέμορφες γυναίκες, αοιδούς και μαγικά ζώα. Θα ταξιδέψουμε στην ηρωική περίοδο της Οδύσσειας, όπου…

  7. Μουρέλλ' ιμ τα ματέλλια σ΄

    · 22 min · Episode 50

    Μουρέλλ' ιμ, τα ματέλλια σ' αραμπαδέλλια τσλούν. Θέλετε τη μετάφραση αυτής της υπέροχης φράσης από το μυτιληνιό ιδίωμα; Μωρό μου, τα μάτια σου κάνουν μέχρι και άμαξες να κυλήσουν. Ένα γλωσσικό (και γευστικό ταξίδι) στη…

  8. Τι σου 'κανα και πίνεις

    · 19 min · Episode 49

    Είναι ωραίο το άτιμο το ποτό, όταν συντροφεύει τις όμορφες στιγμές διασκέδασης αλλά και χαλάρωσης. Ένα επεισόδιο αφιερωμένο στην τέχνη του πίνειν. Από ποιο αρχαίο ποτήρι πήρε το όνομά του το κυλικείο και τι σχέση έχει…

  9. Πιο γρήγορα, πιο ψηλά, πιο δυνατά

    · 22 min · Episode 48

    Η μεγάλη γιορτή του αθλητισμού έφτασε: το Παρίσι υποδέχεται τους Ολυμπιακούς Αγώνες κι εμείς θα καταδυθούμε στη θάλασσα των λέξεων των αγώνων. Τι σχέση έχει το αργυρό μετάλλιο με τον πελαργό; Μαραθώνας σημαίνει όντως…

  10. Να γλείφεις τα δάχτυλά σου

    · 23 min · Episode 47

    Το καλοκαίρι είναι συνυφασμένο με το φαγητό. Όχι ότι ο υπόλοιπος χρόνος δεν είναι, αλλά πώς να το κάνουμε; Άλλη γλύκα έχει το καλοκαίρι. Γιατί το μενού λέγεται εδεσματολόγιο στα ελληνικά, τι σχέση έχει ο άτρωτος…

  11. Μπάλα είναι και γυρίζει

    · 19 min · Episode 46

    Το Euro 2024 ξεκίνησε και ήρθε η ώρα για ένα επεισόδιο για τον βασιλιά των σπορ, ένα άθλημα με τόσες συγκινήσεις όσο και περίεργες λέξεις. Θα μάθουμε τι σημαίνουν όλοι αυτοί οι αγγλικοί όροι που έχουν περάσει στην…

  12. Ό,τι του φανεί του Λωλοστεφανή

    · 21 min · Episode 45

    Λέμε έμφαση, απόφαση, κατάφαση και πρόφαση. Κι όμως τα πρώτα δύο βγαίνουν από το ρήμα φαίνω ενώ τα άλλα δύο από το φάσκω ή αλλιώς φημί. Τι φάση; Βασικά και η λέξη φάση είναι περίεργη γιατί αποτελεί το ουσιαστικό και…

  13. Μάθημα Σολφέζ

    · 32 min · Episode 44

    Μπορεί να τελείωσε η Eurovision και για φέτος, μα η Ελλάδα συμπλήρωσε το 2024 πενήντα χρόνια στον διαγωνισμό. Aυτό είναι μια τέλεια ευκαιρία να ανακαλύψουμε λέξεις που ακούγονται στις συμμετοχές μας με ελληνικό στίχο,…

  14. Σαν δεν ξέρεις να σφυρίζεις, τι τα θες τα πρόβατα;

    · 13 min · Episode 43

    Το απαύγασμα της λαϊκής σοφίας είναι οι παροιμίες, αυτές οι σύντομες φράσεις που περικλείουν ένα μεγαλείο του νου και που οι απλοί άνθρωποι ανέκαθεν χρησιμοποιούσαν για να καυτηριάσουν τα κακώς κείμενα και μη. Το…

  15. Ύμνοι και κοκορέτσι

    · 16 min · Episode 42

    Ήρθε το Πάσχα με όλα τα παρελκόμενα: ύμνοι και κοκορέτσι, κατάνυξη και κουλουράκια, λαμπάδες και αρνιά! Μα είναι αλήθεια ότι το όνομα του Ενρίκε Ιγκλέσιας είναι ελληνικό και σημαίνει Ερρίκος Εκκλησίας; Τι σχέση έχει το…

  16. Μιλάτε μου στον πληθυντικό, θα με υποχρεώσετε - Greek Cinema Vol. 2

    · 20 min · Episode 41

    Στο σημερινό επεισόδιο σας μαθαίνω ελληνική ετυμολογία μαζί με τη Βλαχοπούλου, τον Μιχαλόπουλο, τον Παπαμιχαήλ, τη Νοταρά, τον Σταυρίδη και τον Βογιατζή. Ταινίες που αγαπήσαμε, γεμάτες υπέροχες ελληνικές λέξεις, άλλες…

  17. Άρον άρον

    · 16 min · Episode 40

    Άτιμη κοινωνία που άλλους τους ανεβάζεις κι άλλους τους κατεβάζεις, όπως έλεγε και η αείμνηστη Μίτση Κωνσταντάρα. Άνοδος και κάθοδος το θέμα μας σήμερα με τα εκπληκτικά ρήματα δύω και αίρω. Τι σχέση έχει η Δύση με το…

  18. Θέλεις ή δεν θέλεις;

    · 13 min · Episode 39

    Έτσι ρωτάει ο Σάκης Ρουβάς μιας και είναι σημαντικό να εκφράζουμε τις επιθυμίες μας και να κάνουμε γνωστή τη θέλησή μας. Τι σχέση έχει η Βουλή με το επιβουλεύομαι και πώς το θέλω κατέληξε να μας δώσει το μόριο "θα";…

  19. Λιλιπούτειοι καρναβαλιστές

    · 17 min · Episode 38

    Για να δούμε: είναι ελληνικές οι ακόλουθες λέξεις; Καρναβάλι, κομφετί, σερπαντίνα, χαλβάς, τουρσί. 0/5 θα πω εγώ αλλά και πάλι είναι υπέροχη η ετυμολογία τους. Ξέρατε ότι το Τριώδιο είναι από την ίδια ρίζα με το άσμα…

  20. Στον ήλιο μοίρα

    · 16 min · Episode 37

    Το πεπρωμένο φυγείν αδύνατον ή μπας κι έχουμε τη δύναμη να ορίσουμε το μέλλον μας; Τι σχέση έχει η Καλομοίρα με το μοιρολόι και πώς συνδέεται η συνέντευξη με τον τυχάρπαστο; Μάθετε τι σημαίνει η πανάρχαια λέξη πότμος…

  21. Από την πόλη έρχομαι, β΄ μέρος

    · 18 min · Episode 36

    Part 2 αφού είναι τόσες πολλές οι πόλεις μας. Είναι αλήθεια ότι η Θεσσαλονίκη ήταν στην πραγματικότητα πριγκίπισσα; Μήπως η Ηγουμενίτσα δεν έχει καμία σχέση με κάποια ηγουμένη; Πώς συνδέεται η Φλώρινα με τη Φλόριντα…

  22. Από την πόλη έρχομαι, α΄ μέρος

    · 20 min · Episode 35

    Έχετε σκεφτεί ποτέ αν η Τρίπολη είναι όντως τρεις πόλεις μαζί; Ή γιατί το τραγούδι λέει "Στα Σάλωνα σφάζουν αρνιά" αντί να πει "Στην Άμφισσα..."; Μήπως λέξεις που φαίνονται ξεκάθαρα ελληνικές, όπως το Μεσολόγγι, είναι…

  23. Νους υγιής εν σώματι υγιεί

    · 17 min · Episode 34

    Όλοι τρέχουν πίσω από μια μπάλα! Αιώνες τώρα τρέχουμε, πηδάμε, αποκρούουμε, χτυπάμε. Κι όλα αυτά γρηγορότερα, ψηλότερα, δυνατότερα. Ένα επεισόδιο αφιερωμένο στα αθλήματα. Τι σχέση έχει η σφαίρα με τη σφύρα; Γιατί λέμε…

  24. Είναι φως φανάρι

    · 17 min · Episode 33

    Σήμερα τα Φώτα και ο φωτισμός! Επ' ευκαιρία της γιορτής των Φώτων, ένα επεισόδιο λουσμένο στο φως! Τι σχέση έχει άραγε ο Φώσκολος με το φεγγάρι; Μήπως η Λάμψη δεν ήταν τόσο τυχαίος τίτλος. Άλλωστε είναι από την ίδια…

  25. Ο ουρανός με τ΄ άστρα

    · 17 min · Episode 32

    Χριστούγεννα Πρωτούγεννα κι εμείς μάθαμε ότι οι Τρεις Μάγοι ακολούθησαν το φωτεινό αστέρι για να βρουν το μικρούλη Ιησού. Γι' αυτό κι εμείς σήμερα μιλάμε για άστρα και φεγγάρια, σύννεφα και ηλιοβασιλέματα. Θα θέλατε να…

  26. Φώτα, κάμερα, γλώσσα, πάμε!

    · 26 min · Episode 31

    Στο σημερινό επεισόδιο σας διδάσκουν ελληνικά και όχι μόνο η Κοντού, η Στυλιανοπούλου, ο Σταυρίδης, η Βουγιουκλάκη, η Καραγιάννη, ο Αλεξανδράκης, η Καρέζη, ο Βογιατζής, η Νοταρά, ο Παπαμιχαήλ, ο Παπαγιαννόπουλος και…

  27. Η γνώση είναι δύναμη

    · 14 min · Episode 30

    Η γνώση είναι δύναμη. Η γλώσσα είναι ενέργεια. Δεν είχαν άδικο οι αρχαίοι σοφοί όταν μιλούσαν για το γνώθι σαυτόν! Ο Κικέρων έλεγε ότι αρκεί στη ζωή να έχεις έναν κήπο και μια βιβλιοθήκη. Για τη γνώση λοιπόν αυτό το…

  28. Κι έζησαν αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα

    · 17 min · Episode 29

    Έτσι τελειώνουν όλα τα παραμύθια και εμείς ζούμε καλύτερα από τους ήρωές τους. Κι ο βίος και το βιος ή ζωή και το ζώο είναι από τις ίδιες ρίζες, τι σχέση έχει το ζήτω με την τραγιάσκα; Ανακαλύψτε πώς το νέκταρ και η…

  29. Κοιμήσου, δεν θα στείλει

    · 20 min · Episode 28

    Μια φράση που δεν θες ν' ακούσεις, πόσο μάλλον να είναι αληθινή. Μα ας είναι κάποιου είδους παρηγοριάς ότι το ρήμα "στέλλω" αλλά και το συνώνυμό του "πέμπω" είναι τόσο πλούσιες λέξεις. Γιατί λέμε αποδιοπομπαίος τράγος…

  30. Κόψε και μοίρασε

    · 19 min · Episode 27

    Κόβουμε την τράπουλα, κόβουμε κίνηση, κόβουμε μια παλιά συνήθεια αλλά και το ψωμί. Μα το κόβω αρχικά σήμαινε χτυπώ κι από εκεί έχουμε τον κόπο και τον κοπετό! Το άλλο ρήμα μας είναι το πιο άγνωστο κείρω, που όμως μας…

  31. Από το στόμα σου και στου θεού τ΄ αυτί

    · 18 min · Episode 26

    Ένα επεισόδιο για τα μέρη του προσώπου! Μάθετε τι συμβολίζουν το Ω και το Ρ στο πιο δυσπρόφερτο επάγγελμα στα ελληνικά: τον ΩΡΛ ή ωτορινολαρυγγολόγο. Τι είναι ο κανθός του ματιού και πώς λέγεται η γριά φαφούτα στα…

  32. Για τα μάτια του κόσμου

    · 18 min · Episode 25

    Ίσως η πιο σημαντική αίσθηση είναι η όραση! Κι έτσι, σήμερα μιλάμε για τα μάτια. Το βλέπω και το σκέπτομαι όντως σήμαιναν αρχικά στρέφω το κεφάλι μου (για να δω); Ποιο είναι το μαγικό ρήμα ορώ που μας δίνει αμέτρητες…

  33. Για τα λεφτά τα κάνεις όλα

    · 16 min · Episode 24

    Τα λεφτά κάνουν τον κόσμο να γυρίζει, λέει το τραγούδι. Βέβαια, εγώ θα έλεγα ότι τον κάνει να γυρίζει η αγάπη αλλά κακά τα ψέματα, το χρήμα δεν το εμίσησε κανείς. Δεν είναι κακό να υπάρχει, αρκεί να το έχεις βγάλει…

  34. Δώσε και σώσε

    · 18 min · Episode 23

    Είχατε ένα υπέροχο καλοκαίρι! Γεμάτο συγκινήσεις! Ήταν ένα δώρο για σας, ένα δώρο που βγαίνει από το πανάρχαιο ρήμα δίδωμι, το δίνω! Πώς η δόση από ποσότητα κατέληξε να δηλώνει μια χρονική περίοδο; Γιατί τα ανέκδοτα…

  35. Πάμε όλοι μαζί σε μια παραλία

    · 15 min · Episode 22

    Μπορεί η λέξη μπιτσόμπαρο να μην υπήρχε στα αρχαία Ελληνικά μα οι λέξεις άμμος, ωκεανός και κύμα είναι ίδιες και απαράλλακτες χιλιάδες χρόνια. Μα ποια σχέση έχουν μεταξύ τους τα κύματα με τα κουκιά και πώς η Κολομβία…

  36. Φρούτα 2: ένα juicy επεισόδιο

    · 23 min · Episode 21

    Πολλά τα φρούτα, λίγος ο χρόνος, εξού το δεύτερο επεισόδιο για τους υπόλοιπους καρπούς (και τους ξηρούς)! Με ποιο φρούτο έμοιαζε το πραγματικό επώνυμο της Τζένης Καρέζη; Ποιος καρπός έκανε πλούσια την Ελλάδα και όταν…

  37. Καλό φρούτο είσαι κι εσύ

    · 19 min · Episode 20

    Καλοκαιράκι έχουμε και ήρθε η ώρα να μιλήσουμε για τα φρούτα! Τι καλύτερο από λίγο καρπουζάκι μετά από το μπιφτέκι, να φύγει και η κρεατίλα; Βέβαια, θα μιλήσουμε για πολλά φρούτα, όχι μόνο για τα καλοκαιρινά. Γιατί οι…

  38. Τα πάντα ρει

    · 17 min · Episode 19

    Ο Ηράκλειτος το είπε (ή κάπως έτσι τέλος πάντων) πριν χιλιάδες χρόνια. Αυτό το ρει είναι από ένα τόσο δα μικρό ρήμα, το ρέω, που μας δίνει λέξεις όπως ροή, ρεύμα και ρυθμός. Μα τι σχέση έχει το υπέροχο ρόδι με το όχι…

  39. Περπατώ εις το δάσος όταν ο λύκος δεν είναι εδώ

    · 21 min · Episode 18

    Είδαμε ήδη τα οικόσιτα ζώα, ας δούμε τώρα μερικά από τα άγρια ζώα: Λύκοι, αλεπούδες, γεράκια και ζαρκάδια θα παρελάσουν μπροστά σας αποκαλύπτοντας από πού βγαίνει το όνομά τους. Μα είναι δυνατόν; Οι σκίουροι λέγονται…

  40. Το τροπάριο της Κασσιανής και η άτροπος μοίρα

    · 14 min · Episode 17

    Τι σχέση μπορεί να έχει ένα τροπάριο, όπως αυτό της Κασσιανής, με τον πολύτροπο Οδυσσέα και τη Μοίρα Άτροπο, που έκοβε το νήμα της ζωής των ανθρώπων στην ελληνική μυθολογία; Ελάτε μαζί μου σε μια συναρπαστική γλωσσική…

  41. Δαγκωτό και μονοκούκι

    · 16 min · Episode 16

    Οι εκλογές είναι η γιορτή της δημοκρατίας και εδώ είμαστε να μιλήσουμε για το πώς πήραν το όνομά τους η κάλπη, η ψήφος αλλά και η Βουλή. Γιατί λέμε «τον μαύρισαν» οι ψηφοφόροι; Από πού βγήκε το μονοκούκι και το…

  42. Ένα καυτό επεισόδιο

    · 16 min · Episode 15

    Οι εκλογές είναι προ των πυλών, οπότε τι πιο ταιριαστό από ένα επεισόδιο για το σεξ! Καυτό, λάγνο μα και ρομαντικό και τρυφερό, μιας και σας μιλάω επίσης για τον έρωτα και την αγάπη και όλες τις μαγικές λέξεις που…

  43. Ουκ αν λάβοις παρά του μη έχοντος

    · 15 min · Episode 14

    «Ουκ αν λάβοις παρά του μη έχοντος» είπε ο Μένιππος στον Χάροντα, όταν δεν είχε να του δώσει τον οβολό που όφειλε να του δώσει αφού τον πέρασε με τη βάρκα του από τον Αχέροντα. «Δεν μπορείς να πάρεις κάτι από εκείνον…

  44. Βρες τα αυγά και τα πασχάλια

    · 13 min · Episode 13

    Μήπως τα τσουρέκια, ο οβελίας (το αρνί ντε!) και το κοκορέτσι γίνονται πιο εύγευστα αν γνωρίζεις την ετυμολογία τους; Ακόμα κι αν δεν συμβαίνει αυτό, σε αυτό το επεισόδιο θα ανακαλύψουμε την πραγματική σημασία λέξεων…

  45. Μας ξεντρούλιαναν τα κλαρίνα: Το πελοποννησιακό ιδίωμα

    · 21 min · Episode 12

    Καλώς ήρθατε στον κόσμο που τα κλαρίνα σε ξεκουφαίνουν στα πανηγύρια το καλοκαίρι, εκεί που τα γάργαρα νερά κυλούν από τις πέτρινες βρύσες, που στα δάση ζει ο Πάνας και στους κάμπους και τις πλαγιές βελάζουν πράα…

  46. Το μοναστήρι να ΄ν καλά!

    · 18 min · Episode 11

    Ύστατο καταφύγιο για κάποιους, το μοναστήρι έρχεται από το «μονάζω». Αυτό από τη λέξη «μόνος», που με τη σειρά του έρχεται από το «μένω». Καλώς ήρθατε σε αυτό το ρήμα που θα σας εκπλήξει με τις λέξεις που γέννησε. Μα…

  47. Πες μου τ’ όνομά σου, να σου πω ποιος είσαι!

    · 23 min · Episode 10

    Πώς σας λένε; Βαγγέλη ή Αγαμέμνονα; Δέσποινα ή Κλειώ; Όπως και να είναι το όνομά σας, κάτι σημαίνει. Αυτό το επεισόδιο θα σας αποκαλύψει την κρυφή έννοια που φέρει αυτή η λέξη που σας συντροφεύει όλη τη ζωή σας. Με μια…

  48. Ύπαγε οπίσω μου Σατανά

    · 23 min · Episode 9

    Σίγουρα λέτε όλοι αυτή τη φράση όταν θέλετε να αποφύγετε έναν πειρασμό που σας κοιτάει λάγνα, ακόμα κι αν είναι ένα ζουμερό μπέργκερ. Μα ξέρατε ότι το υπάγω μάς δίνει το διάσημο ρήμα πηγαίνω και το άγω με τη σειρά του…

  49. Γιατί να είμαστε περήφανοι για τη γλώσσα μας;

    · 37 min · Episode 8

    Μια συζήτηση με τον Νίκο Παντελίδη, Καθηγητή Ιστορικής Γλωσσολογίας, δεν φτάνει! Part 2 λοιπόν! Γιατί έχουμε την τάση να κοροϊδεύουμε τις διαφορετικές προφορές της γλώσσας μας; Τι συμβαίνει με τις ξένες λέξεις στα…

  50. Πριν αλέκτωρ λαλήσει τρις

    · 23 min · Episode 7

    Το πρόβατον βληχάται, ο ίππος χρεμετίζει, ο κύων αλυκτά, ο χοίρος γρυλλίζει, ο βους μυκάται και ο όνος ογκάται! Κι όσο τα εξημερωμένα ζώα μας κάνουν αισθητή την παρουσία τους με τις υπέροχες φωνές τους, σας καλώ σε ένα…

Shows are listed from Apple Podcasts' charts and directory, and Podcast Index where it is used. Every show and episode belongs to its publisher and plays from the publisher's own feed; this site hosts none of them. Explicit shows are for adult profiles only, and children’s profiles hear only children’s shows. More about this list.