Podcasts · Education · Science
Χίλιες και μία λέξεις, με τον Πάνο Δημάκη
pod.gr
105 episodes
To «Χίλιες και μία λέξεις» είναι το podcast που θα σας κάνει να αγαπήσετε λίγο περισσότερο την ελληνική γλώσσα․ Θα ανακαλύψετε τον θαυμαστό κόσμο των λέξεων και πώς πήραν τη σημασία τους․ Τι σχέση έχει το «περιβόλι» με το «βέλος», το «βουλιάζω», τον «διάολο» και το «εμβόλιο»; Και τι κοινό έχει άραγε η «αίθουσα» με την Αιθιοπία και τον Αίσωπο; Μετά από κάθε εκπομπή, δεν θα πιστεύετε τις διασυνδέσεις μεταξύ των λέξεων στη μαγική χώρα των ελληνικών․ Κι αν είναι να είστε περήφανοι για τη γλώσσα μας, τώρα θα ξέρετε για ποιον λόγο․
Episodes page 1 of 3
-
Αν έχεις τύχη διάβαινε
Ένα επεισόδιο αφιερωμένο στην τύχη, την έμπνευση, το παιχνίδι, τις μαντεψιές αλλά γιατί όχι, και στο κέρδος. Πώς συνδέονται οι Τρεις Μοίρες με το λαχείο και το ληξιαρχείο; Είναι αλήθεια ότι το παίζω μάς ήρθε από το…
-
Αυτό να λέγεται
Ένα από τα πιο σημαντικά ρήματα σε κάθε λέξη είναι το λέω. Τέσσερα χρόνια ανέβαλλα να μιλήσω για αυτό αλλά ήρθε η ώρα για άλογα και λογικά, για έπη και θεσπέσια, για αμετροέπειες και παραλογισμούς και πάμπολλες άλλες…
-
Πόσες λέξεις χωράει ένας αριθμός;
Έντεκα σημαδάκια με μια τεράστια δύναμη. Από τα αρχαία χρόνια οι αριθμοί ρυθμίζουν το σύμπαν αλλά μας δίνουν και υπέροχες λέξεις όπως την τρίαινα, το τέθριππο, την πεμπτουσία, το δεκανίκι και τον αποδεκατισμό. Αν σας…
-
Το θαραπάηκα!" - Τα ιδιώματα Κεφαλονιάς και Ιθάκης με τη Μαρία Μπεκατώρου
Ο γλωσσικός πλούτος των Επτανήσων είναι σκέτη μαγεία. Ταξιδεύουμε στο ιδίωμα της Κεφαλλονιάς και της Ιθάκης με ξεναγό την αγαπημένη Κεφαλονίτισσα της Ελλάδας, τη Μαρία Μπεκατώρου! Αν ήταν να σωθεί μια λέξη και μόνο από…
-
Μήνας μπαίνει, μήνας βγαίνει
Μπήκε ο Σεπτέμβρης, ο έβδομος μήνας του έτους; Ο έβδομος; Μα τι λέω; Εκτός κι αν κάτι άλλο κρύβεται πίσω από αυτό... Μήπως η ετυμολογία μάς αποκαλύπτει πράγματα που δεν ξέραμε για τους μήνες; Ποιος ρωμαϊκός θεός μάς…
-
Να ζήσεις λεξούλα και χρόνια πολλά
Φτάσαμε τα 100 επεισόδια και το γιορτάζουμε με ένα επεισόδιο εξαιρετικά αφιερωμένο στα γενέθλια! Γιορτές, κεράκια και τούρτες: ποια η ετυμολογία τους; Πόσο μαγική είναι η ρίζα της λέξης διασκεδάζω και από πού πήραμε το…
-
Χάϊ Τεκ
Ένα επεισόδιο αφιερωμένο στα τεχνολογικά γκάτζετ: ποια είναι η φοβερή ετυμολογία της λέξης μηχανή αλλά και του καλωδίου, του τάμπλετ, της πρίζας και της μπαταρίας; Ποια η σχέση ανάμεσα στον αμήχανο και τον μηχανορράφο.…
-
Όσα φέρνει η ώρα δεν τα φέρνει ο χρόνος
Αιώνας, έτος, χρονιά, μήνας, ώρα, λεπτό. Ένα επεισόδιο αφιερωμένο στον αδυσώπητο χρόνο που κυλά αέναα. Πως συνδέεται ο αιώνας με το νυν και αεί αλλά και η ώρα με τον... ωραίο; Ή το στίγμα με τη στιγμή και τα λέπια με…
-
Ορκίζομαι να είπω την αλήθεια
Δύο συγκλονιστικά ρήματα στο σημερινό επεισόδιο, το όλλυμι (χάνω) και το όμνυμι (ορκίζομαι). Τι σχέση έχει ο εξώλης και προώλης με τα απωλεσθέντα αντικείμενα και από πού κι ως πού η κάθειρξη είναι από την ίδια ρίζα με…
-
Έναν μύθο θα σας πω
Αγαπάτε τη μυθολογία: το αποδείξατε στο παρελθόν, οπότε ιδού η ετυμολογία λέξεων από λιγότερο διάσημους μύθους. Δηιάνειρα, Πύραμος και Θίσβη, Ηχώ και Μελέαγρος αποκαλύπτουν την ιστορία τους και μας λένε τι σχέση έχει…
-
Εάλω η πόλις
Πριν 573 χρόνια, τέτοιες μέρες, λένε πως ακούστηκε στην Κωνσταντινούπολη η σπαρακτική κραυγή «Εάλω η Πόλις», η Πόλη κυριεύθηκε. Αυτό το «εάλω» θα είναι η αφορμή για το σημερινό επεισόδιο, μιας και τα ρήματα αιρώ και…
-
Τα λουλούδια στην κυρία από μένα
Η άνοιξη είναι η εποχή των λουλουδιών και η κατάλληλη περίοδος για ένα επεισόδιο αφιερωμένο σε αυτά. Τι σχέση έχουν οι γλαδιόλες με τον Ράσελ Κρόου ή οι ορχιδέες με το αντρικό αναπαραγωγικό σύστημα; Επίσης πώς…
-
Ε φται εφτός, εφτή φται: το ιδίωμα της Χίου
Ένα γλωσσικό ταξίδι στο μυρωδάτο νησί της Χίου. Μαστίχα, εσπεριδοειδή, κάστρα, αρχοντικά, θάλασσες και ιστορία που εκφράζεται μέσα από το τραγουδιστό ιδίωμα του νησιού που έχει πολλές επιρροές. Με οδηγό μου τη Χιώτισσα…
-
Τρώγοντας έρχεται η όρεξη
Τι πιο ιερό από το φαγητό και ειδικά το πρωινό, το πρώτο γεύμα της ημέρας. Γάλα, μέλι, τυρί, καφές, βούτυρο, ψωμί αλλά και λάδι, αλάτι, πιπέρι και ελιές μας αφηγούνται τη συναρπαστική ετυμολογία τους. Τι σχέση έχουν οι…
-
Όπου τέχνη κι όνομα
Ο καθένας μας κουβαλάει ένα επώνυμο για μια ζωή ολόκληρη. Ενίοτε δεν έχουμε κάτσει ποτέ να σκεφτούμε αν αυτό το επίθετο σημαίνει κάτι! Και πολλές φορές δεν είναι παρά ένα επάγγελμα! Τερζής είναι ο ράφτης, Καζαντζίδης…
-
Ύπνε που παίρνεις τα παιδιά
Ένα επεισόδιο για τον ύπνο που θα σας κρατήσει ξύπνιους! Κρεβάτια, μαξιλάρια και σεντόνια βρίσκουν την ετυμολογία τους. Είναι αλήθεια ότι η νάρκη είναι στην πραγματικότητα ψάρι κι ότι η μορφίνη πήρε το όνομα από τον…
-
Πάει, του στριψε η βίδα
Ένα επεισόδιο όπου όλα γύρω μου γυρίζουν αφού το ρήμα μας είναι το στρέφω και τα συνώνυμά του! Τι σχέση έχει ο στραβός με τον διεστραμμένο και πώς συνδέεται η λόξα με τη διαστρέβλωση. Μάθετε επίσης για τις φοβερές…
-
Από κουνούπι καναπές: Τα αντιδάνεια
Μπάνιο, μπουτίκ, μπουντρούμι, γκλάμουρ: λέξεις που κάνουν μπαμ ότι είναι ξενόφερτες. Μα έλα που είναι ελληνικότατες. Δεν μοιάζουν, θα πείτε... Ίσως γιατί είναι αντιδάνεια, λέξεις που πήραν οι ξένοι από τα ελληνικά και…
-
Που σε πονεί και που σε σφάζει
Η γρίπη έχει έξαρση και τι καλύτερο να ξορκίσεις μια ασθένεια από το να ξέρεις την προέλευση του ονόματός της! Περί πόνου και αρρώστιας το επεισόδιο, αλλά τι φοβερά γλωσσικά ταξίδια... Πώς συνδέεται το αναλγητικό με τη…
-
Σου γεμίζει το μάτι;
Σήμερα θα μιλήσουμε για γεμίσματα, φουσκώματα, για την έννοια του τίγκα και του φίσκα, βρε αδερφέ! Θα ακούσετε για τα μαγικά ρήματα πίμπλημι και κορέννυμι, που μας δίνουν από το "κατά κόρον" ως το πλήθος, το πλεόνασμα,…
-
Αρχιχρονιά κι αρχιμηνιά
Αρχή της νέας χρονιάς με όνειρα, ευχές και πολλές νέες λέξεις να μας περιμένουν. Σε αυτό το επεισόδιο ετυμολογούμε τα κάλαντα της Πρωτοχρονιάς! Τι σχέση έχει ο μήνας με το φεγγάρι και τι ήταν ο χρόνος για τους αρχαίους…
-
Λυτοί και δεμένοι
Σήμερα θα σας δέσω κόμπο, θα δέσω το γάιδαρό μου, θα είστε για δέσιμο, όμως θα σας λύσω τα χέρια, θα λύσω τη σιωπή μου και τα μάγια αλλά και θα λυθούν τα γόνατά σας! Όπως καταλάβατε, σήμερα λύνουμε και δένουμε με αυτά…
-
Οι ασκοί του Αιόλου και άλλα δημοσιογραφικά κλισέ (Με τη Ναταλία Αργυράκη)
Αυτή τη φορά παρακολουθούμε «με κομμένη την ανάσα» τον Πάνο Δημάκη και τη Ναταλία Αργυράκη να «διασταυρώνουν τα ξίφη τους» σε μια «κούρσα», όχι διαδοχής αλλά ανάλυσης της «τηλεοπτικής» γλώσσας. Χωρίς «σφοδρές…
-
Ένα μήλο την ημέρα
Ένα μήλο την ημέρα τον γιατρό τον κάνει πέρα, δε λέμε; Ένα επεισόδιο αφιερωμένο στην ιατρική, αυτή την πολύ σπουδαία επιστήμη. Από ποιο φοβερό ρήμα βγαίνει η ανάρρωση και ο εύρωστος; Τι ήταν ο φαρμακίτης δακτύλιος και…
-
Ίντα πες, βρε κοπέλι (β΄ μέρος)
Συνεχίζουμε την περιδιάβασή μας στην Κρητική διάλεκτο. Από πού βγήκε ο παράωρος, ο κουζουλός, το ίντα και το επαέ; Μια βουτιά στη ζωντανή γλώσσα του Κορνάρου και του Χορτάτζη, σε μαντινάδες και σε φοβερές λέξεις όπως…
-
Ίντα πες, βρε κοπέλι (α΄ μέρος)
Ένα διαφορετικό επεισόδιο, αφού περιδιαβαίνουμε την Κρητική διάλεκτο μαζί με την αγαπημένη ηθοποιό Βάσω Γουλιελμάκη. Με υπέροχη προφορά διαβάζει μια κρητική ιστορία και μαζί ανακαλύπτουμε τη μαγεία της γλώσσας της…
-
Δάσκαλε που δίδασκες
Ένα επεισόδιο για τη μάθηση: τα γράφω, διαβάζω, μαθαίνω και διδάσκω μάς αποκαλύπτουν τα μυστικά τους. Πως από το διαβιβάζω πήραμε το διαβάζω και πώς βγήκε η φράση "τύπος και υπογραμμός"; Τι είναι ο αρτιμαθής και τι οι…
-
Φύρδην Μίγδην
Ένα επεισόδιο που θα φέρει τα άνω κάτω! Αφιερωμένο στην έννοια της μείξης, του ανακατέματος. Τι σχέση έχει το κρασί με τον κρατήρα των ηφαιστείων; Από πού κι ως πού συνδέεται η θερμοκρασία με την ιδιοσυγκρασία; Τι ήταν…
-
Τι έκανες στο Παρίσι; Θραύση
Αυτό το επεισόδιο μας μιλάει για την έννοια του σπάζω. Τι σχέση έχει το ρήγμα με το ραγδαίος και γιατί είναι τόσο δύσκολο ρήμα το εκρήγνυμαι; Μάθετε τη σχέση μεταξύ του αντιπερισπασμού και της περισπωμένης και…
-
Πάλι με χρόνια, με καιρούς
Πάλι, άγχι, τήλε, ομού, αεί, αμφί, άγαν κι άλλες λεξούλες που αξίζουν το δικό τους επεισόδιο γιατί απλούστατα μας έχουν δώσει αναρίθμητες άλλες λέξεις. Τι σχέση έχει η συγγένεια εξ αγχιστείας με το άγχος και το…
-
Τα έχω τετρακόσια
Ξεκινάμε τη χρονιά με ένα από τα πιο σημαντικά ρήματα κάθε γλώσσας, το έχω. Θα εκπλαγείτε με την πληθώρα τον παραγώγων του, ίσως γιατί δεν έχει μόνο τη σημασία της κατοχής. Γιατί λέμε έτσι τους οίκους ανοχής, τι σχέση…
-
Φάτε μάτια ψάρια
Ένα επεισόδιο αφιερωμένο στα ψάρια και τα θαλασσινά, το απαραίτητο συστατικό κάθε τραπεζιού ταβέρνας δίπλα στο κύμα! Τα μπαρμπούνια είναι όντως βαρβάτα; Πώς σχετίζονται τα μύδια με τα ποντικάκια και γιατί οι φάλαινες…
-
Σιγά τα λάχανα
Kαλοκαιράκι, ντάλα ο ήλιος, αλμύρα και δροσερές σαλάτες αλλά και νόστιμα λαδερά. Ένα επεισόδιο για τα αγαπημένα λαχανικά. Έχει σχέση το λάχανο με το λαχανιάζω; Είναι όντως αζτεκική η λέξη ντομάτα; Τα πράσα μάς έδωσαν…
-
Μη μου άπτου
Μια από τις πιο ιδιαίτερες αισθήσεις είναι η αφή, δηλ. το άγγιγμα. Ένα επεισόδιο για τις λέξεις που σημαίνουν αγγίζω και πιάνω. Τι σχέση έχει ο αναπτήρας με την έξαψη αλλά και πώς συνδέεται ο θιγμένος με τον Τσιγγάνο;…
-
Τεμέτερον: Η ποντιακή διάλεκτος
"Ντο ευτάς;" Έτσι ρωτάνε οι Πόντιοι το "Τι κάνεις;". Μια πανάρχαιη διάλεκτος μας φανερώνει τα μυστικά της. Η γλώσσα ενός περήφανου λαού με λέξεις που έρχονται με μικρές αλλαγές κατευθείαν από τα αρχαία Ελληνικά, όπως…
-
Το μέγεθος μετράει
Τόσες λέξεις έχουμε που περιγράφουν τα μεγέθη, όπως μικρός, μεγάλος, κοντός και ψηλός. Ξέρατε ότι το μήκος έχει σχέση με τη Μακεδονία κι ότι ο κοντός έρχεται από το κοντάρι; Γνωρίζατε ότι η ευφράδεια λόγου είναι από…
-
Ελλάδα, χώρα του φωτός
Με ευκαιρία τη Eurovision, πάμε να δούμε κάποιες λέξεις μεταφρασμένες από τους στίχους των τραγουδιών που έστειλε η Ελλάδα σε αγγλικό στίχο. My number one και τέτοια! Από πού βγαίνει το "Κούνα το" στο Shake it; Η…
-
Σαν θέλει η νύφη κι ο γαμπρός
Αυτή την περίοδο γίνονται πολλοί γάμοι κι έτσι είπαμε να κάνουμε ένα επεισόδιο για το μυστήριο του γάμου. Το ξέρατε ότι τα κουφέτα και η βέρα είναι ιταλικές λεξεις ενώ ο ελληνοπρεπέστατος εργένης είναι τουρκική λέξη;…
-
Για κάνε μου τη χάρη
Είτε κάνετε τον Κινέζο, είτε κάνετε σαματά, ξέρατε ότι αρχικά το κάνω ή κάμνω σήμαινε κοπιάζω και μας δίνει το μεροκάματο αλλά και τον αποκαμωμένο; Και τι σχέση έχει ο ποιητής με τον αρτοποιό ή ο πραγματικός με τον…
-
Κύριε ελέησον
Ήρθε πάλι η γιορτή του Πάσχα και είπα να μιλήσουμε για τις λέξεις της θρησκείας; Τι σχέση έχει η λέξη Θεός με τον Δία, αλλά και η εκκλησία με την κλήση που κόβει ο αστυνόμος; Γιατί η μισή Ελλάδα λέγεται Παπαδόπουλος…
-
Άκουσον, άκουσον
Ένα επεισόδιο αφιερωμένο στη μαγική αίσθηση της ακοής. Αφτιά, σκουλαρίκια και ακροάσεις! Πώς από το ους πήγαμε στο αφτί, πώς το ακροώμαι έγινε αφουγκράζομαι; Τείνατε ευήκοον ους και όπως είπε και ο αρχαίος Έλληνας…
-
Ο Περσέας, η Ανδρομέδα και η φιδομαλλούσα
Ένας από τους πιο ιδιαίτερους μύθους της ελληνικής μυθολογίας είναι αυτός του Περσέα που σκότωσε τη γοργόνα Μέδουσα και έσωσε την Ανδρομέδα από το κήτος που θα την έτρωγε. Σήμερα θα μάθουμε για αυτόν τον μύθο αλλά με…
-
Ως πότε παληκάρια;
204 χρόνια μετά την Ελληνική Επανάσταση του 1821... Ας δούμε μαζί την ετυμολογική ανάλυση ορόσημων του Αγώνα! Τι σχέση έχουν οι λέξεις έθνος και έθιμο και τι σημαίνουν σουλτάνος, πασάς και αγάς; Πώς πήρε το όνομα του ο…
-
Όλο μου το είναι
Η ουσία, η εξουσία και η συνουσία είναι όλες από το ίδιο ρήμα, το βασικότερο ίσως ρήμα σε όλες τις γλώσσες του κόσμου. Κι αυτό είναι το είμαι! Ένα επεισόδιο για τα όντα, τους απόντες και τους παρόντες. Βάλτε όλο σας το…
-
Λεμονάκι μυρωδάτο
Αν έχετε μύτη και οσμίζεστε την πολυπλοκότητα της ελληνικής γλώσσας, τότε σας έχω ένα επεισόδιο αφιερωμένο σε ωραίες αλλά και άσχημες μυρωδιές. Πώς σχετίζεται το όζον με το ζέχνω; Γιατί λέμε "κάτσε να μυρίσω τα νύχια…
-
Δείξε μου τον φίλο σου να σου πω ποιος είσαι
Η Αντιγόνη στην ομώνυμη τραγωδία του Σοφοκλή λέει στον βασιλιά της Θήβας Κρέοντα: «Δεν γεννήθηκα για να μισώ, αλλα για ν' αγαπώ». Αυτή η υπέροχη φράση είναι το εισιτήριο για ένα επεισόδιο αφιερωμένο σε φίλους και…
-
Κίτρινο, γαλάζιο και μενεξεδί
Δεύτερο επεισόδιο για χρώματα και την ετυμολογία τους γιατί ένα δεν είναι αρκετό! Το κίτρινο και το πράσινο παίρνουν το όνομά τους από φυτά, μα το μουσταρδί τι σχέση έχει με τα σταφύλια; Οι αρχαίοι αντιλαμβάνονταν τα…
-
Άσπρα, κόκκινα, κίτρινα, μπλε
Λευκό και μαύρο, κόκκινο και μπορντό, ροζ και πορφυρό, τα χρώματα είναι από τα ωραιότερα πράγματα στη ζωή μας. Τι σχέση έχει η μελαγχολία με το μελανοδοχείο και ποια ο Καραγκιόζης με τον μέλανα ζωμό; Πώς έφτασαν τα…
-
Χαίρει η φύσις όλη
Είναι Χριστούγεννα, οι ουρανοί αγάλλονται, χαίρει η φύσις όλη και μαζί της χαιρόμαστε κι εμείς. Το θέμα μας είναι η χαρά, η τέρψη και η ευτυχία. Ποιος ήταν ο τρίσμακαρ και τι σχέση έχει το χάρμα οφθαλμών με το…
-
Βγάλε νόημα
Ένα διαφορετικό επεισόδιο, αφού φιλοξενώ τον Γιώργο Στάθη, Πρόεδρο του Σωματείου Διερμηνέων Ελληνικής Νοηματικής Γλώσσας. Μια συζήτηση για τη νοηματική γλώσσα: οι ερωτήσεις που πάντα είχατε, όπως πώς δημιουργούνται τα…
More in Education
Law of Attraction SECRETS
Natasha Graziano
Becoming UnDone® with Dr. Toby Brooks
Dr. Toby Brooks
Ready For Love with Hilary Silver
Cloud10
Life is an Inside Job with Coach Mike Basevic
Coach Mike Basevic
Good Life Project
Jonathan Fields / Acast
Life Kit
NPR
OMEGA MALE
Dan Mackenzie
The We Do Not Care Club Podcast with Melani Sanders
Melani Sanders
The Bossticks
Lauryn Bosstick and Michael Bosstick / Dear Media
Building Champions for Life
Kirk Spahn
Marry Me Everyday
Gideon Sophie Rissman
Your Turn with Allison Aubrey
NPR
Shows are listed from Apple Podcasts' charts and directory, and Podcast Index where it is used. Every show and episode belongs to its publisher and plays from the publisher's own feed; this site hosts none of them. Explicit shows are for adult profiles only, and children’s profiles hear only children’s shows. More about this list.