Podcasts · 32.Gün Belgeselleri | Mehmet Ali Birand

Yeşil Ada: Kıbrıs | Bölüm 2 — Kanlı Noel 1963, Yeşil Hat'ın Doğuşu, Denktaş'ın Teslim Telgrafı ve Türk-Amerikan İlişkilerini Sarsan Johnson Mektubu (1963–1964)

22 Aug 2026 · 38 min · S3 E2

1960'da kutlanamayan bir bağımsızlık doğdu. 650 kişilik Türk alayı Magosa'ya inerken Rum toplumu yüzünü kaçırmıştı. Kutlanamayan cumhuriyetin arkasında derin bir hayal kırıklığı vardı: Enosis gerçekleşmemişti.

Bu bölümde: • 1960 bağımsızlığı: Kutlanamayan doğum — Rum hayal kırıklığı Enosis olmadı • 650 kişilik Türk alayı Magosa'ya indi — 82 yıl sonra geri dönüş • 199 maddelik anayasa: en ayrıntılı dünyada ama işletilmedi • Türk toplumuna "ortak" değil "azınlık" gözüyle bakıldı • Kasım 1962: Makaryos İnönü'ye şikayet — anlaşmaları değiştirmek istedi, reddedildi • 30 Kasım 1963: 13 maddelik muhtıra — yollar ayrılıyordu • Kanlı Noel: Noel gecesi ilk silah — 4 gün katliam • EOKA mahalleleri taradı — 3 çocuk banyoya atıldı — dünyayı ayaklandırdı • Denktaş İnönü'ye: "Yarına kadar gelmezseniz teslim olmak mecburiyetindeyiz" • Türk jetleri Lefkoşe üzerinde — müdahale mesajı • General Young yeşil kalem — Yeşil Hat böyle doğdu • 103 karma köy ayrıldı — 45 bin Türk anklavda toplandı • Rumlar farkında değildi: kendi bölünmelerini başlatmışlardı • Papandreou-Makaryos: yeni hedef Enosis + 20 bin Yunan askeri gizlice • Grivas geri döndü — Rum millî muhafız kuvvetleri • 4 Haziran 1964: Türk donanması denize açıldı — kader günü • Johnson mektubu: "NATO Türkiye'yi savunmayabilir" • Sisco: "Rusk mektubu kelime kelime yazdırdı — son kartımızdı" • İnönü yanıtı: "NATO tedaviye muhtaç" — öfkeyi çıkardı, ağırlık kaldı • Johnson İnönü'yü Beyaz Saray önünde bizzat karşıladı • Ecevit 1974'te Sisco'ya: "Bu defa bizim istediğimiz gibi olacak" • 6 Ağustos Erenköy saldırısı — Türk jetleri yine durgunlaştırdı

⏱ ~37 dakika | 1989 | 32.Gün Arşivi — Yeşil Ada: Kıbrıs, Bölüm 2/7

▶ İngilizce altyazılı YouTube versiyonu: https://youtu.be/Szle4_ZkPRU ▶ Tüm seri (YouTube oynatma listesi): https://www.youtube.com/playlist?list=PLUuztTMV4tU8 ▶ 32.Gün Arşivi YouTube kanalı: https://www.youtube.com/channel/UCJg-RcGXJ-cBAz5UePKLlkA ▶ Bizi destekleyin (Patreon): https://patreon.com/c/32gunTV ▶ Arşiv ürünleri (Shopier): https://shopier.com/32gun ▶ Arşiv görüntü lisanslama: birandyapim32@gmail.com

Twitter: https://twitter.com/32gunarsivi Instagram: https://instagram.com/32gunarsivi Facebook: https://facebook.com/32gunarsivi

BÖLÜMLER 0:00 Kutlanamayan bağımsızlık — Rum hayal kırıklığı 1:13 650 kişilik Türk alayı Magosa'ya indi 2:49 Rum hayal kırıklığı: Enosis yerine bağımsızlık 3:42 Kasım 1962: Makaryos İnönü ile Ankara'da 4:26 İnönü: "Anlaşmalara el sürdürmem" 5:36 30 Kasım 1963: 13 maddelik muhtıra resmen açıklandı 6:26 Eğer bekleseydi 1963 krizi engellenebilirdi 6:58 Noel gecesi ilk silah — 4 gün katliam 7:40 3 çocuk banyoya atıldı — dünya ayaklandı 8:40 Plan: Küçük Kaymaklı ve Lefkoşe enklavını yok etmek 10:36 5000 Türk sürüldü, köy yakıldı 11:48 3 günlük kampanya: 300 ölü 12:52 Türk jetleri Lefkoşe üzerinde belirdi 15:05 General Young yeşil kalem — ismin kökeni 15:29 103 karma köy, 45 bin kişi anklavda 16:27 Türkiye müdahaleye karar verdi 18:01 Her hareketten Amerika'ya haber verildi 19:26 Kurtuluş Savaşı'nın acıları — yeni felaketten korku 20:46 Çıkarma araçları yetersiz: 16 küçük araç, bazıları delikti 23:34 Atina'da yeni denklem: Papandreou-Makaryos 24:21 Grivas geri çağrıldı 25:06 Sentlaryon Kalesi 5 ay kuşatmayı püskürttü 26:54 4 Haziran: Türk donanması denize açıldı 28:37 "NATO Türkiye'yi savunmayabilir" şoku 29:40 İnönü: "Ne kadar çiğ adammış" — ama bekliyordu 31:39 "Çok sertti — çok çok sert" 34:35 Johnson özel uçak, Beyaz Saray önünde kapı açıldı 35:46 1963-64'ün kalıcı sonuçları 37:17 Herkes bitti sandı — ama sürprizler gelecekti

The episode on the publisher’s site ↗ (opens in a new tab)