Podcasts · 32.Gün Belgeselleri | Mehmet Ali Birand

Demirkırat | Bölüm 2 — Çok Partili Hayata Geçiş, Hileli 1946 Seçimi, Hürriyet Misakı ve 12 Temmuz Beyannamesi (1946–1948)

2 Aug 2026 · 41 min · S1 E2

7 Ocak 1946 Pazartesi. Türkiye sabah tek partiyle uyandı, akşam artık çok partiliydi. Ama 23 yıllık tek parti alışkanlıkları bir gecede kaybolmadı. Mehmet Ali Birand'ın 10 bölümlük "Demirkırat" belgeselinin ikinci bölümü, Demokrat Parti'nin ilk yıllarını anlatıyor. İnönü seçimleri erkene alıyor; dört aylık parti hazırlıksız yakalanıyor. 1946 seçimi açık oy, gizli tasnifle yapılıyor: sandıklar kaçırılıyor, mazbatalar değiştiriliyor. Meclis'te gerilim tırmanıyor, sokakta "Yeter! Söz milletindir" sesleri yükseliyor. Çok partili rejimi ayakta tutan ise İnönü'nün 12 Temmuz Beyannamesi oluyor. Bu bölümde: • 7 Ocak 1946: Demokrat Parti kuruluyor; Sümer Sokak'taki mütevazı genel merkez • Yeni partinin CHP'ye göre yeri neresi? DP'nin programı: ekonomide liberalizm, siyasette demokrasi • Bayar genel başkan seçiliyor: dört oydan üçü • CHP'nin karşı hamlesi: liberalleşme adımları, "değişmez genel başkanlık" kalkıyor • İnönü'nün sürprizi: erken seçim ve DP'nin yerel seçim boykotu • Nihat Erim'in "hürriyet ilahının üzerine bir şal örtmek" yazısı • İnönü: "Muvaffak olursak ne âlâ, olmazsa vazgeçer, birkaç sene daha eski usulde gideriz" • Seçim kampanyası: Osman Bölükbaşı, Mehmet Ali Aybar ve Mareşal Fevzi Çakmak • Edremit köprüsündeki bayrak ve Bayar'ın geri dönüşü • 1946 seçimi: açık oy, gizli tasnif — kaçırılan sandıklar, değiştirilen mazbatalar • Menderes Aydın'da kaybediyor, Kütahya'dan kazanıyor • DP 465 sandalyenin 62'sini alıyor; "sine-i millete dönme" tartışması ve Bayar'ın kararı • İnönü'nün yemininde DP sıralarının oturma eylemi; "Yeter! Söz milletindir" • Recep Peker'in "psikopat" sözü ve Meclis'teki kavga • DP'nin ilk kurultayı ve Hürriyet Misakı • 12 Temmuz Beyannamesi: Cumhurbaşkanı partiler üstü bir role geçiyor • Peker'in istifası, İnönü'nün yurt gezisi ve Millet Partisi'nin kuruluşu ⏱ 41 dk | 1946–1948 | 32.Gün Arşivi — Demirkırat, Bölüm 2/10 ▶ İngilizce altyazılı YouTube versiyonu: https://youtu.be/pQrvBQfLLPQ ▶ Tüm seri (YouTube oynatma listesi): https://www.youtube.com/playlist?list=PLOlAWM7gyVB8 ▶ 32.Gün Arşivi YouTube kanalı: https://www.youtube.com/channel/UCJg-RcGXJ-cBAz5UePKLlkA ▶ Bizi destekleyin (Patreon): https://patreon.com/c/32gunTV ▶ Arşiv ürünleri (Shopier): https://shopier.com/32gun ▶ Arşiv görüntü lisanslama: birandyapim32@gmail.com Twitter: https://twitter.com/32gunarsivi Instagram: https://instagram.com/32gunarsivi Facebook: https://facebook.com/32gunarsivi BÖLÜMLER 0:00 1946: bir demokrasi denemesi daha 0:30 7 Ocak 1946: Demokrat Parti kuruluyor 1:10 DP'nin programı ve CHP'ye göre yeri 1:46 Sümer Sokak'taki genel merkez ve parasızlık 4:08 Bayar genel başkan seçiliyor 4:26 CHP'nin karşı hamlesi: liberalleşme 5:28 İnönü'nün sürprizi: erken seçim 7:02 DP'nin yerel seçim boykotu 8:30 Nihat Erim'in "şal" yazısı 9:19 İnönü: "Muvaffak olursak ne âlâ" 10:33 DP seçime katılma kararı alıyor 10:56 İlk çok partili seçim kampanyası 11:37 Osman Bölükbaşı ve Mehmet Ali Aybar 13:47 Mareşal Fevzi Çakmak DP'nin adayı 14:26 Edremit köprüsündeki bayrak 17:10 Seçim günü: Sümer Sokak'ta telefonlar 18:31 Açık oy, gizli tasnif 20:03 Sonuç: hileli bir seçim 21:01 Menderes Aydın'da kaybediyor, Kütahya'dan kazanıyor 22:47 DP 62 milletvekili çıkarıyor 24:32 Meclis'i tanımamak mı? Bayar'ın kararı 26:07 5 Ağustos 1946: ilk çok partili Meclis 26:42 İnönü'nün yemininde oturma eylemi 27:53 "Yeter! Söz milletindir" 28:31 Recep Peker hükümeti 28:49 Menderes'in bütçe konuşması ve "psikopat" sözü 31:14 DP'nin ilk kurultayı 32:53 Hürriyet Misakı 34:26 12 Temmuz Beyannamesi 37:21 Peker gidiyor, Hasan Saka geliyor 37:43 İnönü'nün beyaz trenle yurt gezisi 39:25 DP'de bölünme: Millet Partisi 40:03 Ellilere doğru

The episode on the publisher’s site ↗ (opens in a new tab)