Podcasts · Tạp chí Kinh Tế

Cuba bị kẹt giữa áp lực tối đa của Mỹ và sự bế tắc của mô hình kinh tế xã hội chủ nghĩa

20 Oct 2026 · 11 min

Không có dầu hỏa như Venezuela, không có vốn và cũng không có đồng minh : La Habana có thể cầm cự được bao lâu trước áp lực tối đa của Mỹ ? Bóp nghẹt kinh tế Cuba, Hoa Kỳ đánh cược vào kịch bản người dân vùng lên, lật đổ chế độ Cộng Sản liên tục cầm quyền từ cuộc Cách Mạng năm 1959. Washington vẫn cân nhắc một giải pháp quân sự và theo đuổi mục tiêu biến Cuba thành một vùng « bảo hộ ».

Cuối tháng 9/2026 Mỹ siết chặt thêm các biện pháp trừng phạt nhắm vào Cuba : Washington cấm mọi giao dịch tài chính - kể cả gián tiếp - bằng đô la với các thực thể của Cuba căn cứ trên danh sách đen của bộ Tài Chính Hoa Kỳ. Trái với một điều khoản đã thông qua từ 2024, từ nay trở đi, người dân Cuba không còn được phép mở và duy trì tài khoản ngân hàng tại Mỹ. Ngành du lịch, các hoạt động kinh tế tư nhân cũng bị ảnh hưởng dây chuyền. Lệnh cấm mới thậm chí được áp dụng cả với các ngân hàng hoạt động ngoài lãnh thổ Hoa Kỳ. Điều đó có nghĩa là mọi dịch vụ thanh toán giữa hòn đảo này trong vùng biển Caribe với các đối tác quốc tế càng gặp nhiều trở ngại.

Thiếu xăng dầu ... Cuba không chỉ mất điện

Vấn đề đặt ra đối với Cuba là chính những khoản giao dịch tài chính này có vai trò sống còn đối với một nền kinh tế đang bị thiếu hụt từ năng lượng đến thực phẩm, thuốc men …

Từ đầu năm 2026 Hoa Kỳ phong tỏa nghiêm ngặt mọi nguồn cung cấp dầu hỏa của Venezuela, Mêhicô, Nga cho Cuba. Ngay tại thủ đô La Habana, có những hôm tình trạng mất điện kéo dài 22 giờ trong một ngày, tác động trực tiếp đến các phương tiện giao thông, đến các nhà máy cung cấp nước, đến các hoạt động thu gom rác thải … Các trường học, bệnh viện, các nhà máy sản xuất, cũng bị xáo trộn. Ngành du lịch xuống cấp khi các chuyến bay quốc tế không được tiếp liệu xăng dầu, khi mà hệ thống khách sạn không có điện nước để hoạt động. Các hoạt động sản xuất, du lịch cũng bị xáo trộn.

Mất thu nhập ngoại tệ nhờ « xuất khẩu dịch vụ y tế »

Tại một quốc gia từng « xuất khẩu dịch vụ y tế » như Cuba, mà giờ đây người dân thiếu từ ống tiêm đến viên thuốc. Nguồn thu nhập nhờ xuất khẩu các dịch vụ y tế của La Habana cũng đã bị chựng lại dưới áp lực của Hoa Kỳ. Đồng tiền quốc gia liên tục bị mất giá. Đối với một quốc gia phải nhập khẩu đến 70 % lương thực thực phẩm thì đây là một tai họa.

Theo các số liệu chính thức, lạm phát tại Cuba trong tám tháng đầu năm 2026 tăng 25 % so với cùng thời kỳ năm ngoái, nhưng theo giới phân tích, thực tế còn phũ phàng hơn rất nhiều. 80 % dân số tại quốc gia từng rât tự hào về mô hình kinh tế xã hội chủ nghĩa này, nay sống dưới ngưỡng nghèo khó.

Chính quyền Trump hy vọng tạo ra một tình thế khó khăn nhất, để buộc chính quyền ở La Habana phải mở cửa kinh tế, cởi trói về chính trị và qua đó biến hòn đảo này thành một « đối tác thuộc vùng ảnh hưởng của Hoa Kỳ », thậm chí là được đặt dưới sự « bảo hộ » của Uncle Sam.

Cuba cải tổ để tồn tại

Riêng Donald Trump, hôm 16/03/2026, đã tuyên bố ông thực sự tin là sẽ có vinh dự « tiếp quản » Cuba « dưới một hình thức nào đó », có thể là Hoa Kỳ « giải phóng » hoặc « chiếm lấy hòn đảo này ».

Vậy trong hoàn cảnh đó chính quyền của chủ tịch Miguel Diaz Canel có thể làm được những gì để duy trì ổn định trong xã hội và nhất là sự tồn tại của chế độ ? Trên đài phát thanh Pháp France Culture Laurine Chapon, chuyên gia về châu Mỹ Latinh trường Sư Phạm -Normale Sup và Viện Nghiên Cứu Châu Mỹ (Institut des Amériques) ghi nhận: La Habana đang cố gắng đưa ra một số các biện pháp cải tổ :

« Dân số Cuba đã giảm đi đôi chút đang từ 11 triệu dân năm 2022 nay chỉ còn từ 9 cho đến 9,5. Gần 2 triệu người đã di tản và đây là một yếu tố hết sức quan trọng về phương diện kinh tế. Những người bỏ xứ ra đi là thành phần vừa có một chút tiền, vừa được đào tạo. Họ có chuyên môn. Mất đi nguồn nhân lực này, Cuba mất đi một phần nguồn lao động. Trái lại cộng đồng người Cuba lưu vong, chủ yếu là sống ở Hoa Kỳ, thì họ gửi tiền nhiều hơn về Cuba để giúp đỡ gia đình. Chính…

The episode on the publisher’s site ↗ (opens in a new tab)