# E3: “Ziekmakende stress is echt een sluipend gif.” De 4 belangrijkste alarmsignalen en herstelpijlers van stress die je MOET herkennen.

An episode of [Stress als BFF](https://invisiblenetwork.ai/podcast/1835403863), 9 Sep 2025, 33 min.

Audio: https://www.buzzsprout.com/2647948/episodes/19747450-e3-ziekmakende-stress-is-echt-een-sluipend-gif-de-4-belangrijkste-alarmsignalen-en-herstelpijlers-van-stress-die-je-moet-herkennen.mp3

Na 25 jaar als stressexpert heeft Elke Van Hoof duizenden mensen zien worstelen met stress, maar ze heeft ook ontdekt waarom sommigen sterker terugkomen dan ooit. In deze aflevering deelt ze de belangrijkste en veelvoorkomende alarmsignalen die het verschil maken tussen acute stress en ziekmakende ofwel chronische stress. Elke legt uit waarom stress je grootste bondgenoot kan zijn, maar ook je ergste vijand. Hoe een simpele ‘picknick club’ op WhatsApp je kan redden van een volledige breakdown. En waarom de vraag “hoe ga je dat oplossen?” vaak de verkeerde vraag is om te stellen bij stress. Dit is geen zachte wellnesspraatje. Dit is de waarheid over stress van iemand die het dagelijks in de loopgraven meemaakt. Als je ooit hebt gedacht “ik kan zo nietverder”, maar niet wist wat je moest doen. Deze aflevering kan je al heel wat op weg helpen. Mededeling van de host: Ik vind het natuurlijk fijn als je de hele aflevering beluistert, maar ik begrijp ook dat je soms tijd en energie moet besparen. Dus als je wilt doorklikken naar een hoofdstuk dat je meteen aanspreekt: (00:00:00)Introductie en het herkennen van je eigen stresssignalen. (00:02:00)Jouw alarmsignalen en verschillende uitingsvormen van stress. (00:08:15)Wat is acute stress? (00:09:50)Wanneer stress chronisch wordt. (00:12:05)Vier domeinen van klachten en alarmsignalen bij chronische stress. (00:16:15)Hoe langdurige stress onze hersenstructuren aantast. (00:22:34)Wat herstelvermogen en rust zo belangrijk maakt. (00:27:05)Vraag van de luisteraar: tips voor actie bij eerste alarmsignalen. (00:31:10)Einde van de aflevering en uitnodiging tot reflectie op herstel. Deze podcast is een productie van Oh My People . Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief waarin je onder andere de checklist, oefeningen en tips kan terugvinden.Meer over Elke Van Hoof vind je op elkekijkt.be of OhMyPeople.beDisclaimer: Stressmastery gaat verder dan het individu. Elke Van Hoof laat zien hoe werkcontext en maatschappelijke factoren evenveel impact hebben. Beluister de podcast en ontdek waarom je altijd op drie fronten tegelijk moet werken.

## Transcript

[0:00] SPEAKER_01: Meer dan ooit worstelen mensen met de donkere kanten van stress.
[0:04] SPEAKER_01: Maar wat als ik je vertel dat stress ook je geheime wapen kan zijn.
[0:08] SPEAKER_01: Welkom bij Stress als BFF.
[0:11] SPEAKER_01: Ik ben Elke van Hoofd en al 25 jaar stresssexpert.
[0:15] SPEAKER_01: En ja, dat is lang genoeg om de flauwe kuul van de feiten te scheiden.
[0:20] SPEAKER_01: Tijd om stress in de ogen te kijken.
[0:23] SPEAKER_01: Fijn dat jij erbij bent.
[0:35] SPEAKER_01: Stress heeft vele gezichten.
[0:37] SPEAKER_01: En dat maakt het soms moeilijk.
[0:39] SPEAKER_01: Want dat maakt het moeilijk om te weten wanneer is gezonde stress ziekmakende stress aan het worden.
[0:45] SPEAKER_01: En dus is het belangrijk dat we allemaal wat aandacht hebben voor onze eigen alarmsignalen.
[0:50] SPEAKER_01: Wat zijn zo alarmsignalen, momenten waarop jij denkt.
[0:56] SPEAKER_01: De is niet meer oké.
[0:58] SPEAKER_01: Mijn alarmsignalen variëren wel wat over de jaren heen, maar momenteel is dat slaap.
[1:03] SPEAKER_01: Ik ben een hele goede slaap en ik slaap overal, ongeacht het lawa.
[1:08] SPEAKER_01: Ik heb ook heel veel slaap nodig.
[1:10] SPEAKER_01: Maar als mijn slaap niet meer goed loopt, dan heb ik last van ziekmakende stress.
[1:14] SPEAKER_01: Een ander fenomeen dat zich bij mij voordoet dan zijn mijn darmen.
[1:19] SPEAKER_01: Die beginnen zo wel wat op te spelen, begin wat problemen te krijgen.
[1:22] SPEAKER_01: Mijn darmen zijn door de jaren heen precies ook wel wat gevoeliger geworden, en spelen wat sneller op dan dat dat vroeger was.
[1:29] SPEAKER_01: En dan tenslotte mijn derde alarmsignaal, waardoor ik echt weet van nu moet ik gas terugnemen, dat sociaal terugtrekking.
[1:37] SPEAKER_01: Dat is wanneer ik anders ga omgaan met andere mensen.
[1:41] SPEAKER_01: Ik ben dan niet meer zo aanwezig in de interactie.
[1:46] SPEAKER_01: Integendeel, ik ga mij wat terugtrekken.
[1:48] SPEAKER_01: Ik ga niet meer mijn noden en behoeften gaan uitleggen.
[1:53] SPEAKER_01: En ik verdwijnen als het ware een beetje op de achtergrond.
[1:56] SPEAKER_01: Iets wat mijn omgeving geloof me vrij, niet zo gewoon is van mij.
[2:02] SPEAKER_01: Het is dus belangrijk om te weten wat je alarmsignalen zijn.
[2:05] SPEAKER_01: Ik wil je dan ook wel uitnodigen om een keer na te gaan.
[2:08] SPEAKER_01: Wat zijn nu alarmsignalen?
[2:10] SPEAKER_01: En dat doe je best door eens een hele periode één keer per week stil te staan bij wat de momenten deze weken wanneer het goed ging.
[2:18] SPEAKER_01: Wat waren de momenten dat ik toch wel wat uitdagender vond.
[2:22] SPEAKER_01: En dan is op te schrijven hoe uit zich dat.
[2:25] SPEAKER_01: Wat waren de signalen?
[2:26] SPEAKER_01: En zo kom je wel tot drie, meer dan drie moeten niet doen, want dat kun je gewoon niet onthouden.
[2:32] SPEAKER_01: Tot de drie signalen waarvan je weet als dit gebeurt, dan moet ik echt rust en herstel gaan inbouwen.
[2:41] SPEAKER_01: Dus ik nodig je uit om eens even te gaan kijken wat jouw eigen alarmsignalen zijn.
[2:47] SPEAKER_01: De stressfactor waar we vandaag willen op inzoomen, is net hoe uitstress zich.
[2:53] SPEAKER_01: Wat zijn de fenomenen die zich kunnen voordoen.
[2:57] SPEAKER_01: Het is uitdagend, want er is niet één stressprofiel.
[3:00] SPEAKER_01: Stress kan zich op verschillende manieren gaan uiten.
[3:04] SPEAKER_01: We gaan ook wat inzoomen op het belang van herstel.
[3:08] SPEAKER_01: Stress is het resultaat van een complexe interactie tussen het individu en zijn of haar omgeving.
[3:14] SPEAKER_01: Er is niet één set van klachten die specifiek en uniek aangeeft, hier spreken we over ziekmakende stress.
[3:24] SPEAKER_01: Dat zou nogthans gemakkelijk zijn om elkaar te gaan helpen, maar ook om strategieën te gaan ontwikkelen op de werkvloer.
[3:31] SPEAKER_01: Als we wisten, persoon A, persoon B zitten in de oranje zone en E en F zitten ver in de rode zone.
[3:39] SPEAKER_01: Maar dat kan helaas niet.
[3:41] SPEAKER_01: En hoe komt dat nu?
[3:43] SPEAKER_01: Dat komt omdat er grote verschillen zijn in stressreacties.
[3:46] SPEAKER_01: Mijn stress is niet noodzakelijk uw stress.
[3:50] SPEAKER_01: En wat mij vandaag stress geeft, is niet wat mij morgen ga stress geven?
[3:55] SPEAKER_01: Er zijn verschillende redenen die dat aansturen.
[3:58] SPEAKER_01: Er zijn individuele verschillen die te maken hebben met onze persoonlijkheid.
[4:03] SPEAKER_01: Heb je last van onaangepast perfectionisme, ja of nee.
[4:07] SPEAKER_01: Hoe zit het met je oplossingsstrategieën, uw kopingsstijl met andere woorden?
[4:11] SPEAKER_01: Hoe los je uitdagende situaties op?
[4:14] SPEAKER_01: En hoeveel tools heb je zo in je rugzak van oplossingsstrategieën zitten?
[4:20] SPEAKER_01: Hoe meer verschillende strategieën er in je rugzak zitten, hoe beter je zal kunnen omgaan met allerhande nieuwe, onvertrouwde situaties.
[4:32] SPEAKER_01: En dan tenslotte in de individuele verschillen gaat het ook over je herstelvermogen.
[4:36] SPEAKER_01: Als je hersteltijd neemt, hoe goed ben je om die acties en interventies door te voeren die je lichaam dan efficiënt brengen naar dat natuurlijke evenwicht.
[4:49] SPEAKER_01: Naast die individuele verschillen hebben we natuurlijk ook allemaal andere stressfactoren.
[4:54] SPEAKER_01: We leven allemaal in onze eigen bubbel.
[4:57] SPEAKER_01: We werken allemaal op een andere werkvloer.
[5:01] SPEAKER_01: En die interactie tussen ons en die werkvloer, die is ook voor iedereen verschillend.
[5:07] SPEAKER_01: Op basisnet van onze eigen persoonlijkheden.
[5:10] SPEAKER_01: Dus hoe wij kijken naar verschillende stressfactoren is ook anders.
[5:15] SPEAKER_01: Hoe wij omgaan of de managementstijl van onze leidinggevende percipiëren, die kan waanzinnig variëren.
[5:22] SPEAKER_01: Hoe snel we ergens last van hebben, kan ook waanzinnig variëren.
[5:27] SPEAKER_01: Sommige mensen hebben heel veel regelruimte nodig, je willen heel veel zelf kunnen beslissen.
[5:32] SPEAKER_01: Anderen vinden het helemaal prima als ze een dag van 9 tot 5 krijgen uitgeplot, waar duidelijk is wat ze per half uur kunnen doen.
[5:41] SPEAKER_01: Dus die stressfactoren zijn er in verschillende mate aanwezig.
[5:45] SPEAKER_01: En bovendien gaan we daar ook nog eens op een andere manier op reageren.
[5:50] SPEAKER_01: Bovendien zijn die stressfactoren ook niet altijd evenlang aanwezig.
[5:56] SPEAKER_01: Soms kun je een stresspeak hebben of heel erg onzeker zijn, maar als er dan informatie wordt gegeven, is het ook weer gedaan.
[6:04] SPEAKER_01: Dus die duurtijd en die frequentie kan ook heel sterk verschillen.
[6:09] SPEAKER_01: En dan tenslotte hebben we ook de lichamelijke variatie.
[6:13] SPEAKER_01: Hoe zit het met je lichaam?
[6:14] SPEAKER_01: Hoeveel energie heeft je lichaam nog?
[6:16] SPEAKER_01: Hoe gezond zet je wanneer je een stresserende situatie binnenkomt?
[6:20] SPEAKER_01: Want als stress te vaak komt in een slecht voorbereid lichaam of een lichaam dat al gehavend is door een langdurige ziekteperiode, dan gaat je capaciteit om daarmee om te gaan, ook wel langzamerhand verdwijnen.
[6:38] SPEAKER_01: Dus onze lichamelijke variatie is ook erg belangrijk.
[6:41] SPEAKER_01: Hoeveel energie zit er nog in je nemmer?
[6:45] SPEAKER_01: Er is een hele mooie metafoor die ik ooit heb gehoord van 50 lepels in een vaas.
[6:51] SPEAKER_01: Sommige mensen beginnen met 50 lepels elke dag, andere mensen beginnen er met 25 begon.
[6:56] SPEAKER_01: En wanneer je een zware ziekteperiode hebt, of je komt net uit een zware ziekteperiode, ik denk maar aan kanker, dan kan het zijn dat je soms maar 12 lepels hebt op een dag.
[7:07] SPEAKER_01: Maar die 12 lepels, daar moet je dan wel mee doen.
[7:10] SPEAKER_01: Alles in je dag moet je daarmee doen.
[7:13] SPEAKER_01: En zo zie je dat er enorm veel variatie is, ook op basis van hoe ons lichaam zich verhoudt, in welke toestand die zich bevindt en hoeveel reserve we eigenlijk hebben.
[7:27] SPEAKER_01: En dan tenslotte is er ook nog zoiets we noemen contextafhankelijkheid.
[7:32] SPEAKER_01: En dat is een moeilijk woord om eigenlijk te verwijzen naar hoe veilig voelen we ons in een bepaalde situatie.
[7:39] SPEAKER_01: En hoeveel kunnen we zelf beslissen.
[7:41] SPEAKER_01: Hoe veilig voelen we ons, dat is essentieel.
[7:44] SPEAKER_01: Omdat als je je kan verbinden met een andere persoon waar je 100% vertrouwt, kun je veel meer aan dan wanneer je je bevindt in een groep waar je toch niet goed weet wat je positie is en of je die mensen wel kunt vertrouwen.
[7:59] SPEAKER_01: En dan natuurlijk, hoe meer je zelf controle kunt nemen op wat er met je gebeurt, hoe beter je er ook mee kan omgaan.
[8:07] SPEAKER_01: Nu, voor we gaan inzoomen op de klachten die je kan ervaren, toch nog even benadrukken dat er een verschil is tussen die acute en die chronische stress.
[8:16] SPEAKER_01: Waarom wil ik dat benadrukken?
[8:17] SPEAKER_01: Omdat er geen reden is om schikt te hebben van stress.
[8:20] SPEAKER_01: Dat kan niet de bedoeling zijn.
[8:22] SPEAKER_01: Meer nog, de angst van stress kan ertoe bijdragen dat je sneller naar die chronische ziekmakende fase schuift.
[8:29] SPEAKER_01: Dus angst voor stress is echt een slechte raadgever.
[8:34] SPEAKER_01: Even recapituleren.
[8:35] SPEAKER_01: Die acute stress is plots, die is daar vaak aanwezig wanneer we nieuwe onverwachte situaties binnenkomen, die een verhoogde alertheid en focus vragen.
[8:46] SPEAKER_01: Op die manier kunnen we komen tot een snelle besluitvorming.
[8:49] SPEAKER_01: En krijgen we ook een toename van energie en kracht in ons lichaam, net voor die piekprestatie te kunnen leveren in die nieuwe, toch wat onvertrouwde situatie.
[8:59] SPEAKER_01: Vandaar dat je dan lichamelijke sensaties krijgt, zoals hartkloppingen.
[9:04] SPEAKER_01: Vaak gaan mensen ook zweten, omdat het lichaam heel veel energie aan het klaarmaken is, zodat we een beste versie van onszelf kunnen neerzetten.
[9:14] SPEAKER_01: En dan komt er daar een omslagpunt naar kortdurende godzilla momenten, ook bij acute stress.
[9:21] SPEAKER_01: We worden wat scherper, we zitten wat scherper op de snee, omdat we net die hyperalertheid hebben en focus en snelle besluitvorming, dat leidt soms tot impulsief gedrag in de interactie met anderen.
[9:35] SPEAKER_01: En dat uitzicht in snelle irritatie, je stem die zich wat rapper verhoogt, we gaan bepaalde dingen vermijden of we zoeken net weer die confrontatie op kleine Godzilla momentjes, maar die verdwijnen ook wel weer.
[9:49] SPEAKER_01: Wanneer we gaan van acute naar chronische stress, dan gaan we wat meer lichamelijke sensaties oproepen die vaak geassocieerd zijn met energieuitputting.
[10:02] SPEAKER_01: Wanneer er tussen die acute stresszorgen voldoende hersteltijd is, dan kan je eigenlijk de omslag van acute stress naar chronische stress tegenhouden.
[10:11] SPEAKER_01: Dus vandaar, zoals we in een andere aflevering al uitvoerig hebben besproken, het belang dat je goed weet wat mijn baseline is, wat is mijn natuurlijk evenwicht.
[10:19] SPEAKER_01: Hoe voelt mijn lichaam als het ontspannen en kalm is.
[10:24] SPEAKER_01: Als je dat niet weet, wordt het ook heel moeilijk om het omslagpunt te gaan identificeren, het moment waarop je zegt dit niet.
[10:32] SPEAKER_01: Je weet misschien niet wat wel, maar je weet wel, dit niet.
[10:36] SPEAKER_01: In de duizenden mensen die bij mij al zijn komen trainen, heb ik altijd een moment gehoord van dit niet.
[10:44] SPEAKER_01: Ik weet niet van waar het komt, ik weet niet waar ik naartoe ga.
[10:47] SPEAKER_01: Maar hoe ik mij vandaag voel en de situatie waarin ik vandaag zit, vind ik niet oké.
[10:54] SPEAKER_01: Dat moment van dit niet, dat noemen we het omslagpunt.
[10:58] SPEAKER_01: En dat gaat vaak gepaard met een soort van innerlijke onrust en een onevenwicht.
[11:04] SPEAKER_01: Nog niet echt met klachten en symptomen, maar het ziet toch niet helemaal snor.
[11:08] SPEAKER_01: En je kunt er niet noodzakelijk je vinger op leggen.
[11:12] SPEAKER_01: Dat is eigenlijk het eerste moment dat je in die doodlopende straat van chronische stress komt, die dan uiteindelijk ziekmakend zal worden.
[11:22] SPEAKER_01: Bij chronische stress is er bovendien ook vaak besluiteloosheid en uitstelgedrag dan naar voren komt.
[11:29] SPEAKER_01: En die twee zijn de ideale voedingsbodem om sneller in die doodlopende straat verder te gaan.
[11:37] SPEAKER_01: En vandaar dat wij willen als hulpverleners, als trainers mensen verleiden om in actie te komen.
[11:44] SPEAKER_01: Niet omdat we denken dat een verhoogde actie sneller gaat leiden tot herstel.
[11:50] SPEAKER_01: Maar om die besluitloosheid en dat uitstelgedrag wat in evenwicht te brengen.
[11:56] SPEAKER_01: Anders krijg je een risico op uitputting, op sociale isolatie en allerhande chronische gezondheidsproblemen.
[12:04] SPEAKER_01: Laten we nu eens gaan kijken.
[12:05] SPEAKER_01: We hebben vier domeinen van gezondheidsproblemen die zich vaak voordoen bij chronische stress.
[12:11] SPEAKER_01: Dat is lichamelijke klachten, emotionele klachten, gedragsmatige klachten en sociale problemen.
[12:19] SPEAKER_01: Als we het hebben over de lichamelijke klachten, daar hebben we een hele grote opleisting.
[12:23] SPEAKER_01: En zoals ik daar straks al zei, er is een enorme variatie in.
[12:27] SPEAKER_01: Dus sla niet in paniek als je een van de dingen niet tegenkomt in een lijstje.
[12:33] SPEAKER_01: Maar dan hebben we het over toegenomen spianning.
[12:35] SPEAKER_01: Een verhoogde hartslag in rust vaak.
[12:38] SPEAKER_01: En vaak wat we zien, niet altijd, is ook een verhoging in bloeddruk.
[12:42] SPEAKER_01: Stresshormonen zijn actief.
[12:45] SPEAKER_01: Met duidelijk hartkloppingen, de vlinders in uw buik die niet meer weggaan, krampen die je uiteindelijk zou kunnen krijgen, je immuniteit gaat verzwakken.
[12:56] SPEAKER_01: Op lange termijn heb je ook veranderingen in uw hersenen die er gaan komen, ter hoogte van je hippocampus en je amygdala.
[13:03] SPEAKER_01: Geheugencentrum en je angstcentrum.
[13:06] SPEAKER_01: Heel simpel gezegd, ik kom daar straks nog op terug.
[13:10] SPEAKER_01: Gevolg van die veranderingen in je hersenen is dat je nog minder oplossingsgericht gaat denken, nog meer gericht gaat zijn op dreigingen in je omgeving.
[13:18] SPEAKER_01: Dus je voelt alles van die veranderingen in je lichaam zijn erop gemaakt om je echt helemaal naar die chronische ziekmakende fase te krijgen.
[13:29] SPEAKER_01: Emotionele klachten gaan vaak over angstklachten, gaan vaak over vermijdings, maar ook somberheid, een gevoel van machteloosheid, een soort van wat maakt het toch uit.
[13:40] SPEAKER_01: Een van de vormen waar we op zoek gaan wanneer we het echt willen vaststellen, is die somberheid, dat gevoel van machteloosheid, omdat we dat vaak ook zien uiten in cynisme.
[13:50] SPEAKER_01: Cynische opmerkingen.
[13:52] SPEAKER_01: We zien ook dat mensen veel prikkelbaarder gaan zijn.
[13:54] SPEAKER_01: En ook op cognitief vlak zien we ook dat mensen veel meer geheugenklachten zijn.
[13:59] SPEAKER_01: Ze worden veel vergeetachtig.
[14:01] SPEAKER_01: Ze gaan sneller hun draad verliezen als ze iets aan het doen zijn.
[14:06] SPEAKER_01: Met andere woorden, ze kunnen zich minder goed concentreren.
[14:09] SPEAKER_01: Nu, let op.
[14:11] SPEAKER_01: Het gaat hier over veranderingen in gedrag, veranderingen in signalen.
[14:16] SPEAKER_01: Als je iets vergeetachtig bent, wil dat niet zeggen dat je leidt aan stressgerateerde klachten.
[14:21] SPEAKER_01: Die klachten die ik nu opsom, zijn niet specifiek en uniek alleen maar voor stressgerelateerde problemen.
[14:27] SPEAKER_01: Dus let daarmee op.
[14:28] SPEAKER_01: Ik zie dat maar al te vaak in de praktijk wel gebeuren.
[14:31] SPEAKER_01: Het gaat hier om een verandering in signalen die abrupt gebeurt en die lange tijd aanhoudt.
[14:38] SPEAKER_01: We hebben lichamelijke klachten, we hebben al emotionele en cognitieve klachten, maar ons gedrag gaat ook veranderen.
[14:44] SPEAKER_01: Onze eetlust gaat veranderen.
[14:46] SPEAKER_01: We gaan veel meer te veel eten, binge eating noemen we dat ook, of te weinig eten.
[14:51] SPEAKER_01: Of impulsieve keuzes gaan maken, of impulsief gedrag gaan vertonen.
[14:56] SPEAKER_01: En naarmate we meer en meer chronische stress ervaren, ook vaak destructief gedrag vertonen.
[15:01] SPEAKER_01: Waarover heb ik het dan?
[15:03] SPEAKER_01: Ja, we voelen ons niet goed in ons fel.
[15:05] SPEAKER_01: We hebben wat slaapproblemen en dus gaan we wat meer alcohol tot ons nemen.
[15:09] SPEAKER_01: Of we voelen ons minder energie en dus gaan we maar snelle suikers eten, om toch maar het gevoel te hebben dat we de voldoende energie hebben om die ene situatie, dat ene uur door te komen.
[15:21] SPEAKER_01: En dat is natuurlijk een ideale voedingsbodem voor nog meer stress.
[15:25] SPEAKER_01: Want vaak kiezen we op die momenten voor voedingsstoffen die echt ons lichaam niet voeden, maar meer energie vragen.
[15:32] SPEAKER_01: En dan als we het hebben over de sociale klachten, dan hebben we het over sociale terugtrekking.
[15:37] SPEAKER_01: Omdat je voelt dat er iets niet juist met mij, maar ik kan er mijn vinger niet echt op leggen.
[15:42] SPEAKER_01: We gaan minder sociale contacten aan met andere woorden.
[15:45] SPEAKER_01: En in die sociale contacten is er ook een slechte wederkerigheid, een slechte connectie.
[15:51] SPEAKER_01: En we gaan ook minder plezier beleven aan activiteiten die we vroeger best wel fijn vonden om te doen.
[15:58] SPEAKER_01: Dus je ziet, er komt een heel patroon van klachten naar voren.
[16:02] SPEAKER_01: Ziekmakende stress is echt een sluipend gif dat langzaam, maar zeker steeds meer van je lichaam gaat innemen.
[16:16] SPEAKER_01: Laten we ook eens kijken naar die veranderingen in de hersenen.
[16:19] SPEAKER_01: Er zijn veranderingen die er komen op ter hoogte van je hypocampus.
[16:24] SPEAKER_01: Die wordt beschadigd.
[16:26] SPEAKER_01: Die gaat op langere termijn wat krimpen volgens de neurowetenschappen.
[16:30] SPEAKER_01: Neurowetenschappen betekent dat ze wat hersenscans gaan maken en dat ze daar proberen patronen te gaan zoeken.
[16:36] SPEAKER_01: Let op, we spreken hier echt over langdurige stress.
[16:39] SPEAKER_01: Maar er zijn ook veranderingen in uw angstcentrum, amygdalaai.
[16:43] SPEAKER_01: En ja, je moet onmiddellijk een disclaimer meegeven.
[16:47] SPEAKER_01: De amygdalaai doet echt veel meer dan alleen maar angst.
[16:51] SPEAKER_01: En is eigenlijk niet alleen maar bezig met angst, maar is een soort van signaalcentrum om mee te helpen de nodige energie te gaan activeren in het lichaam.
[17:01] SPEAKER_01: Maar in dit verhaal, wanneer we het hebben over hoe stress werkt in je lichaam, kunnen we simpel zeggen amygdalaai, even angstcentrum.
[17:10] SPEAKER_01: En dan heb je ook veranderingen in de prefrontale cortex.
[17:13] SPEAKER_01: En waar zit die prefrontale cortex, die zit als je op je voorhoofd wrijft, hebben zo twee beelden, dat is niet omdat je een duivel waard in een vorig leven.
[17:20] SPEAKER_01: Maar als je dan een beetje naar achter gaat, dat is waar die prefrontale cortex zich bevindt.
[17:26] SPEAKER_01: En de hippocampus zit heel diep in je hersenen, ter hoogte van je oren.
[17:31] SPEAKER_01: Als je je oren neemt en je zet daar je vingers op, en je zou als het ware een denkbeeldige lijn trekken van je ene vinger naar je andere vinger, daar zit je hippocampus.
[17:41] SPEAKER_01: Je hebt er twee.
[17:43] SPEAKER_01: Eén in elke hersenhelft en het lijkt zoals op een zeepaardje.
[17:48] SPEAKER_01: Je hippocampus is daar om je stresssysteem af te remmen.
[17:53] SPEAKER_01: En wanneer je hypocampus niet goed functioneert, dan gaat het moeite hebben met je geheugen, je vergeetachtig zijn, een beetje gevoeld hebben van gedesoriënteerd te zijn.
[18:02] SPEAKER_01: Het wordt ook in verband gebracht met alle hande klachten van angst en depressieve gevoelens.
[18:07] SPEAKER_01: Bovendien die hyppocampus zo heel diep in het midden van je brein, letterlijk, dus tussen je twee oren.
[18:13] SPEAKER_01: Die gaat ook heel gevoelig zijn en sterk reageren op cortisol.
[18:17] SPEAKER_01: Uw amygdala, daar hebben we ook twee van, één in elke hersenhelft, die zit dan ter hoogte van je slapen.
[18:25] SPEAKER_01: Naast je oren, ter hoogte van je slapen, als je daar een lijn zou trekken, diep in je hersenen ook, daar zitten die amygdala, vlak naast je hippocampus.
[18:35] SPEAKER_01: Die zorgen voor constante prikkeling van uw stresshormonen, zodat je lichaam zich gaat kunnen voorbereiden.
[18:42] SPEAKER_01: En wordt ook geassocieerd met geheugen, met leren en het reguleren van emoties.
[18:48] SPEAKER_01: En dat leren is interessant, want dat is net een van de aanwijzingen dat je amygdalaai echt niet alleen te maken heeft met angst, maar ook een lichaam in een staat brengt waarin we optimaal kunnen verwerken en leren.
[19:01] SPEAKER_01: Dus amygdala wordt vaak heel negatief neergezet, maar dat mag eigenlijk helemaal niet zijn.
[19:08] SPEAKER_01: Wanneer chronische stress te lang aanhoudt, zien we daar veranderingen komen.
[19:12] SPEAKER_01: Ook in die prefrontale cortex, je duiveltje uit een doosje en daar dan vlak achter.
[19:18] SPEAKER_01: Dat is natuurlijk geassocieerd met een slechtere concentratie, maar ook vooral een slechtere planning.
[19:25] SPEAKER_01: Want die gebieden zijn vaak ook betrokken bij de coördinatie van allerhande complexe zaken, als een soort van netwerk.
[19:32] SPEAKER_01: En als het ware heb je de coördinator van dat netwerk niet meer actief of evenwaardig mee aan het werken, waardoor er planningsproblemen komen.
[19:41] SPEAKER_01: En dat speelt natuurlijk handig in de kaart van chronische stress.
[19:45] SPEAKER_01: Want als jij minder goed kunt plannen, dan gaat je ook veel slechtere herstelplannen kunnen maken om die chronische ziekmakende stress uit je leven te kunnen bannen.
[19:56] SPEAKER_01: En vandaar dat stress ook je dagelijks leven gaat beïnvloeden, omdat je die structuren en die plannen, die coördinatie veel minder goed kunt doen.
[20:06] SPEAKER_01: Daarnet had ik het al gezegd, dat chronische stress ook zorgt voor sociale isolatie en besluiteloosheid.
[20:14] SPEAKER_01: Die komen door die veranderingen die in de hersenen gebeuren.
[20:18] SPEAKER_01: De beschadiging dat we daar zien door te lang te vuren, waardoor de receptoren anders gaan reageren, inprimpen, of net overgevoelig worden, zoals bij de amygdala.
[20:30] SPEAKER_01: Maar ook als gevolg een verstoorde communicatie in het netwerksysteem, hoe de hersenen werken, en dat leidt tot een vicieuze cirkel.
[20:40] SPEAKER_01: Die sociale isolatie en besluitloosheid gaat leiden tot schaamte.
[20:44] SPEAKER_01: Gevoelens van schaamte.
[20:46] SPEAKER_01: Ook omdat het nog altijd een taboe is.
[20:48] SPEAKER_01: We denken van je kan het dus niet aan en ik ben hier de enige dat dat hiervoor heeft, wat niet zo is.
[20:54] SPEAKER_01: Want in een andere aflevering heb ik al gezegd dat bijna één op drie van de mensen last heeft van stress.
[20:59] SPEAKER_01: Dus je bent absoluut niet alleen.
[21:03] SPEAKER_01: Naast die sociale isolatie en besluitloosheid gaat je ook cognitieve overbelasting voelen.
[21:08] SPEAKER_01: Je gaat niet meer kunnen plannen en dikwijls ook op de werkvloer vraag me hoe het met je gaat.
[21:13] SPEAKER_01: En als je aangeeft van niet 100%, is de volgende vraag van en hoe gaat dat oplossen?
[21:19] SPEAKER_01: Maar omdat je slechter kunt plannen, kun je daar zelf niet toe komen.
[21:23] SPEAKER_01: En dus krijg je nog eens een dubbel schaamtegevoel.
[21:26] SPEAKER_01: En bovendien, als kers op de taart, ga je ook langzamerhand op termijn je zelfinzicht verliezen.
[21:32] SPEAKER_01: En dat is ook de reden waarom mensen zelf niet zien hoe erg het wel niet met ze gesteld is.
[21:40] SPEAKER_01: Ze verliezen als het ware de eigen spiegel om naar zichzelf te kijken en kunnen heel slecht inschatten waarop ze op dat continuum zich bevinden.
[21:50] SPEAKER_01: En vandaar dat je na een bepaald punt alleen nog maar nabij kunt blijven en niet meer kunt gaan praten of gaan coachen.
[22:00] SPEAKER_01: Om ze dat zelf in zich niet meer hebben.
[22:03] SPEAKER_01: Als je wel zou duwen op zo'n moment, dan gaan mensen zich hyper geconfronteerd voelen en leidt dat vaak tot conflicten.
[22:12] SPEAKER_01: Dus vanaf een bepaald moment is het beter om een stapje terug te nemen, maar wel nabij te blijven.
[22:17] SPEAKER_01: Zodat op het moment dat ze de man met de hamer tegenkomen, dat je daar heel snel ondersteuning en begeleiding kan bieden, dan dat je gaat pushen, omdat dat nog meer gaat leiden tot conflicten en dus meer sociale isolatie.
[22:31] SPEAKER_01: Er is een individuele variatie en die is gelinkt aan je herstelvermogen.
[22:37] SPEAKER_01: Herstelvermogen op die periodes tussen stresspieken.
[22:40] SPEAKER_01: En ook als je chronische stress hebt gehad en je wordt dan even uit je situatie gehaald en je hebt een goed herstelvermogen, is dat dikwijls genoeg om je terug on top of the world te brengen, naar dat natuurlijke evenwicht met andere woorden.
[22:53] SPEAKER_01: En in het herstelvermogen gaat je faciliteren door hersteltijd te nemen, maar in die hersteltijd ook bepaalde activiteiten te gaan doen om je lichaam te ontspannen.
[23:04] SPEAKER_01: Zodat je energiebronnen kunnen aangevuld worden.
[23:08] SPEAKER_01: En als je een sterk herstelvermogen hebt, dan kun je heel veel stresspieken als tijdelijk laten beschouwen.
[23:15] SPEAKER_01: Heb je een zwak herstelvermogen.
[23:17] SPEAKER_01: Met andere woorden, we weten niet hoe wat je moet doen als je op de rand van die ravijn staat, dan is de kans heel groot dat je in die ravijn valt en dat je dus chronische stressgerelateerde klachten gaat ervaren.
[23:31] SPEAKER_01: Dan spreken we over iemand met een zwak herstelvermogen.
[23:35] SPEAKER_01: Spreken we over een kwetsbaarheid.
[23:36] SPEAKER_01: Waarom?
[23:37] SPEAKER_01: Omdat die vicieuze cirkel er ook voor zorgt dat je altijd maar dieper en dieper en dieper wegzakt in die stressklachten.
[23:45] SPEAKER_01: Terwijl je een sterk herstelvermogen hebt en weet je exact wat je moet doen, kun je jezelf daar, zelfs je een bekking in drijfstand komt, op een heel efficiënte manier terug uittrekken.
[23:56] SPEAKER_01: Waar spreek ik dan over?
[23:57] SPEAKER_01: Over optimalisering.
[23:59] SPEAKER_01: Ik hoor het u al denken van elke vertel, vertel, hoe doen we dat.
[24:02] SPEAKER_01: Het allerbelangrijkste en het meest makkelijke, want we hebben het altijd allemaal bij, is onze ademhaling.
[24:09] SPEAKER_01: Ademhaling, buikademhaling, zoveel mogelijk, niet uw borstademhaling.
[24:14] SPEAKER_01: Als je je hand ligt op je borst of op je buik en je adem gewoon rustig ontspannen zonder iets te veranderen in, dan gaat je zien waar die dominantie en idealiter ligt die in je buik.
[24:25] SPEAKER_01: Ligt die in je borst, dan zou je kunnen opteren om bepaalde ademhalingstechnieken te kunnen aanleren, zoals wat we noemen boxbreating.
[24:33] SPEAKER_01: Dat wil zeggen, je gaat vier tellen inademen, vier tellen je adem vasthouden, vier tellen uitademen en weer vier tellen uw adem vasthouden.
[24:43] SPEAKER_01: Als dat goed gaat, dan zou je kunnen gaan gebruikmaken van wat we noemen de 4-7-8-ademaling.
[24:51] SPEAKER_01: Je ademt in, heel diep met de buik in vier tellen, gaat dan uw ademhaling zeven tellen vasthouden om dan heel langzaam, heel gematigd te gaan uitademen in acht tellen.
[25:04] SPEAKER_01: Die ademhaling is iets dat je altijd kunt doen en dat gaat je herstelvermogen al direct activeren.
[25:10] SPEAKER_01: Maar natuurlijk is slaap ook belangrijk.
[25:12] SPEAKER_01: Ik heb u al verteld in deze aflevering dat ik niet onderhandel over mijn slaap.
[25:17] SPEAKER_01: Ik heb veel slaap nodig.
[25:18] SPEAKER_01: Ik kan ook meestal waanzinnig goed slapen.
[25:21] SPEAKER_01: Het is een van mijn topactiviteiten gedurende de dag.
[25:24] SPEAKER_01: Maar het zorgt ook voor een goed herstelvermogen.
[25:27] SPEAKER_01: Dus hoe zit het met uw slaapkwaliteit?
[25:29] SPEAKER_01: Kijk dat eens even na.
[25:31] SPEAKER_01: En dan ook ontspanning.
[25:32] SPEAKER_01: Hoe kan je je lichaam werkelijk ontspannen, werkelijk in de ontspannen fase brengen, waarin je spieren ontspannen, waarin je kaken ontspannen en waarin je eigenlijk gewoon bijt in het hier en nu.
[25:47] SPEAKER_01: Iets wat we ook heel goed kunnen gaan toepassen, is sociale veiligheid creëren.
[25:52] SPEAKER_01: Omring je met mensen die je een goed gevoel geven.
[25:56] SPEAKER_01: Daarmee wil ik niet zeggen mensen die je naar je mond praten, maar mensen die je veiligheid geven, waar je van nature voelt dat je je kunt ontspannen kunt, je kunt wat landen in die relatie met de anderen.
[26:09] SPEAKER_01: Dan creëer je een soort van groepsveiligheid.
[26:11] SPEAKER_01: En zelfs als jij je wat meer gestresseerd voelt, gaat het alleen maar bellen naar zo iemand.
[26:17] SPEAKER_01: Ervoor zorgen dat je stressniveau naar beneden gaat.
[26:20] SPEAKER_01: Ik heb een picknicclub, noem ik dat.
[26:22] SPEAKER_01: Dat is eigenlijk een groepje van mensen.
[26:24] SPEAKER_01: We hebben ook echt een WhatsApp groepje, waar ik mij heel veilig in voel.
[26:27] SPEAKER_01: Die mensen praten mij niet naar de mond, die gaan mij geen blaasje zwijs maken, maar die gaan wel warm zijn voor mij.
[26:33] SPEAKER_01: En die hebben altijd 100% alleen maar het beste voor mij voor ogen.
[26:38] SPEAKER_01: Dus als ik een moeilijke dag heb, wat doe ik dan?
[26:41] SPEAKER_01: Dan stuur ik in de WhatsApp groep wie heeft er tijd voor een zeven minuten koffiekool.
[26:46] SPEAKER_01: En zij weten dan, dat is een afspraak, dat als ik daarvoor vraag, dat ik een moeilijk momentje heb en dat ik iemand nodig heb om even te klankborden.
[26:54] SPEAKER_01: En dat zijn maar telefoontjes van zeven minuten, een check-in.
[26:58] SPEAKER_01: En in dat telefoongesprek voel ik mij eigenlijk helemaal tot ontspanning komen.
[27:03] SPEAKER_01: Tijd voor de vraag van de luisteraar.
[27:06] SPEAKER_00: Ik vind het moeilijk om te zien wanneer ik nu eigenlijk te veel stress heb.
[27:10] SPEAKER_00: Dus ik denk wel een aantal signalen te herkennen, maar toch voelt het niet altijd hetzelfde aan.
[27:14] SPEAKER_00: Heb je tips om stress beter te herkennen?
[27:17] SPEAKER_00: En als ik stress dan herken, wat kan ik dan doen?
[27:20] SPEAKER_01: Het is inderdaad moeilijk om te gaan kijken wat er gebeurt er nu.
[27:24] SPEAKER_01: Spreken we nog over acute stress of hebben we het hier over chronische stress, dat is absoluut zo.
[27:29] SPEAKER_01: We moeten evalueren, we kunnen de Abgaar scoren gebruiken, die ik al besproken heb met jullie in een andere aflevering.
[27:36] SPEAKER_01: Abgaar staat voor Appearance, Performance, Growth, Affect en Relationships.
[27:41] SPEAKER_01: Dat kan je zeker gebruiken met als vuistregel, wanneer er twee van die vijf domeinen abrupt wisselen, dat je dan moet denken aan chronische stress, die zich langzaam maar zeker aan het opbouwen is.
[27:53] SPEAKER_01: Maar je kan ook op een andere manier gaan evalueren.
[27:56] SPEAKER_01: Om iemand te helpen om snel uit dat drijfstand te komen of stapjes terug te zetten van die rand van die ravijn.
[28:05] SPEAKER_01: Kan je een simpele oefening samen doen.
[28:07] SPEAKER_01: Of zelf, als het is voor jezelf zelf te gaan doen, eens gaan kijken van wat loopt er vandaag allemaal niet goed?
[28:14] SPEAKER_01: Dat is iets waar we keihoured in zijn.
[28:16] SPEAKER_01: Zaken die we niet willen, zaken die niet goed lopen, alles wat negatief is, daar is ons brein echt voor gemaakt om dat op te lijsten.
[28:21] SPEAKER_01: Dus lijst ze maar eens op op een blad papier.
[28:23] SPEAKER_01: Maar dan, en nu komt een instinker natuurlijk, voor elk negatief ding wil ik dat je een positief ding ernaast zet.
[28:30] SPEAKER_01: Wat gaat er wel goed?
[28:32] SPEAKER_01: En ik wil dat je evenveel goede dingen zet, als je negatieve dingen of dreigingen kunt vinden.
[28:38] SPEAKER_01: En als je die twee kolommen naast elkaar hebt staan en je leest die, wat kun je daar dan uit leren?
[28:44] SPEAKER_01: En vaak is dat dan eigenlijk dat je het nog best goed gedaan hebt, gezien de omstandigheden.
[28:50] SPEAKER_01: En dan sta je stil, wat is nu de eerste stap om het voor mijzelf één punt beter te maken.
[28:55] SPEAKER_01: Dat is nog zo'n makkelijke oefening om iemand anders te gaan helpen om samen mee een stapje terug te zetten van die ravijn.
[29:06] SPEAKER_01: Dus nee, het is niet alleen maar het reinen van een individu die het dan maar zelf moet oplossen.
[29:11] SPEAKER_01: We kunnen elkaar ook echt wel bijstaan.
[29:14] SPEAKER_01: Mijn pikniclub is ook een heel mooi voorbeeld van iets wat je kan doen.
[29:18] SPEAKER_01: En nee, het ligt niet alleen aan ons.
[29:20] SPEAKER_01: Er is vandaag de dag zeker een belangrijke interactie met de maatschappelijke factoren en de manier waarop bedrijven reageren op deze snel veranderende wereld.
[29:30] SPEAKER_01: En dus de kunst is om op al die elementen tegelijkertijd te gaan ingrijpen om te komen tot het optimaliseren van je stressniveau.
[29:40] SPEAKER_01: Hoe doen we dat nu op de werkvloer simpele manieren op de werkvloer voor teams dat de stresskoning bepalen op het einde van de week.
[29:48] SPEAKER_01: Er is iets fantastisch om stress en dreiging bespreekbaar te maken.
[29:54] SPEAKER_01: Hoe doe je dat?
[29:55] SPEAKER_01: Ik heb altijd de oefening gebruikt waarin je iedereen van het team één minuut, 60 seconden en niet meer, de tijd geeft om argumenten te gaan vinden, die hun tonen waarom zij echt de stresskoning of stresskoning van de week zijn.
[30:10] SPEAKER_01: Na 60 seconden is het dan de volgende.
[30:13] SPEAKER_01: En als iedereen zijn 60 seconden heeft gehad, dan gaan we stemmen.
[30:17] SPEAKER_01: Wie heeft er nu werkelijk de ergste, de meest stresserende week gehad?
[30:23] SPEAKER_01: En die stresskoning krijgt dan een prijs.
[30:28] SPEAKER_01: En dat kan gaan van een snack tot een foto op een muur waarin je zegt stresskoning van de week.
[30:35] SPEAKER_01: Dat is eigenlijk een manier van omdenken dat je gaat toepassen en met luchtigheid stress bespreekbaar maken.
[30:42] SPEAKER_01: Stress heeft dus vele gezichten en kan ons ernstig in de problemen brengen.
[30:47] SPEAKER_01: En toch hebben we enkele simpele interventies die als we ze toepassen, langzaamaan ons terug kunnen brengen naar meer hanteerbare stress.
[30:58] SPEAKER_01: En wat is nu dat jij kan doen de komende week om te kijken of jij iets kan veranderen aan de manier waarop jij in je stress staat?
[31:07] SPEAKER_01: En dan denk ik dat we deze aflevering een heel aantal zaken hebben benoemd.
[31:12] SPEAKER_01: Vooral het inzetten van stress als kompas.
[31:15] SPEAKER_01: En ik zou je dus willen uitnodigen om de komende week op het einde van elke dag even stil te staan.
[31:20] SPEAKER_01: Wat is er nu minder goed gegaan vandaag?
[31:23] SPEAKER_01: Maar wat is er wel goed gegaan?
[31:24] SPEAKER_01: En voor elk ding dat negatief was, of minder goed of uitdagend, er een positief ding naast te zetten.
[31:31] SPEAKER_01: En die twee kolommen gaan evalueren en dan zeggen wat leer ik hieruit.
[31:35] SPEAKER_01: En vaak ga je zien dat je het best goed hebt gedaan.
[31:38] SPEAKER_01: En wat is nu hetgeen waar ik morgen als eerste mee ga begin.
[31:42] SPEAKER_01: Of als het echt een spannende, moeilijke dag was.
[31:45] SPEAKER_01: Wat is nu hetgeen dat ik kan doen om het voor mijzelf één punt beter te maken.
[31:50] SPEAKER_01: Als je dit goed traint, dan ga je het ook goed kunnen inzetten op momenten waarop het echt telt.
[31:56] SPEAKER_01: Gezonde stress is dus heel goed, maar ook daar heb je wat lichamelijke sensaties.
[32:01] SPEAKER_01: Je krijgt wat vlinders in je buik.
[32:04] SPEAKER_01: En dat heb ik ook, zelfs bij het maken in deze podcast, zelfs nadat ik al 25 jaar met mijn botten in de modder staat, om het zo te zeggen.
[32:14] SPEAKER_01: Is het goed om te gaan kijken hoe los ik dat op?
[32:18] SPEAKER_01: Hoe zorg ik ervoor dat die vlinders informatie kunnen blijven, die zodanig ik een beste versie van mezelf kan neerzetten.
[32:25] SPEAKER_01: En in deze, bij mij was dat het zoeken naar hulpbronnen, het zoeken naar manieren om het hanteerbaar te maken.
[32:32] SPEAKER_01: En voor mij in deze podcast zijn dat de dames en heren van 50 Koffies die ervoor zorgen dat ik hier vlot door die podcast kan komen.
[32:41] SPEAKER_01: Ik ben Elke van Hoofd en je luisterde naar Stras als BFF, waar stress niet langer je vijand is, maar je eerlijke, rauwe sidekick.
[32:51] SPEAKER_01: Raakte dit iets in jou?
[32:53] SPEAKER_01: Mooi.
[32:53] SPEAKER_01: Abonneer je dan op Spotify of deel hem met mensen waarvan je denkt dat hij of zij er iets aan heeft.
[33:00] SPEAKER_01: En vergeet niet, stress hoort erbij.
[33:03] SPEAKER_01: Het is hoe je ermee omgaat dat het verschil maakt.
[33:07] SPEAKER_01: Tot de volgende!

Shows are listed from Apple Podcasts' charts and directory, and Podcast Index where it is used. Every show and episode belongs to its publisher and plays from the publisher's own feed; this site hosts none of them.