# Defensie koopt Chinese 3D-printers en passeert Nederlands alternatief

An episode of [FD Dagkoers](https://invisiblenetwork.ai/podcast/1599086196), 21 Sep 2026, 14 min.

Audio: https://traffic.omny.fm/d/clips/8257a063-6be9-42fa-b892-acd4013b1255/7c7183f7-003f-4fcf-a5e3-addc00ff4d48/e7ddf713-d2bd-42a8-98a8-b4cb01462a70/audio.mp3?utm_source=Podcast&in_playlist=610741e8-1c7a-4f89-ae3e-addc00ffe9ca

Het ministerie van Defensie laat twee 3D-metaalprinters maken door een Chinees bedrijf dat grote Chinese defensieconcerns bevoorraadt. Brancheorganisatie FME noemt dit ‘schokkend’ en spreekt van ‘een klap in het gezicht van de Nederlandse en Europese industrie’. Nederland benut EU-regels voor Europese defensie-inkoop nauwelijks en past geen ‘Europe first’-beleid toe. Techredacteur Bert van Dijk vertelt meer over de verrassende keuze van Defensie. Lees: Defensie koopt 3D-printers bij Chinese ‘kleine reus’, industrie slaat alarm Behalve digitaal, worden energiebedrijven ook fysiek aangevallen. Een geslaagde aanval op de Nederlandse energie-infrastructuur in de toekomst is zo goed als zeker, zeggen energie- en veiligheidsexperts. FD-energieredacteur Eva Rooijers vertelt wat je je daarbij moeten voorstellen, op basis van gesprekken met vijfentwintig experts die zij samen met collega Billie Slagboom voerde. Lees: Energiebedrijven bereiden zich voor op fysieke aanvallen op hun infrastructuur en Wanneer valt de stroom uit door een aanval? ‘Voorkomen gaat niet meer’ Technologie die de mens weerbaarder moeten maken tegen extreem weer en klimaatverandering wekt vaker de interesse van groene investeerders. Ook het aantal start-ups en bedrijven dat zich bezighoudt met zogeheten ‘klimaatadaptatie’ neemt toe. Klimaatredacteur Eva Selderbeek vertelt meer over deze groeimarkt. Lees: Investeringsfondsen zien brood in weerbaarheid tegen klimaatverandering Redactie en montage: Nelleke van der Heiden & Sophia Wouda Presentatie: Sophia Wouda See omnystudio.com/listener for privacy information.

## Transcript

[0:01] Speaker 1: Defensie blijkt in zee te zijn gegaan met een Chinees 3D-printerbedrijf...
[0:07] Speaker 1: met een op zijn zachtst gezegd opvallend klantenbestand.
[0:10] Speaker 2: Onze energiecentrales en hoogspanningsnetwerken worden serieus bedreigd.
[0:23] Speaker 3: Iedereen zei nee, we zijn al in een hybride oorlog verwikkeld.
[0:26] Speaker 3: We worden continu aangevallen. Het is eigenlijk niet meer de
[0:28] Speaker 3: vraag of, maar de vraag wanneer er een geslaagde aanval
[0:31] Speaker 3: plaats gaat vinden.
[0:32] Speaker 1: En er gaat steeds meer geld naar het aanpassen
[0:35] Speaker 4: aan klimaatverandering. Wat je in adaptatie stopt, dus in het aanpassen,
[0:39] Speaker 4: kun je niet stoppen in het tegengaan van klimaatverandering
[0:43] Speaker 1: Goedemorgen, dit is Dagkoers van het FD. Ik ben Sophia Wouda,
[0:48] Speaker 1: het is maandag 21 september. Met alle pogingen om voor
[0:55] Speaker 1: onze eigen veiligheid te zorgen... klinkt het niet als een
[0:58] Speaker 1: goed idee om in zee te gaan... met een Chinees
[1:01] Speaker 1: metaalbedrijf voor defensieonderdelen. Toch is dat precies wat ons ministerie
[1:07] Speaker 1: van Defensie deze zomer besloot te doen. Dat ontdekte onze
[1:10] Speaker 1: tech-redacteur Bert van Dijk. En die is hier bij mij
[1:13] Speaker 1: in de studio. Ja Bert, vertel, waar kwam jij achter?
[1:16] Speaker 2: Ik kwam erachter dat er deze zomer een aanbesteding is geweest...
[1:19] Speaker 2: door het ministerie van Defensie, of eigenlijk al iets eerder
[1:21] Speaker 2: voor de zomer... maar die is in de zomer gegund,
[1:23] Speaker 2: voor 3D-metaalprinters. Die heeft Defensie gekocht om daar proeven mee
[1:27] Speaker 2: te gaan doen. Ze willen in de toekomst steeds meer
[1:29] Speaker 2: gebruik maken van 3D... En daar willen ze mee leren
[1:31] Speaker 2: om reserveonderdelen te maken. Dus als er een tank kapot
[1:35] Speaker 2: is geschoten... dat je makkelijk een onderdeel kan vervangen via
[1:38] Speaker 2: het printen van metaal. Daarvoor hebben ze die printers nodig.
[1:40] Speaker 2: En die aanbesteding is gewonnen door een Chinees bedrijf. En
[1:42] Speaker 2: dat vond ik opvallend, omdat er zijn ook Nederlandse 3D-metaalprintbedrijven.
[1:46] Speaker 2: En zeker in het huidige tijdsgericht... waarin we de mond
[1:49] Speaker 2: vol hebben in Nederland over strategische autonomie... en minder afhankelijkheid
[1:53] Speaker 2: van China, dacht ik dat is gek. Dus toen ben
[1:55] Speaker 2: ik eens in dat bedrijf gaan duiken.
[1:57] Speaker 1: En het blijkt niet zomaar een bedrijfje, hè?
[1:59] Speaker 2: Nee, dat is dus het grappige. Want er zijn al
[2:01] Speaker 2: kamervragen gesteld over deze deal. Het roept natuurlijk vragen op
[2:05] Speaker 2: dat je als Defensie... bij een Chinees bedrijf een grote
[2:08] Speaker 2: machine gaat bestellen. En toen zei de straatsecretaris Boswijk... het
[2:12] Speaker 2: is helemaal geen Chinees bedrijf... want het contract wordt gesloten
[2:14] Speaker 2: met een Nederlands bedrijf. Uiteindelijk laat hij een machine maken
[2:17] Speaker 2: in China. Of assembleren, zoals de straatsecretaris zei. Maar goed,
[2:20] Speaker 2: dat is een beetje semantisch. Want dat Chinese bedrijf maakt
[2:23] Speaker 2: gewoon deze printer voor Nederland. En dat is inderdaad een
[2:26] Speaker 2: heel groot 3D-metaalprintbedrijf in China. En die ook op hun
[2:30] Speaker 2: website heel trots hun klanten vermelden. En dat zijn eigenlijk
[2:33] Speaker 2: alle grote defensieconcerns in China. Dus dan heb je het
[2:35] Speaker 2: over de bouwers van straaljagers, van raketten... van onderzeeboten, zelfs
[2:39] Speaker 2: van kernraketten, van... Onder andere, ze zullen ongetwijfeld ook nog
[2:45] Speaker 2: aan heel veel andere civiele partijen leveren. Maar dat zijn
[2:47] Speaker 2: ook klanten van
[2:49] Speaker 1: En ook opmerkelijk, het zijn niet alleen Chinese klanten. Maar
[2:52] Speaker 1: ook het Russische leger valt eronder.
[2:54] Speaker 2: Ja, ze hebben geleverd aan Rusland inderdaad. Dat blijkt uit
[2:58] Speaker 2: de lokale Chinese media. En daar heb ik ook het
[3:00] Speaker 2: bedrijf naar gevraagd, klopt dat? En ze willen daar niet
[3:04] Speaker 2: over onze klanten iets vertellen. Dus ik heb dat niet
[3:06] Speaker 2: bevestigd gekregen. Maar in de Chinese media wordt dat wel
[3:08] Speaker 2: genoemd inderdaad. Oké
[3:09] Speaker 1: Kortom, het klinkt niet als een partij waar wij als Nederland...
[3:12] Speaker 1: zaken mee zouden moeten willen doen. Zeker niet in deze
[3:15] Speaker 1: roerige tijden. Hoe kan deze keuze nou zo gemaakt zijn?
[3:19] Speaker 1: Want ja, je noemde het net al even. Er zijn
[3:21] Speaker 1: dus gewoon Nederlandse alternatieven.
[3:23] Speaker 2: Nou ja, dat is natuurlijk wat het een beetje pikant maakt.
[3:25] Speaker 2: Er zijn een aantal bedrijven die ook deze... het type
[3:28] Speaker 2: metaalprinter maakt. Onder andere Additive Industries, dat is een bedrijf
[3:32] Speaker 2: in Eindhoven. Die hebben ook meegedaan met de aanbesteding. En
[3:34] Speaker 2: die zeggen zelf, we waren voor die aanbesteding... al heel
[3:36] Speaker 2: lang in gesprek met Defensie om die opdracht binnen te halen.
[3:39] Speaker 2: Dus toen was er nog geen sprake van een aanbesteding.
[3:41] Speaker 2: En toen heeft het ministerie besloten om het Europees aan
[3:43] Speaker 2: te besteden. Daar hebben ze aan meegedaan en uiteindelijk dus
[3:45] Speaker 2: verloren van die Chinese partij. En het gekke is ook
[3:48] Speaker 2: dat er nog een ander bedrijf is in Nederland... in
[3:49] Speaker 2: het oosten van het land. Die hebben heel lang met
[3:52] Speaker 2: Defensie samengewerkt... precies om ook te leren... Dat is een
[3:56] Speaker 2: bedrijf die maakt zelf geen printers... maar adviseert daarover en
[3:59] Speaker 2: heeft technologiekennis. Dus die hebben heel lang samengewerkt met Defensie.
[4:02] Speaker 2: En die zien nu ineens dat Defensie met een Chinees
[4:04] Speaker 2: bedrijf in zee gaat. Wat natuurlijk niet logisch is, ook
[4:06] Speaker 2: als proef. Want je gaat leren en als je daarna
[4:09] Speaker 2: echt besluit... om verder te gaan met metaalprinten op dit niveau...
[4:13] Speaker 2: dan is het niet logisch om dat dan weer allemaal
[4:15] Speaker 2: om te schakelen, lijkt mij. En dat vinden ook heel
[4:17] Speaker 2: veel mensen in de branche.
[4:18] Speaker 1: Nee, het klinkt echt als een onbegrijpelijke keuze... En nu?
[4:22] Speaker 1: Is het contract al getekend? Of gaat het ministerie deze
[4:25] Speaker 1: samenwerking nog eens goed onder de loep nemen?
[4:29] Speaker 2: ministerie nog steeds niet kunnen spreken. Die hebben een week
[4:32] Speaker 2: geleden gevraagd om commentaar. Maar die zeggen ja, er zijn
[4:35] Speaker 2: ook aanvullende Kamervragen gesteld en die wachten we eerst af
[4:38] Speaker 2: en dan komen we bij je terug. Eigenlijk is dat
[4:40] Speaker 2: het korte antwoord. Dus ik weet niet helemaal wat anders
[4:43] Speaker 2: dan wat de staatssecretaris in de eerste Kamervraag heeft beantwoord.
[4:47] Speaker 2: Dus zeggen dat het geen Chinees bedrijf is, dat alle
[4:50] Speaker 2: waarborgen er zijn, dat er belangrijke componenten in Europa worden gemaakt.
[4:53] Speaker 2: Dus dat er eigenlijk niet zoveel aan de hand is.
[4:54] Speaker 2: Maar goed, daar denken heel veel andere mensen in de
[4:56] Speaker 2: branche heel anders over
[4:58] Speaker 1: Dankjewel Bert.
[4:59] Speaker 2: Graag gedaan.
[5:12] Speaker 1: Het is niet meer de vraag of er een geslaagde
[5:14] Speaker 1: aanval op de Nederlandse energiesector komt, maar wanneer. Dat blijkt
[5:19] Speaker 1: uit een rondgang van collega's Billy Slagboom en Eva Royers.
[5:23] Speaker 1: Eva is bij mij in de studio. Eva, jullie hebben
[5:26] Speaker 1: talloze energie- en veiligheidsexperts gesproken. En allemaal maken ze zich zorgen.
[5:32] Speaker 1: Wat staat ons te wachten?
[5:33] Speaker 3: Ja, wat eigenlijk bijna al die experts zeggen is dat
[5:36] Speaker 3: je ziet dat het aantal cyberaanvallen op energiebedrijven sterk toeneemt.
[5:40] Speaker 3: Dagelijks zien die cyber of hackers of wat ook is
[5:43] Speaker 3: aan de poort moddelen. En door AI worden die aanvallen
[5:46] Speaker 3: eigenlijk steeds geavanceerder. Er kunnen steeds makkelijker heel veel aanvallen
[5:49] Speaker 3: tegelijk plaatsvinden. Dus het is moeilijker om ze te verdedigen
[5:52] Speaker 3: tegen die aanvallen. En tegelijkertijd zien we ook op fysiek
[5:55] Speaker 3: gebied het dreigingsniveau toenemen. Als je ook kijkt in landen
[5:58] Speaker 3: om ons heen, zoals in Duitsland... waar net het stroomnet
[6:00] Speaker 3: is gesaboteerd. Eerder in Berlijn zaten mensen echt dagen zonder stroom...
[6:03] Speaker 3: omdat stroomkabels in brand waren gestoken. Hier in Nederland zijn
[6:07] Speaker 3: ook al verdachte drones waargenomen... in de buurt van energiecentrales.
[6:10] Speaker 3: Dus ook op dat gebied neemt het dreigingsniveau toe. En
[6:12] Speaker 3: zeker op fysiek gebied zijn we er eigenlijk helemaal niet
[6:14] Speaker 3: goed op voorbereid. Want al onze energieinfrastructuur is in verredenstijd gebouwd.
[6:18] Speaker 3: En niet echt bedacht op ook fysieke aanvallen. Dus wat
[6:22] Speaker 3: zij inderdaad zeggen is, het is niet meer de vraag of,
[6:24] Speaker 3: maar de vraag wanneer er een geslaagde aanval plaats gaat
[6:27] Speaker 3: vinden bij ons.
[6:28] Speaker 1: Oké, een zorgwekkende boodschap dus. Waar komt nou de grootste
[6:32] Speaker 1: dreiging vandaan?
[6:33] Speaker 3: Het is lastig om dat precies aan te wijzen... maar
[6:35] Speaker 3: we weten gewoon dat bijvoorbeeld Rusland al bevallen aan testen zijn...
[6:37] Speaker 3: wat voor systemen ze binnen kunnen komen. Van China weten
[6:40] Speaker 3: we al dat ze misschien niet per se bij energiecentrales...
[6:43] Speaker 3: maar gewoon wel in kritieke infrastructuur soms weten binnen te dringen.
[6:47] Speaker 3: Het is ook de vraag, zitten ze er al in?
[6:48] Speaker 3: En drukken ze pas op een knop als het zo
[6:50] Speaker 3: goed uitkomt en zien we dat gewoon niet? Wat je
[6:52] Speaker 3: ook hebt gezien in de afgelopen tijd... is dat er
[6:54] Speaker 3: aanslagen gepleegd worden door... Links-radicale groepen, milieuactivisten... zoals ook laatst
[6:59] Speaker 3: in Duitsland. Maar daarvan zijn oud-IVD'ers. Daartussen kunnen ook bijvoorbeeld
[7:03] Speaker 3: Russische spelers zitten... die de boel opjutten. Dan heeft zo'n
[7:06] Speaker 3: linkse groepering helemaal niet door. Die denkt dat ze helemaal
[7:08] Speaker 3: uit zichzelf bedenken... we moeten een aanslag plegen. Maar dat
[7:10] Speaker 3: kan best wel gevoed zijn door een soort Russische spelers.
[7:14] Speaker 3: Dus het is heel lastig om precies te zeggen... waar
[7:16] Speaker 3: dreigingen vandaan komen. En zoals ik al zei, op fysiek
[7:19] Speaker 3: gebied neemt ook... En daar zijn we eigenlijk veel slechter
[7:21] Speaker 3: tegen bestand.
[7:22] Speaker 1: Ja, en wat hebben we daar dan nog voor nodig
[7:24] Speaker 1: om ons daar tegen te beveiligen?
[7:26] Speaker 3: Ja, dat is dus de vraag. Wat moet je daartegen doen?
[7:29] Speaker 3: Moet je bijvoorbeeld energiecentrales zelf een drone uit de lucht
[7:32] Speaker 3: laten schieten? Of moet je militairen laten patrouilleren... voor hele
[7:36] Speaker 3: belangrijke stations van tennits, zeg maar... waar alle stroom doorheen gaat?
[7:41] Speaker 3: Willen we dat? Dat zijn vragen die nu wel op
[7:42] Speaker 3: tafel liggen... waar bijvoorbeeld een tennit met Defensie over praat...
[7:45] Speaker 3: van hoe moeten we dat aanpakken? Maar er zijn nog
[7:47] Speaker 3: geen antwoorden op gegeven... En het is sowieso duidelijk, je
[7:50] Speaker 3: kan niet elke stroomkabel gaan beveiligen. Het is allemaal heel
[7:53] Speaker 3: open en bloot, al die hoogspanningskabels. Maar dat zijn wel
[7:55] Speaker 3: vragen die de komende tijd beantwoord moeten worden
[7:57] Speaker 1: Ja, en ook een vraag is misschien, wiens verantwoordelijkheid is
[8:00] Speaker 1: het eigenlijk? Moeten die energiebedrijven maar voor hun eigen veiligheid zorgen?
[8:04] Speaker 1: Of is het Defensie die voor onze veiligheid moet zorgen?
[8:08] Speaker 3: Ja, dat is precies dus een vraag. En Defensie zegt,
[8:11] Speaker 3: het is primair de verantwoordelijkheid van die energiebedrijven zelf. Maar
[8:14] Speaker 3: zij mogen nu geen drones uit de lucht schieten. Dus
[8:17] Speaker 3: hoe ga je... De monopolie ligt bij Defensie. Ja, dat
[8:19] Speaker 3: is het geweldmonopolie dat bij Defensie ligt. Tennits zegt ook,
[8:22] Speaker 3: we zitten er niet op te wachten... dat het geweldsmonopolie
[8:24] Speaker 3: bij ons terechtkomt. Maar daar praten we nu wel over
[8:26] Speaker 3: met Defensie. Dus het is echt tekenend voor een hele
[8:29] Speaker 3: andere soort veiligheidssituatie... waar we in terecht zijn gekomen. Waar
[8:32] Speaker 3: ik zelf persoonlijk ook wel verbaasd over was... toen Billy
[8:35] Speaker 3: en ik twee, drie maanden geleden begonnen met het onderzoek...
[8:37] Speaker 3: Ik schrijf normaal over energie, dus ik ben daar heel
[8:39] Speaker 3: erg op gefocust. Maar dat iedereen zei, nee, we zijn
[8:41] Speaker 3: al in een hybride oorlog verwikkeld. We worden continu aangevallen.
[8:44] Speaker 3: Het is gewoon een hele andere wereld
[8:45] Speaker 1: Ja, we liggen al onder vuur elke dag. En dan
[8:48] Speaker 1: toch even op zoek naar een sprankje hoop. Dat het
[8:51] Speaker 1: hier nog niet raak is geweest. Betekent dat misschien ook
[8:54] Speaker 1: dat we onze beveiliging toch enigszins goed op orde hebben?
[8:57] Speaker 1: Ten
[8:57] Speaker 3: eerste is het goed om te zeggen, we weten niet
[8:59] Speaker 3: of het hier nog niet is. niet raak is geweest.
[9:00] Speaker 3: Het kan best wel dat er al een geslaagde cyberaanval...
[9:03] Speaker 3: heeft plaatsgevonden, maar dat we daar niks van hebben gemerkt.
[9:06] Speaker 1: Wij als burgers niet? Wij als burgers niet, ja
[9:08] Speaker 3: Kijk, als het echt heel grootschalig was geweest... hadden we
[9:10] Speaker 3: dat wel gemerkt. Het kan ook kleiner zijn geweest. Want
[9:13] Speaker 3: het sprankje hoop zit er vooral in dat we in Nederland...
[9:15] Speaker 3: best wel goed zijn om storingen op te vangen. Er
[9:17] Speaker 3: zit best wel veel... achtervang in het energiesysteem. Dus bijvoorbeeld
[9:21] Speaker 3: voor alle kabels die we hebben... is er eigenlijk een
[9:22] Speaker 3: soort extra snelweg... waarover stroom omgeleid kan worden als het misgaat.
[9:26] Speaker 3: En daar zijn Nederlandse energiebedrijven best wel goed in. Storingen
[9:29] Speaker 3: hebben we bijna niet in Nederland. Dat wordt allemaal snel opgevangen.
[9:32] Speaker 3: Dus dat is in ieder geval hoopvol. Maar of dat
[9:35] Speaker 3: genoeg is... als er echt op meer plekken tegelijkertijd stroom uitvalt...
[9:38] Speaker 3: dat is ook maar de vraag. En de vraag of
[9:40] Speaker 3: het gaat gebeuren, die is er eigenlijk niet. Het gaat
[9:42] Speaker 3: dus een keer gebeuren. Dat is in ieder geval, we
[9:44] Speaker 3: hebben 25 mensen gesproken. En het is ook van overheidsinstanties,
[9:47] Speaker 3: ook van toezichthouders, van energie-experts, van veiligheids-experts. En echt bijna
[9:51] Speaker 3: allemaal zeggen ze ja, het is gewoon de vraag wanneer
[9:53] Speaker 3: het een keer
[9:53] Speaker 1: gaat gebeuren. En betekent dat dus ook dat we ons
[9:56] Speaker 1: moeten voorbereiden op dagen of misschien wel weken zonder energie?
[10:00] Speaker 1: zonder
[10:00] Speaker 3: stroom? Weken lijkt me wel heel veel. En ik denk
[10:03] Speaker 3: dat het sowieso goed is om je voor te bereiden...
[10:05] Speaker 3: op dagen zonder stroomuitval. Want die folder die we allemaal
[10:08] Speaker 3: in de bus hebben gekregen... hebben we echt niets voor
[10:09] Speaker 3: niks gekregen. Maar tegelijkertijd, zoals ik net zei... Je ziet
[10:12] Speaker 3: wel dat een tenant, de beheerder van het hoogspanningsnet... op
[10:14] Speaker 3: dit moment best wel goed uitvalt. Als er ergens een
[10:17] Speaker 3: centrale uitvalt... dat ze dat best wel op kunnen vangen
[10:19] Speaker 3: met stroom ergens anders. Ik ga nog wel rustig slapen s'nachts,
[10:23] Speaker 3: dat wel. Maar
[10:24] Speaker 2: ik heb wel
[10:24] Speaker 3: genoeg water in mijn huis voor 72 uur. Ja, dat
[10:27] Speaker 3: is wel een slim idee. Dank je wel, Eva. Graag gedaan.
[10:35] Speaker 1: Overstromingen, droogte, bosbranden, klimaatverandering is inmiddels aan de orde van
[10:41] Speaker 1: de dag. Dus wordt het aanpassen aan dat extreme weer
[10:45] Speaker 1: steeds belangrijker. En dat is een markt die groeit, zag
[10:49] Speaker 1: onze klimaatredacteur Eva Selderbeek.
[10:52] Speaker 4: Ik zag dat bij impactinvesteerders en groene fondsen de interesse
[10:56] Speaker 4: groeit in bedrijven die zich bezighouden met het aanpassen aan klimaatverandering.
[11:00] Speaker 4: En dat is eigenlijk op twee manieren zichtbaar. Enerzijds neemt
[11:03] Speaker 4: het bij een aantal fondsen het aantal investeringen hierin toe.
[11:06] Speaker 4: Dus er wordt vaker in start-ups en bedrijven geïnvesteerd die
[11:09] Speaker 4: ons weerbaarder moeten maken. En dat is onder andere bij
[11:12] Speaker 4: fondsen het geval die voorheen bijvoorbeeld alleen maar in de
[11:14] Speaker 4: energietransitie investeerden. Dus die echt primair zaten op technologieën om
[11:19] Speaker 4: klimaatsverandering tegen te gaan. En anderzijds zien fondsen ook dat
[11:23] Speaker 4: het aanbod toeneemt van bedrijven die zich hiermee bezighouden. Dus
[11:26] Speaker 4: het aantal adaptatiebedrijven en technologieën waar zij mogelijk in kunnen investeren,
[11:32] Speaker 4: die groep groeit ook. En wat zijn dan bijvoorbeeld adaptatiebedrijven?
[11:36] Speaker 4: Hoe ziet dat weerwaarde maken eruit? En dat loopt heel
[11:39] Speaker 4: erg uiteen. Het gaat vooral om technologische oplossingen. Dus bijvoorbeeld
[11:43] Speaker 4: satellieten en drones die bosbranden, stormen of overstromingen monitoren en
[11:48] Speaker 4: snel kunnen herkennen of in kaart kunnen brengen. Maar het
[11:51] Speaker 4: kan ook gaan om manieren voor de landbouw om water
[11:54] Speaker 4: beter vast te houden. Nu we last krijgen van droogte
[11:56] Speaker 4: of juist gewassen die beter tegen droogte kunnen. Dus het
[12:01] Speaker 4: loopt behoorlijk uit in
[12:02] Speaker 1: En je zei al, er wordt meer in geïnvesteerd. Aan
[12:05] Speaker 1: wat voor bedragen moet ik dan denken?
[12:07] Speaker 4: Ja, het is nog steeds wel, als je kijkt naar
[12:09] Speaker 4: de wereldwijde grote pot voor klimaatfinanciering, is adaptatie, dus aanpassen,
[12:15] Speaker 4: echt nog een heel klein deel. Er wordt wel gewaarschuwd
[12:18] Speaker 4: vanuit de VN dat dat alleen maar belangrijker gaat worden.
[12:20] Speaker 4: We hebben nou eenmaal gevolgen van klimaatverandering, designer, die zijn
[12:23] Speaker 4: here to stay. Maar de grote pot, alle klimaatfinanciering... wordt
[12:27] Speaker 4: geschat op zo'n 2100 miljard dollar. Adaptatie is daarvan misschien
[12:33] Speaker 4: nu 120 miljard. Je hebt het echt over een klein deel.
[12:37] Speaker 4: Het overgrote deel komt nog van overheden. Wat private partijen
[12:40] Speaker 4: investeren is nog helemaal een kleiner deel. Maar de VN
[12:43] Speaker 4: verwacht dat dit wel een grote groeimarkt is. Ook voor
[12:45] Speaker 4: private investeerders.
[12:46] Speaker 1: Ja, nou zit ik te denken, enerzijds fijn dat we
[12:49] Speaker 1: zo weerbaarder worden... maar is de echte oplossing niet om
[12:53] Speaker 1: klimaatverandering tegen te gaan... in plaats van ermee leren omgaan?
[12:57] Speaker 1: Hoe moeten we nou naar deze ontwikkeling kijken?
[12:59] Speaker 4: Ja, er zijn ook wel zorgen. Inderdaad, we moeten ons
[13:02] Speaker 4: nou eenmaal weerbaar maken... want zelfs als we nu stoppen
[13:04] Speaker 4: met uitstoten... hebben we nog tientallen jaren te maken met gevolgen.
[13:07] Speaker 4: Daar moeten we iets mee. De andere kant is wel
[13:10] Speaker 4: dat ook sommige investeringsfondsen zelf zeggen... de pot geld bij
[13:14] Speaker 4: zo'n fonds is niet oneindig. Dus wat je in adaptatie stopt,
[13:18] Speaker 4: dus in het aanpassen... kun je niet stoppen in het
[13:20] Speaker 4: tegengaan van klimaatverandering. Dus ze vrezen ook soms een klein
[13:24] Speaker 4: beetje een waterbed-effect. Is er te veel aandacht voor adaptatie,
[13:27] Speaker 4: dan verliezen we misschien een beetje uit het oog... dat
[13:29] Speaker 4: we ook gewoon niet moeten dweilen met de kraan open...
[13:31] Speaker 4: maar het probleem moeten aanpakken. Dank je wel, Eva. Dank
[13:34] Speaker 4: je wel.
[13:40] Speaker 1: Dit was Dagkoers van het FD. Redactie en montage deed
[13:43] Speaker 1: ik samen met Nelleke van der Heijden. Morgen zijn we
[13:46] Speaker 1: er weer. Dan hoor je hier diezelfde Nelleke. Voor nu
[13:49] Speaker 1: bedankt voor het luisteren en een hele fijne dag.

Shows are listed from Apple Podcasts' charts and directory, and Podcast Index where it is used. Every show and episode belongs to its publisher and plays from the publisher's own feed; this site hosts none of them.