# #318 "Lalka" Bolesława Prusa a historia | prof. Błażej Brzostek

An episode of [Radio Naukowe](https://invisiblenetwork.ai/podcast/1545487547), 17 Sep 2026, 1 h 22 min.

Audio: https://dts.podtrac.com/redirect.mp3/api.spreaker.com/download/episode/75172501/318e01s_radionaukowe_blazej_brzostek_warszawa_lalki.mp3

„Lalka” Bolesława Prusa to portret epoki, ale przede wszystkim sprytna gra z cenzurą. Choć publikowana była pod koniec lat 80. XIX wieku, jej akcja dzieje się dekadę wcześniej. Tych dziesięć lat to dla Warszawy ogromna różnica. Ludność miasta zwiększyła się w tym czasie o połowę, zaostrzyły represje ze strony rosyjskich władz. – Warszawa na oczach jednego pokolenia ludzi zamienia się w nabite ludźmi, bardzo gęste, ogromne, nieznane miasto – opowiada prof. Błażej Brzostek z Wydziału Historii Uniwersytetu Warszawskiego. Prus opisał więc świat, który widział, ale z istotnym przemilczeniem. – Mowy nie ma o żadnej administracji, mowy nie ma o policji, mowy nie ma oczywiście o cenzurze, bo cenzura nie pozwalała pisać, że jest cenzura – wyjaśnia historyk. W odcinku rozmawiamy o życiu w Warszawie w czasach „Lalki”. 💛 https://patronite.pl/radionaukowe 💸 https://suppi.pl/radionaukowe 📖 https://wydawnictworn.pl/ Historię miłości, biznesu i nieszczęścia Prus osadza w bogatym kontekście społecznym. Kontrolowane przez władze i cenzurę życie społeczne może rozgrywać się głównie za zamkniętymi drzwiami domów. Miasto puchnie i bogaci się dzięki gospodarczym więziom z carską Rosją, rosną kolejne zakłady przemysłowe, duże i drobne. Tradycyjne ziemiaństwo nie zarabia jednak na handlu ani przemyśle. W tej rzeczywistości dawna arystokracja nie ma wyboru, musi zniżyć się do kontaktów z bogatymi kupcami i przedsiębiorcami, grupą postrzeganą jako niższa społecznie. – Wokulskich było mnóstwo – podkreśla prof. Brzostek. Gorzej urodzonych, ale bogatych i ambitnych. O polityce i realiach zaborowych Prus nie może pisać wprost, ale chętnie stosuje półsłówka, sugestie i niedopowiedzenia, które jego czytelnicy bez trudu rozumieją. Dziś trudniej nam wyłapać, że autor sugeruje powstańczo-zesłańczą przeszłość Wokulskiego, ale odbiorcy z czasów Prusa umieli zinterpretować aluzję. – Czytanie między wierszami było zajęciem wtedy bardzo atrakcyjnym dla inteligencji polskiej – mówi historyk. W odcinku rozmawiamy też o tle narodowościowym „Lalki”, o wielkim przełomie, jakim dla Warszawy Prusa było wybudowanie wodociągów, i o tym, dlaczego postać Rzeckiego to jedno wielkie polityczne „pozdro dla kumatych”, a jednocześnie alter ego autora. Być może karkołomnie, ale szukamy też zrozumienia dla Łęckich. Polecamy! 00:00 Wprowadzenie 01:09 Realia historyczne w „Lalce” Prusa 06:41 Warszawa lat 70. i 80. XIX wieku 13:01 Skąd napływali mieszkańcy Warszawy? 17:17 Napływ Litwaków i kwestia żydowska 21:00 Carska cenzura w Królestwie Polskim 28:20 Warszawskie salony i teatr społeczny 31:57 Kim byli ówcześni Wokulscy? 36:11 Ziemiaństwo i upadek arystokracji 42:50 Szlachta i wyzwania nowego kapitalizmu 46:56 Ignacy Rzecki i mit napoleoński 53:19 Czy Wokulski był stalkerem? 56:01 Próba zrozumienia postawy Łęckich 01:02:08 Fenomen powieści publikowanej w odcinkach 01:06:39 Nauka, spirytyzm i science fiction 01:12:56 Sokrates Starynkiewicz i modernizacja Warszawy 01:18:36 Nowe adaptacje „Lalki” i komercjalizacja 01:20:53 Zakończenie

Shows are listed from Apple Podcasts' charts and directory, and Podcast Index where it is used. Every show and episode belongs to its publisher and plays from the publisher's own feed; this site hosts none of them.