# Avondnieuws: De NAVO zal een aanval van de vijand 'blokkeren, bot maken en breken'

An episode of [BNR Nieuws Vandaag](https://invisiblenetwork.ai/podcast/1544449495), 12 Oct 2026, 20 min.

Audio: https://traffic.omny.fm/d/clips/8257a063-6be9-42fa-b892-acd4013b1255/52ce962c-348e-4072-959d-adc80089fc68/d8b6de7e-d33b-4813-b8bb-b4e100ef28ea/audio.mp3?utm_source=Podcast&in_playlist=23074c8b-94ff-4fce-99b7-adc80089fc8d

De hoogste militaire commandant van de NAVO, Alexus Grynkewich, presenteerde in Warschau zijn ‘theorie van de overwinning’ voor het bondgenootschap. De strategie draait om het blokkeren, afstompen en breken van elke aanval op een NAVO-lidstaat en is gericht op afschrikking, zonder dat sprake zou zijn van een concreet oorlogsplan. Volgens Europa-correspondent Stefan de Vries is de toespraak tegelijk bedoeld als geruststelling aan bondgenoten en als duidelijke waarschuwing aan het Kremlin, terwijl de Amerikaanse loyaliteit aan de NAVO opnieuw wordt bevestigd. Supermarktconcern Ahold Delhaize kampt met een groot cyberveiligheidsincident bij Albert Heijn, Etos en Gall & Gall, waarbij apps, websites en bezorgdiensten zijn verstoord. Ethisch hacker Sijmen Ruwhof wijst erop dat de omvang en maatregelen doen denken aan een hack, en dat het tijdelijk uitzetten van interne systemen bedoeld kan zijn om verdere verspreiding te voorkomen. In Frankrijk zijn meer dan 200 supermarkten getroffen door een vergelijkbare aanval op verouderde koelsystemen, waardoor diepvriesvoorraden waarschijnlijk volledig moeten worden weggegooid en het Openbaar Ministerie in Parijs een onderzoek start. KLM meldt dat na 4,5 jaar slechts 0,5% van de passagiers vrijwillig bijbetaalt voor biobrandstof, ondanks de optie om tot 100% Sustainable Aviation Fuel te kiezen. Economieredacteur Mick Fruytier rekent voor dat een retourvlucht Amsterdam-Barcelona al snel ruim 100 euro extra kost bij maximale deelname, terwijl de daadwerkelijke CO2-besparing afhankelijk is van de gebruikte grondstoffen, zoals gebruikte kookolie. Tegelijkertijd bedraagt het verplichte bijmengpercentage in Europa nu 2% en loopt dat volgens bestaande plannen de komende decennia fors op, wat de sector dwingt tot verdere verduurzaming van de luchtvaartbrandstofmix. Deze omschrijving is met AI gemaakt en gecontroleerd door een BNR-redacteur. Over deze podcast BNR Nieuws Vandaag is de podcast met daarin BNR Ochtendnieuws en BNR Avondnieuws. Je krijgt ’s ochtends vroeg en aan het einde van de werkdag in 20 minuten het belangrijkste nieuws van de dag. Abonneer je via bnr.nl/podcast/bnrnieuwsvandaag, de BNR-app, Spotify en Apple Podcasts. Of luister elke dag live via bnr.nl/live. See omnystudio.com/listener for privacy information.

## Transcript

[0:03] Speaker 1: Blijf scherp. BNR Nieuwsradio. Avondnieuws. Niels Heithuis en Mark Beekhuis.
[0:12] Speaker 2: Goed dat je luistert. Hier is het nieuws om mee
[0:13] Speaker 2: thuis te komen. De hoogste NAVO-generaal, hoe noem je hem
[0:17] Speaker 2: ook alweer? Een sackeur? Sackeur. Ontvouwt zijn overwinningstheorie. De vijand blokkeren,
[0:23] Speaker 2: dienst aanval afzwakken... en voorkomen dat hij zijn doelen bereikt.
[0:26] Speaker 2: Maar wat was er opvallend aan die toespraak? Bij Kale
[0:29] Speaker 2: hebben passagiers nu vier jaar de mogelijkheid om zelf te bepalen...
[0:33] Speaker 2: of ze gaan bijbetalen voor biobrandstof. En wat denk je?
[0:37] Speaker 2: Dat doet bijna geen hond. Dat klopt ongeveer wel. Albert
[0:43] Speaker 2: Heijn heeft de kampen met een grote IT-stoering... maar houdt
[0:46] Speaker 2: zelf in het midden hoe die is veroorzaakt. In Frankrijk
[0:49] Speaker 2: overigens is er nog een veel grotere stoering aan de gang.
[0:53] Speaker 2: Dadelijk meer daarover. De Nobelprijs voor de Economie gaat naar
[0:56] Speaker 2: twee Kenesianen. Maar we beginnen bij de
[1:01] Speaker 3: NAVO. De NAVO zal een aanval van de vijand blokkeren,
[1:05] Speaker 3: bot maken en breken. Dat zei de hoogste militaire commandant
[1:10] Speaker 3: van het bondgenootschap, Alexis Grinkiewicz, tijdens een presentatie van zijn overwinningsstrategie.
[1:15] Speaker 3: Die presentatie is ook gevolgd door onze Europacorrespondent Stefan de Vries. Goedemiddag.
[1:20] Speaker 3: Hoi Mark. Hoe luisterde jij naar zijn verhaal?
[1:22] Speaker 4: Nou, ja, wel met grote interesse. Want het komt niet
[1:26] Speaker 4: zo vaak voor dat de hoogste militaire commandant van de
[1:29] Speaker 4: NAVO een speech geeft. En dan ook nog met als
[1:32] Speaker 4: titel Theorie van de Overwinning. Ja, dat klinkt behoorlijk vastberaden.
[1:36] Speaker 2: Het klinkt alsof hij een overwinning speech houdt
[1:39] Speaker 4: Ja, misschien is de wens de vader van de gedachte.
[1:41] Speaker 4: Het kwam ook op bepaalde momenten echt over als een motivatiespeech.
[1:46] Speaker 4: Naar de Europeanen toe, naar de Amerikanen toe. Maar natuurlijk
[1:49] Speaker 4: vooral ook als een waarschuwing naar de Russen. Het ging
[1:53] Speaker 4: vooral over de theorie. Maar ik vraag me dan af,
[1:57] Speaker 4: hoe zit dat in de praktijk? Daar zei hij ook
[1:59] Speaker 4: wel wat over. Maar het was een opmerkelijke presentatie vanmiddag
[2:03] Speaker 4: in Warsaw... van Grinkiewicz.
[2:05] Speaker 3: Hij zei nadrukkelijk, het is geen plan. Waarom zei hij dat?
[2:08] Speaker 3: En wat was het dan wel
[2:10] Speaker 4: Ja, het is geen plan, maar een theorie. Want als
[2:13] Speaker 4: het een plan zou zijn, dan zou je kunnen denken...
[2:16] Speaker 4: de NAVO is er op uit op een confrontatie met Rusland.
[2:20] Speaker 4: Dat zijn we net eens mee. Nee, dat land noemde
[2:24] Speaker 4: hij geen enkele keer bij naam in zijn toespraak. Maar
[2:27] Speaker 4: de hele zaal wist natuurlijk over wie het ging. Het
[2:30] Speaker 4: is een theoretische situatie, hypothetische situatie. Mocht Rusland Europa aanvallen,
[2:36] Speaker 4: één van de lidstaten... dan zal de NAVO eerst de
[2:39] Speaker 4: grondtroepen de aanval tegenhouden. Dan volgen goedkope drones. En wie doorzet,
[2:45] Speaker 4: verliest dan al zijn troepen aan de grens. En ook
[2:48] Speaker 4: alles daarachter, dus wat het aanstuurt en bevoorraadt... En ja,
[2:51] Speaker 4: die theorie komt neer op drie woorden. De beroemde drietrap
[2:55] Speaker 4: uit de AI-modellen. Maar goed, ik weet niet of hij
[2:59] Speaker 4: die gebruikt heeft. Blokkeren, afstompen en breken. Ja,
[3:04] Speaker 3: en hij zei inderdaad dat het een volledige theoretische
[3:07] Speaker 5: exercitie was. Want er is geen oorlog op handen. Let
[3:09] Speaker 5: me make one point very clear. I do not assess
[3:13] Speaker 5: that conflict is imminent or inevitable. It isn't. We help
[3:18] Speaker 5: avoid conflict by clearly articulating our defensive intentions and by
[3:22] Speaker 5: maintaining open lines of communication to resolve misunderstandings and encourage transparency.
[3:28] Speaker 3: Er zat een soort dreigende toon even goed onder alles
[3:31] Speaker 3: wat hij zei, Stefan. Waarom dan toch die toon
[3:36] Speaker 4: Dat is natuurlijk precies het doel. De afschrikking werkt alleen
[3:39] Speaker 4: als je tegenstander ook gelooft dat je het echt meent.
[3:42] Speaker 4: Dat is de manier zoals het gaat al sinds de
[3:45] Speaker 4: Koude Oorlog.
[3:46] Speaker 3: Maar Stefan, als ik nu tegen jou ga zeggen... er
[3:48] Speaker 3: is geen enkele aanleiding, Stefan, dat ik jou vandaag op
[3:50] Speaker 3: je bek ga slaan... om even onze premier te citeren.
[3:52] Speaker 3: Dat vind ik juist heel bedreigend. Ja, dat klinkt normaal
[3:54] Speaker 3: gesproken juist heel bedreigend. En zo hoorde ik het toch
[3:56] Speaker 3: ook een beetje?
[3:57] Speaker 4: Dan zal ik zeggen, Mark, ik zal je blokkeren, afstompen
[4:00] Speaker 4: en breken... En dan wil ik nog wel eens zien
[4:03] Speaker 4: of je echt me aan wilt vallen. Ik begrijp heel
[4:06] Speaker 4: goed wat je bedoelt. En het is ook echt een
[4:09] Speaker 4: tweedelige speech eigenlijk. Want ik keek naar die man en
[4:12] Speaker 4: ik zag ook een hele duidelijke boodschap... en zelfverzekerdheid brengen
[4:18] Speaker 4: aan de mensen in de zaal... aan de 22 bondgenoten.
[4:22] Speaker 4: En tegelijkertijd toch echt ook een waarschuwing aan het Kremlin.
[4:28] Speaker 4: Want ja... We zitten nu in een grijze zone met sabotage,
[4:31] Speaker 4: veel cyberaanvallen... honderden drones aan de oostflank... en soms ook
[4:36] Speaker 4: verder naar binnen op het Europese grondgebied. En daar heeft
[4:39] Speaker 4: de NAVO nog altijd geen sluitend antwoord op. Daar test
[4:43] Speaker 4: Moskou de alliantie voortdurend. En nu zegt dus de hoogste
[4:47] Speaker 4: militair van de NAVO... je komt er niet voorbij. Dus ja,
[4:50] Speaker 4: het is een dreiging, maar ook een boodschap naar onszelf toe.
[4:55] Speaker 3: Ja, en ook naar de Amerikaanse president, dacht ik misschien.
[4:57] Speaker 3: Want die is weer loyaal aan de NAVO verklaard vandaag. Ja.
[5:03] Speaker 3: Daar komt het op neer, hè? Donald Trump kan geen
[5:05] Speaker 3: kant meer op
[5:06] Speaker 4: Nou ja, de generaal zelf, het is natuurlijk de Amerikaanse generaal...
[5:10] Speaker 4: en hij was heel stellig over de steun aan het bondgenootschap.
[5:14] Speaker 4: Luister maar even wat hij zei.
[5:16] Speaker 5: No one should mistake our defensive nature for weakness or
[5:20] Speaker 5: lack of resolve. Through our collective strength we aim to
[5:24] Speaker 5: deter and keep the peace. But if someone is foolish
[5:28] Speaker 5: enough to attack us, we will fight. We will stop
[5:32] Speaker 5: the attack and deny them the ability to achieve their objectives,
[5:36] Speaker 5: whatever those may be. We will in short ensure any
[5:41] Speaker 5: attack against any ally proves utterly futile.
[5:45] Speaker 3: Ja, weer een driefslag, Stefan. Daar hoorde ik
[5:47] Speaker 5: het ook
[5:47] Speaker 3: weer. Dankjewel. Het Europees nieuws krijg je natuurlijk altijd in
[5:51] Speaker 3: onze dagelijks podcast. Make Europe Great Again. En de nieuwste aflevering,
[5:54] Speaker 3: die staat alweer bijna online.
[6:00] Speaker 2: Albert Heijn, Ethos en Gallen-Gallenkampen sinds gistermiddag... met een cyberveiligheidsincident.
[6:07] Speaker 2: Ik leg net die I even verkeerd, maar goed. Cyberveiligheidsincident. Althans,
[6:12] Speaker 2: dat is hoe ze het zelf noemen. Websites, apps en
[6:14] Speaker 2: de klantenservice van Albert Heijn... nog wat algemeener zelfs, en
[6:22] Speaker 2: noemde het een IT-incident. We praten erover met ethisch hacker
[6:26] Speaker 2: Simon Ruhoff. Welkom bij ons. Wat ik begrijp is dat
[6:29] Speaker 2: mensen nog gewoon wel boodschappen konden doen... met Albert Heijn,
[6:32] Speaker 2: maar bepaalde onderdelen van de bonuskaart werken niet. En er
[6:36] Speaker 2: worden dus geen boodschappen bezorgd. Is hier nou sprake van
[6:40] Speaker 2: een hack, of wat is dit?
[6:44] Speaker 6: Ja, dat is nu nog onduidelijk. Maar ik vind het
[6:48] Speaker 6: heel sterk op lijken dat Aholt gehackt is. Want je
[6:54] Speaker 6: haalt niet zomaar allerlei interne systemen offline. Dat is hartstikke duur.
[6:59] Speaker 6: En je hele operatie wordt daarmee verstoord. Ook de... Digitale
[7:04] Speaker 6: prijskaartjes in winkels zijn niet meer helemaal up-to-date. Dus het
[7:07] Speaker 6: is heel vervelend. En vaak haal je dat soort systemen offline...
[7:12] Speaker 6: als je een hacker op je netwerk hebt zitten. En
[7:15] Speaker 6: dan zorg je ervoor dat die hacker niet meer computers
[7:18] Speaker 6: kan hacken. Dus daar vind ik het sterk op lijken,
[7:20] Speaker 6: deze situatie.
[7:21] Speaker 2: Ja, en dan zegt... Ahold is er vrij vaag over,
[7:26] Speaker 2: als ik zo mag zeggen. Houden we het dus op
[7:27] Speaker 2: een IT-incident. Is dat een strategie om het een beetje
[7:31] Speaker 2: in het midden te houden?
[7:34] Speaker 6: Je ziet nu wel dat ze nu wel spreken over
[7:36] Speaker 6: cybersecurity incident. En wat we vaak zien is dat bedrijven
[7:42] Speaker 6: bij dit soort incidenten gaan de luiken voor de ramen.
[7:46] Speaker 6: En men weet zelf ook nog niet helemaal precies wat
[7:48] Speaker 6: er vaak aan de hand is. Men wil de omvang bepalen.
[7:51] Speaker 6: Zijn er mogelijk persoonsgegevens gelekt? Welke systemen heeft de hek
[7:54] Speaker 6: allemaal toegang tot gehad? En als zij hier gistermiddag pas
[7:58] Speaker 6: zijn achtergekomen, dan is ook voor Aalt nog heel veel onduidelijk. Duidelijk.
[8:03] Speaker 6: Dus ze zullen natuurlijk ook die vragen van journalisten... pas
[8:07] Speaker 6: kunnen beantwoorden als ze dezelfde informatie hebben.
[8:09] Speaker 2: Dus het
[8:10] Speaker 6: is veel gebruik dat de luiken dichtgaan.
[8:11] Speaker 2: Ja, maar hoe verstandig is dat? Want aandeelhouders worden hier
[8:15] Speaker 2: nerveus van en zetten het aandeel lager.
[8:21] Speaker 6: Ja, en het vertrouwen van klanten wordt misschien ook een
[8:23] Speaker 6: beetje beschaamd. Want je wil natuurlijk wel weten, zeker als
[8:26] Speaker 6: je een bonuskaart op je eigen naam hebt geregistreerd. Zijn
[8:30] Speaker 6: die gegevens dan mogelijk nu in handen van criminele hackers?
[8:34] Speaker 6: Dus wat we wel vaak zien is dat transparantie bij
[8:36] Speaker 6: dit soort incidenten vaak heel veel goodwill kweekt. En een
[8:40] Speaker 6: hoop onduidelijkheid wegneemt en speculatie ook. Dus ik zou dat
[8:44] Speaker 6: zelf altijd wel adviseren.
[8:46] Speaker 3: Je ziet ook het effect bij Picnic, die boodschappen bezorgen.
[8:49] Speaker 3: Die heeft vandaag een enorme hoeveelheid extra bestellingen. Ik weet
[8:53] Speaker 3: niet of het nieuwe klanten zijn... die vandaag dus niet
[8:55] Speaker 3: bij de Albert Heijn terecht konden.
[8:58] Speaker 6: Vooral voor kwetsbare mensen die hun huis moeilijk uit kunnen komen...
[9:02] Speaker 6: en online bestellen, dat kan met Albert Heijn nu niet.
[9:05] Speaker 6: Dus daar ga je naar de concurrent.
[9:07] Speaker 2: Veel groter is het effect in Frankrijk van een kennelijke hack...
[9:10] Speaker 2: die daar ook heeft plaatsgevonden. Meer dan 200 supermarkten zijn getroffen.
[9:13] Speaker 2: En dat gaat dan met name om koelsystemen. Die zijn
[9:17] Speaker 2: klaarblijkelijk uitgezet. En waarschijnlijk kunnen ze, die supermarkten... alle inhoud
[9:22] Speaker 2: gaan weggooien. Schade loopt dan in de miljoenen. Wat is
[9:24] Speaker 2: daar aan de gang?
[9:27] Speaker 6: Ja, die koelsystemen daar zijn niet zozeer uitgezet. Wat ik
[9:33] Speaker 6: begrepen heb is dat toen de winkels vanochtend open gingen...
[9:38] Speaker 6: dat de koelkasten daar 50 graden waren. Dus alle diepvriesproducten
[9:42] Speaker 6: kun je dan weggooien. En waar het op lijkt is
[9:46] Speaker 6: dat zij verouderde software hebben gebruikt... om die koelsystemen aan
[9:51] Speaker 6: te sturen. En dat er al een tijdje geen belangrijke
[9:54] Speaker 6: beveiligingsupdates zijn geïnstalleerd... En dan kunnen hackers in dit geval
[9:59] Speaker 6: ook je koelsysteem overnemen. En wat ik op zich nog
[10:02] Speaker 6: wel mooi vond... is dat ze nog wel gezien hebben
[10:04] Speaker 6: dat die koelsystemen allemaal zo warm waren. Want stel je
[10:07] Speaker 6: voor dat het vannacht een paar uur lang 50 graden
[10:10] Speaker 6: is geweest... en daarna weer wordt bevroren. Oh ja? Ja, dan...
[10:14] Speaker 6: Dan krijg je een hoop mensen voedselvergiftiging. En dan is
[10:17] Speaker 6: natuurlijk de situatie niet te overzien.
[10:19] Speaker 2: Ja, wat ik nu begrijp is dat het OM in
[10:22] Speaker 2: Parijs een onderzoek start daarna. Dank ethisch hacker Simon Ruhoff.
[10:36] Speaker 3: En daar blijkt nu een half procent van de klanten
[10:39] Speaker 3: gebruik van te maken. Dat laat de luchtvaartmaatschappij vandaag weten. ABNR,
[10:43] Speaker 3: waarom maken die meer reizigers gebruik van die mogelijkheid? Gaan
[10:46] Speaker 3: we vragen aan in de studio aanwezige economieredacteur Mick Fruittier. Goedemiddag.
[10:52] Speaker 3: Passagiers van KLM kunnen dat dus doen. En ze doen
[10:56] Speaker 3: het niet
[10:56] Speaker 7: Nee, inderdaad. Ik weet niet of u zelf wel eens
[10:58] Speaker 7: vliegt met KLM. Maar daar krijg je dan bij het
[11:01] Speaker 7: boeken van een ticket... de optie om Sustainable Aviation Fuel
[11:04] Speaker 7: te kopen. SAF heet dat dan. Biobrandstof. Dat kan tijdens
[11:09] Speaker 7: het boek van je vlucht en ook daarna... totdat je
[11:11] Speaker 7: bent opgestegen. En die optie bestaat dus al vier jaar,
[11:13] Speaker 7: sinds 2022. Maar slechts een half procent van alle passagiers
[11:17] Speaker 7: maakt ervan gebruik.
[11:18] Speaker 3: Ben je verbaasd? Want ik bedoel, je hebt je ticket gekocht.
[11:20] Speaker 3: Dat is duurder dan je het een paar jaar geleden verwachtte.
[11:22] Speaker 3: En dan is de vraag daarna, wilt u meer betalen?
[11:24] Speaker 7: Ja, dat is inderdaad... een inzicht geven van wat dat
[11:29] Speaker 7: dan kost. Als je die optie voorgeschoteld krijgt... kun je
[11:35] Speaker 7: kiezen tussen 40%, 60% en 100%. Vandaag heb ik even
[11:40] Speaker 7: gezocht naar een retourtje Amsterdam-Barcelona. Vlucht van twee uur. Neem
[11:45] Speaker 7: je daar je volledige verantwoordelijkheid als passagier... om je CO2-uitstoot
[11:50] Speaker 7: dan te verminderen door dus biobrandstof te kopen... dan kost
[11:53] Speaker 7: je dat extra 119 euro... Nou ja, bovenop een vlucht
[11:57] Speaker 7: van 200, 300 euro. Is dat best wel serieus. Ja,
[12:01] Speaker 7: dan kan je voor dat bedrag bijna in de businessclass zitten.
[12:03] Speaker 7: Wat dan juist weer heel slecht is voor de uitstoot
[12:04] Speaker 7: per stoel. Ja, dan gaat de uitstoot per stoel inderdaad
[12:07] Speaker 7: weer omhoog. Maar ja, die biobrandstof, daarmee wordt zo'n vlucht
[12:10] Speaker 7: wel alleen maar beter. Hoeveel scheelt
[12:14] Speaker 3: dat eigenlijk? Is het de moeite om er zo'n bedrag
[12:18] Speaker 3: van 120 euro voor te betalen?
[12:20] Speaker 7: Ja, dat hangt er een beetje vanaf welk materiaal ervoor
[12:22] Speaker 7: wordt gebruikt. Want er zijn wat verschillende materialen. Maar de
[12:26] Speaker 7: International Council of Clean Transportation... die zegt dat als er
[12:29] Speaker 7: bijvoorbeeld gerecycled kookolie wordt gebruikt... om biobrandstof te maken... dat
[12:34] Speaker 7: het dan gaat om een vermindering van de uitstoot van
[12:36] Speaker 7: 80 procent. Dat is cultuurvet, denk ik. Ja, precies. Maar
[12:40] Speaker 7: dat vind ik toch wel echt vrij significant. Wereldwijd wordt...
[12:46] Speaker 7: Vorig jaar werd er wel maar voor 0,6 procent van
[12:48] Speaker 7: alle brandstof aan boord. Was dan biobrandstof, dat SAF. In
[12:52] Speaker 7: Europa ligt de percentage ietsjes hoger. Hier geldt een bijmengverplichting
[12:56] Speaker 7: van 2 procent. En die verplichting gaat vanaf 2030 omhoog
[13:00] Speaker 7: naar 6 procent. En dan straks over 25 jaar moet
[13:04] Speaker 7: 70 procent van alle brandstof... aan boord van een vliegtuig
[13:08] Speaker 7: biobrandstof zijn. Het gaat opnopen, maar het is nu nog weinig.
[13:12] Speaker 3: En die 2 tot 6 procent die we nu dus
[13:15] Speaker 3: al hebben... die zitten sowieso in het tikket al,
[13:18] Speaker 7: die betaal je al. Precies, dus er zitten sowieso al
[13:20] Speaker 7: 2 procent in. En mocht je wat meer je best
[13:24] Speaker 7: willen doen als passagier... dan gaat dat percentage dus een
[13:27] Speaker 7: klein beetje omhoog voor jouw vlucht. Of wat anders ik
[13:29] Speaker 7: zeg voor je vlucht... maar het komt eigenlijk gewoon allemaal
[13:31] Speaker 7: op de grote hoop. Ze kunnen niet garanderen dat dat
[13:34] Speaker 7: ook daadwerkelijk in jouw toezal zit... maar ergens wordt er
[13:36] Speaker 7: dan gevlogen met biobrandstof. Ja.
[13:39] Speaker 3: En je zei al, het hangt er een beetje vanaf
[13:40] Speaker 3: welk materiaal er gebruikt wordt... om die SAF, die Sustainable
[13:43] Speaker 3: Aviation Fuel, te maken. Vertelt KLM daar iets over? Hoe
[13:46] Speaker 3: zijn ze openhartig over of zij groene... of heel erg groene,
[13:49] Speaker 3: of een beetje groene SAF gebruiken
[13:52] Speaker 7: Daar heb ik ze niet over gesproken. Wel staat er,
[13:55] Speaker 7: dus op het moment dat je die optie kiest... wordt
[13:59] Speaker 7: er wel een schatting gemaakt door KLM... van hoeveel kilo
[14:04] Speaker 7: CO2 je dan gaat besparen... Dat toertje Barcelona wat ik
[14:08] Speaker 7: net als voorbeeld aanhaal. Daar kan je dan als passagier
[14:11] Speaker 7: tot 209 kilo CO2 minder uitstoten. Nou,
[14:16] Speaker 3: dat is toch een heleboel. 209 kilo van een gas
[14:19] Speaker 3: in de lucht. Dankjewel, economie-redacteur Mick Fratiër
[14:23] Speaker 2: Nobelprijs voor de economie is uitgereikt. Althans, bekendgemaakt. Gaat dit
[14:31] Speaker 2: jaar naar twee Amerikanen, Robert Hall en Michael Wood. ook
[14:36] Speaker 2: naar de manier waarop de economie kan worden gestabiliseerd... door
[14:39] Speaker 2: te focussen op wat gezinnen en bedrijven beslissen. Bij ons
[14:43] Speaker 2: Erik Bartelsman, hij is hoogleraar Economie aan de VU Amsterdam.
[14:50] Speaker 2: Dat klopt, heel lang geleden. Had
[14:52] Speaker 9: u het meteen door? Ik zit bij een Nobelprijswinnaar in
[14:54] Speaker 9: de klas. Nee, hij was 24 en had geconfronteerd in
[14:57] Speaker 9: rechten en in economie. Hij was een genie. Oh
[15:00] Speaker 2: ja
[15:00] Speaker 2: Echt, ja. Nee, maar merkt u toen al, dit is
[15:03] Speaker 2: inderdaad een hoofdvlieger?
[15:05] Speaker 9: Ja, nee, dat was gewoon heel erg. Aan iedereen, ook
[15:09] Speaker 9: alle oude bekenden die later Nobelprijs hebben gekregen. Phelps en Mundell,
[15:13] Speaker 9: die daar zaten, die waren ook overtuigd dat hij... ooit
[15:17] Speaker 9: wel dit zou winnen
[15:19] Speaker 2: En wat heeft hij dan specifiek nu bijgedragen? Althans, waarvoor
[15:24] Speaker 2: wordt hij beloond
[15:25] Speaker 9: Hij heeft een boek geschreven in 2003. De meeste van
[15:28] Speaker 9: de economen schrijven artikelen, dat doet hij ook. Maar hij
[15:30] Speaker 9: heeft echt een pil van een boek geschreven... wat in
[15:32] Speaker 9: een rijtje van drie boeken thuis hoort sinds 1880 tot nu...
[15:35] Speaker 9: over hoe monetaire economie werkt
[15:38] Speaker 9: En het gaat er vooral over wat mensen gaan denken...
[15:42] Speaker 9: wat in de toekomst gebeurt... dat je daar rekening mee
[15:46] Speaker 9: moet houden. Want mensen gedragen zich als ze vooruitkijken. Wat
[15:49] Speaker 9: wij consumentenvertrouwen noemen. Consumentenvertrouwen en hoe dat vertrouwen werkt. Maar
[15:53] Speaker 9: dat is dus heel lastig. Want als allemaal mensen andere
[15:56] Speaker 9: ideeën hebben, waar gaat dat dan heen? Dus het heeft
[15:59] Speaker 9: in zijn idee te maken met een verwachting en van verwachtingen...
[16:03] Speaker 9: en dat je een soort brandpunt nodig hebt in de toekomst...
[16:07] Speaker 9: waar mensen heen kunnen gaan. Dus hij zegt, inflatie hangt
[16:09] Speaker 9: helemaal niet af... van de hoeveelheid geld of de hoeveelheid goud...
[16:12] Speaker 9: of de snelheid waarmee geld vermeerdert... maar wat mensen gaan
[16:17] Speaker 9: denken dat er gebeurt. Dus als de centrale bank zegt...
[16:20] Speaker 9: iedereen verwacht 2% en ik zal alles doen om te
[16:22] Speaker 9: zorgen dat iedereen dat verwacht... dan kan dat ook gebeuren.
[16:25] Speaker 2: Maar voor de helderheid, dat heeft hij ook aangetoond.
[16:27] Speaker 9: Dat heeft hij met bizarre wiskunde van higher order expectations...
[16:31] Speaker 9: heel veel pagina's heeft hij dat aangetoond. Er zijn misschien
[16:34] Speaker 9: binnen Nederland Spank drie mensen die dat gelezen hebben
[16:37] Speaker 2: En begrijpen. En begrijpen.
[16:39] Speaker 9: Of is het wel begrijpen? Eén of twee
[16:42] Speaker 2: Drie dagen geleden ze twee of één hebben begrepen. Ja
[16:45] Speaker 9: is het zo ingewikkeld? Het is wiskunde, het is econometrie.
[16:51] Speaker 9: Ook Hall heeft heel veel gedaan met de econometrie... om
[16:53] Speaker 9: juist aan te tonen, op een hele listige manier... dat
[16:57] Speaker 9: de verwachtingen van de mensen over de toekomst er heel
[16:59] Speaker 9: erg veel toe doen. En dat heeft hij eigenlijk aangetoond
[17:03] Speaker 9: door te bewijzen... dat je de consumptie van mensen niet
[17:06] Speaker 9: kunt voorspellen met eerdere dingen. maar eigenlijk alleen maar met
[17:10] Speaker 9: de huidige rentestand... en schokken met verwachtingen. Maar is er
[17:13] Speaker 9: niets in de
[17:14] Speaker 2: economische geschiedenis... ja, nu ga ik proberen om de theorie
[17:17] Speaker 2: van Woodford en Hall... onderuit te halen, dat kan natuurlijk niet...
[17:20] Speaker 2: maar is er niets in de geschiedenis van het consumentisme...
[17:23] Speaker 2: dat voorspelt hoe consumenten zich onder bepaalde omstandigheden gedragen? Nou ja,
[17:28] Speaker 9: dus Keynes had een theorie... dat de consumptieve mens afhangt
[17:31] Speaker 9: van hun inkomen... En dat klopt ook. Maar die had
[17:34] Speaker 9: nog niet in de gaten hoe je dat met toekomstige inkomen...
[17:36] Speaker 9: daar kun je niks mee.
[17:37] Speaker 3: De
[17:38] Speaker 9: eerste die dat deed was Friedman. Maar daar zaten ook
[17:40] Speaker 9: allemaal haken en ogen aan. En eigenlijk Robert Hall als
[17:42] Speaker 9: eerste aangetoond hoe je daar een model van maakt. Ik
[17:44] Speaker 9: heb mijn tweedejaarsstudenten dat dit jaar uitgelegd
[17:47] Speaker 3: Hoe die functie werkt. Snappen alle bankiers bij centrale banken dit?
[17:52] Speaker 3: Want ik neem aan dat dit bijvoorbeeld voor zoiets simpels
[17:53] Speaker 3: als de rente... waar ze over gaan, belangrijk is.
[17:56] Speaker 9: Dus Woodford heeft eigenlijk... De oude praktische renteregels van Taylor,
[18:01] Speaker 9: die centrale banken al dertig jaar gebruiken, heeft hij uitgelegd
[18:04] Speaker 9: van waarom dat werkt. Ze deden het al, maar ze
[18:09] Speaker 9: wisten niet waarom het werkte. Ze deden het toevallig goed, hè? Nou,
[18:12] Speaker 9: het was meer dan toeren, want Taylor zat ook in
[18:14] Speaker 9: een cluster van tien, twintig mensen in de wereld die
[18:17] Speaker 9: hier echt veel van bestudeerden. En Wordverse is de eerste
[18:21] Speaker 9: die daar echt een... En er zijn ook andere theorieën,
[18:25] Speaker 9: maar die zijn best lastigere... om uit te leggen van
[18:28] Speaker 9: wat is dat brandpunt in de toekomst... en wat is
[18:31] Speaker 9: bruikbaar als een brandpunt
[18:33] Speaker 2: Welk signaal heeft het Nobelcomité hier mee willen geven, denkt u?
[18:37] Speaker 9: Nou, ik denk, gek genoeg, ik had verwacht dat er
[18:40] Speaker 9: dit jaar geen Amerikaan tussen zou zitten. Gewoon als signaal.
[18:44] Speaker 9: Maar als signaal. Maar nee, dit is echt puur een...
[18:49] Speaker 9: Als het dit jaar niet was gekomen, dan was het
[18:51] Speaker 9: over een jaar daarna. Want het lijkt alsof ze vakgebieden
[18:54] Speaker 9: in de economie, maar ook in de chemie, een beetje
[18:56] Speaker 9: vakgebieden afwisselen. Het is een waardering voor mensen die wetenschapper zijn.
[19:02] Speaker 9: Ik was bij Hall gewoon vergeten hoe belangrijk zijn werk was.
[19:04] Speaker 9: Want ik geef toch al jaren, doseer ik het in
[19:07] Speaker 9: het tweede jaar studenten. Ik nam me zo aan dat
[19:13] Speaker 9: iedereen dit weet. Dat ik gewoon even vergeten was dat
[19:15] Speaker 9: hij de grondlegger daarvan was. En dat het voor hem
[19:17] Speaker 9: niet evident was.
[19:18] Speaker 2: Maar dit is ook een hele aardige... prijs of erkenning
[19:22] Speaker 2: voor deze onderzoekers. Je kunt je er ook iets bij voorstellen.
[19:26] Speaker 2: Dat consumenten en ook ondernemers maken beslissingen... en daar hangt
[19:32] Speaker 2: heel veel van af in de economie. Dus het psychologische
[19:34] Speaker 2: effect in de
[19:35] Speaker 9: economie is ook heel belangrijk. Dus neem covid. In de
[19:38] Speaker 9: theorie van Hall... als er een schok komt dat de
[19:41] Speaker 9: toekomst onzekerder wordt... het kan slecht gaan en het kan
[19:45] Speaker 9: beter gaan... maar gemiddeld genomen is het gewoon minder zeker
[19:47] Speaker 9: gaan consumenten vandaag minder uitgeven... in zijn hele simpele theorie.
[19:51] Speaker 9: En dan kan de overheid instappen door bijvoorbeeld... delen van
[19:54] Speaker 9: de economie te sluiten, maar in ieder geval regels te maken...
[19:57] Speaker 9: dat iedereen weer doorheeft, hé, die onzekerheid is weg... het
[19:59] Speaker 9: is niet geweldig, maar we weten waar het heen gaat.
[20:02] Speaker 9: En daardoor kon de economie hier op de rails komen
[20:05] Speaker 2: Prachtig. Goed, mooie uitgelegd. Hartelijk dank ook voor de uitleg.
[20:10] Speaker 2: En natuurlijk mooie prijzen voor deze economen. Hoogleraar Economie aan
[20:13] Speaker 2: de VU Amsterdam. Erik Bartelsman was bij ons.

Shows are listed from Apple Podcasts' charts and directory, and Podcast Index where it is used. Every show and episode belongs to its publisher and plays from the publisher's own feed; this site hosts none of them.