# Raport o książkach - Chimamanda Ngozi Adichie

An episode of [Raport o stanie świata Dariusza Rosiaka](https://invisiblenetwork.ai/podcast/1500480464), 7 Sep 2026, 1 h 25 min.

Audio: https://anchor.fm/s/13a6bdec/podcast/play/125333528/https%3A%2F%2Fd3ctxlq1ktw2nl.cloudfront.net%2Fstaging%2F2026-8-7%2F431360935-44100-2-b5d9882cd3ed1.m4a

Bohaterką tego odcinka jest znakomita nigeryjska pisarka Chimamanda Ngozi Adichie. W swojej najnowszej powieści „Bilans snów” kreśli historie czterech kobiet, których losy splatają się w skomplikowany, pełen wewnętrznych sprzeczności i napięć krajobraz afrykańskiej tożsamości. „Trzeźwy realizm, ale naznaczony czułością. Portret przede wszystkim ludzki, a nie - ideologiczny, ponieważ ideologia zamyka różne sposoby postrzegania, a sztuka wymaga wielu spojrzeń” - pisze autorka w posłowiu do swojej powieści. I rzeczywiście „Bilans snów” to mozaika wielu spojrzeń. I nie może być inaczej, bo świat, z którego wyrastają bohaterki powieści, zbudowany jest z pozornie sprzecznych ze sobą elementów. Prowadzenie: Agata Kasprolewicz Gość: Malwina Bakalarska Książka „Bilans snów” Chimamanda Ngozi Adichie / przekład: Kaja Gucio --------------------------------------------- Raport o stanie świata to audycja, która istnieje dzięki naszym Patronom, dołącz się do zbiórki ➡️ https://patronite.pl/DariuszRosiak Subskrybuj newsletter Raportu o stanie świata ➡️ https://dariuszrosiak.substack.com Koszulki i kubki Raportu ➡️ https://patronite-sklep.pl/kolekcja/raport-o-stanie-swiata/ \[Autopromocja\]

## Transcript

[0:07] Dzień dobry przy mikrofonie. Agata kasprolewicz, zapraszam na
[0:11] raport o książkach. Bohaterką tego odcinka jest
[0:18] znakomita nigeryjska pisarka chima mandat gosi adi przecie w
[0:23] swojej najnowszej powieści bilans snów kreśli historię 4
[0:27] kobiet, których losy splatają się w skomplikowane, pełen
[0:31] wewnętrznych sprzeczności i napięć krajobraz afrykańskiej
[0:35] tożsamości. Trzeźwy realizm, ale naznaczony
[0:39] czułością portret przede wszystkim ludzki, a nie
[0:43] ideologiczny, ponieważ ideologia zamyka różne sposoby
[0:47] postrzegania, a sztuka wymaga wielu spojrzeń ciszy.
[0:52] Autorka posłowiu do swojej powieści i rzeczywiście bilans
[0:57] snów to mozaika wielu spojrzeń i nie może być inaczej, bo świat,
[1:02] z którego wyrastają bohaterki powieści.
[1:05] Zbudowany jest z pozornie sprzecznych ze sobą elementów.
[1:09] Rozmowa o chima mangen gosi adicie.
[1:12] W raporcie o książkach już za chwilę.
[1:15] Drodzy słuchacze, to wszystko, co robimy możliwe jest dzięki
[1:18] waszemu wsparciu. Każda raportowa odsłona, format
[1:22] i cykl to nasze wspólne dzieło. Dziękujemy.
[1:26] Jeśli ktoś z Państwa chciałby dołączyć do grona naszych
[1:29] patronów, najłatwiej zrobić to za pośrednictwem portalu
[1:32] patronajta pl. Gdzie znajduje się profil
[1:35] Dariusza rosiaka? Zachęcam do pisania do mnie na
[1:38] adres. Raport o książkach, małpa gmail
[1:41] com i do odwiedzania naszej strony internetowej raport o
[1:45] stanie świata PL. Jesteśmy w studiu efektura w
[1:49] Warszawie program realizuje kris wawrzak.
[1:52] Zapraszam. Ze mną w studiu jest doktor
[1:59] Malwina bakalarska afrykańska, specjalizująca się w regionie
[2:03] Afryki zachodniej, ze szczególnym uwzględnieniem
[2:06] Nigerii. Z ramienia Instytutu kultur
[2:09] śródziemnomorskich i orientalnych Polskiej Akademii
[2:12] Nauk prowadziła badania terenowe w Nigerii dzień dobry.
[2:16] Dzień dobry. Witam serdecznie w.
[2:18] Szczególny sposób uwzględnimy dziś nigerię na światowej mapie
[2:22] literatury, a z resztą a propos map zgromadzenie ogólne
[2:27] organizacji Narodów Zjednoczonych przyjęło kilka dni
[2:30] temu rezolucje, w ramach której. Wprowadzona będzie nowa mapa
[2:35] świata wierniej odwzorowująca rozmiary państw i kontynentów.
[2:38] O przyjęcie uchwały zabiegały kraje afrykańskie przeciwko
[2:42] zmianom były Stany Zjednoczone nawiązuje do tego, bo tak sobie
[2:46] myślę, że warto byłoby też pewnie wprowadzić nową mapę fill
[2:49] światowej literatury, która wiernie odwzorowywałaby rozmiary
[2:53] tradycji literackich krajów tak zwanego globalnego południa.
[2:57] Był zresztą taki odcinek raportu o książkach poświęcony temu
[3:01] tematowi właśnie i może na początek chciałabym cię zapytać,
[3:06] w jakim stopniu bohaterka naszej dzisiejszej rozmowy?
[3:09] Czy mamanda ngosi adi przecie przyczyniła się w ciągu
[3:14] ostatnich 2 dekad, bo jej pierwsza powieść ukazała się w
[3:18] roku 2003, więc ponad 20 lat jest na rynku literackim.
[3:23] W jakim stopniu ona przyczyniła się do umocnienia obecności
[3:28] nigeryjskiej literatury na świecie, tak by jej rozmiary
[3:32] były wierniej odwzorowane na tej literackiej mapie świata bardzo.
[3:38] Literackie i liryczne pytanie. Mogłabym powiedzieć, jeśli
[3:41] chodzi o te mapy, to jeszcze dodam, że bardzo się cieszę, że
[3:45] ta rezolucja wyszła na światło dzienne i że to będzie taka
[3:51] ogólna zmiana, ponieważ ja na swoich wykładach, szkoleniach,
[3:55] warsztatach pokazuję już tą mapę od lat właśnie ten projekt,
[3:58] który teraz jest pokazywany jako ten adekwatny.
[4:04] My się posługujemy takim właśnie merkatorem, a to była gala
[4:07] petersa już od lat znana, więc to fajnie, że teraz to zaczęło
[4:11] być przedmiotem debaty publicznej.
[4:14] Odnośnie tego pytania jak twórczość jimamamandy ngosi
[4:19] adidie tutaj wpłynęła na postrzeganie?
[4:22] Myślę, że pierwsze co to warto sobie uświadomić właśnie.
[4:28] Taką nietypowość jej podejścia do literatury, ponieważ.
[4:34] Ona z jednej strony bardzo. Wiernie opisuje to, co się tam
[4:39] dzieje w swoim kraju. Mam na myśli to, co się dzieje w
[4:42] Nigerii, więc. Daje jakby takiego rodzaju
[4:47] reporterskie relacje, ale właśnie w fabułach yy natomiast
[4:53] z drugiej strony yy, w jej literaturze od lat tak jak sama
[4:58] wspomniałaś, to jest już długi okres, kiedy ona wydaje kolejne
[5:03] książki zaczynała od tego fioletowego hibiskusa połówka
[5:09] żółtego słońca. Widać przemiany obyczajowości
[5:14] właśnie w ogóle Afryki nie tylko Nigerii.
[5:18] I społeczeństw i kultur, jakie są na kontynencie, więc myślę,
[5:22] że to jest ciekawa taka mapa czasu bardziej bym powiedziała
[5:27] niż fill taka przestrzenna, ponieważ właśnie w tych jej fill
[5:32] narracjach ukazuje się wszystko to, co się w zasadzie dzieje z
[5:37] fill społeczeństwem, fill nigeryjskim zachodnio
[5:41] afrykańskim, ale szerzej też można wspomnieć o innych krajach
[5:45] afrykańskich. No i można też wspomnieć o
[5:47] Ameryce o Stanach Zjednoczonych, bo przecież yy bardzo ciekawy
[5:52] aspekt jej powieści. To jest właśnie skupianie się na
[5:55] napięciach między afryanami a afroamerykanami.
[5:58] Na pewno o tym dzisiaj powiemy, ale chciałabym jeszcze zapytać
[6:03] cię nieco więcej o o to miejsce jimamamandyngozi addiccie na
[6:07] nigeryjskiej scenie literackiej, bo.
[6:11] Trzeba powiedzieć podkreślić, że ona też debiutując w roku 2003 i
[6:17] później umacniając tylko i wyłącznie swoją pozycję
[6:19] kolejnymi powieściami. Nie tylko zresztą powieściami,
[6:23] bo pisze też literaturę non fiction, pisze też dużo esejów.
[6:28] Ale ona nie weszła w puste miejsce.
[6:32] Yy literacka scena nigeryjska dobrze się miała, ale mam takie
[6:36] wrażenie, że wcześniej przede wszystkim to mężczyźni.
[6:39] Prawda to wielkie nazwiska, ale mężczyzn.
[6:42] Jeśli w tym aspekcie pytałaś, to oczywiście mamy wolę szoinkę
[6:46] noblistę, który jest do tej pory takim guru i wiele zagranicznych
[6:53] stacji zachodnich. Mówiąc tak potocznie zachodnich,
[6:57] bo i właśnie amerykański CNNIBBC.
[7:00] Yy odwiedzają, yy robią wywiady, więc on się wycofał z życia
[7:04] publicznego, ale jak najbardziej zasłużył sobie właśnie na na yy
[7:09] tego literackiego Nobla mamy chinua acebe, którego zresztą od
[7:13] którego omawiania lektur yy zaczynałam swoją przygodę na
[7:17] afganistyce akurat tak się złożyło, że.
[7:20] Te te jego prace były omawiane przez profesora, wówczas wówczas
[7:26] krzywickiego Janusza, żeby oddać mu tutaj też należyty hołd, bo
[7:31] dużo jemu zawdzięczam. Jeśli chodzi o interpretację
[7:33] literatury nigeryjskiej. Tylko, że yy tutaj, yy jedynie
[7:38] jej się udało tak przebić. Yy właśnie jako pisarce, która
[7:43] jest rozpoznawalna nie tylko w Nigerii, ale na świecie.
[7:47] Takim przykładem rozpoznawalności jest między
[7:50] innymi fakt, że na wielu takich zajęciach międzykulturowych, czy
[7:56] to w szkoleniach, czy wykładach, czy warsztatach między innymi
[8:00] przez Komisję Europejską została właśnie jej.
[8:05] Taka. Wypowiedź na na tedzie, cytowana
[8:11] jako przykład stereotypów, jako przykład budowania stereotypów i
[8:16] to się nazywało the danger of a Single story, czyli takie
[8:20] niebezpieczeństwo posiadania jednej historii, która
[8:25] kształtuje wyobrażenie o innych o świecie, więc to też ma
[8:29] znaczenie takie, że osoby, które się nawet nie zajmują, nigerią
[8:32] nie zajmują się w ogóle literaturą, cytują ją jako
[8:36] właśnie znaczy wręcz po. Dwudziestominutowy jej wykład na
[8:41] tego typu spotkaniach i to od wielu wielu lat i to zostało
[8:46] uznane jako takie wzorcowe pokazanie tego, w jaki sposób
[8:49] się buduje schemat stereotypów w głowie pojedynczych osób i też
[8:54] jak sami nigeryjczycy czy afrykanie budują swoje
[8:59] stereotypy o innych, więc to. Jest pierwszy raz pokazanie tej
[9:04] perspektywy od strony afrykańskiej, a nie od strony
[9:08] nawet obrońców. Yy praw mniejszości z
[9:13] perspektywy białego człowieka, więc tutaj jest jej taka zasługa
[9:18] bezwzględna. No rzeczywiście, czyli mandango
[9:20] zjedlicie wystrzega się takiej jednej opowieści uniwersalnej,
[9:25] która wszystko wygładza, która porządkuje według jakiegoś tam
[9:29] jednego sposobu myślenia. Ona porywający, czasami nie
[9:37] często powiedziałabym, że często, zwłaszcza dla
[9:39] czytelnika, który nie zna zbyt dobrze historii poszczególnych
[9:43] afrykańskich państw. W sposób zaskakujący komplikuje,
[9:48] yy, może nawet nie tyle komplikuje, co odsłania bardzo
[9:51] skomplikowany krajobraz afrykańskiej tożsamości,
[9:55] pokazując ile napięć ta tożsamość generuje na różnych
[9:59] poziomach, prawda na poziomie płci na poziomie rasy klasy,
[10:04] którą wyznacza przynależność do jednej, a nie drugiej grupy
[10:09] etnicznej, która to przesądza z kolei nie tylko o statusie
[10:12] społecznym, ale też dostępie do władzy, dostępie do pieniędzy.
[10:15] Z ona też pokazuje, że. Rozdzieliła klasę od tej
[10:21] etniczności, bo w ramach grup etnicznych w Nigerii można by
[10:25] stworzyć kilka państw i te klasy są również wśród tych grup
[10:30] etnicznych, ale jak najbardziej tutaj to jest powiązane z
[10:32] polityką. No i komplikujemy dalej tak, bo
[10:35] to już wszystko jest rzeczywiście nie do nie do
[10:38] zamknięcia w jednym prostym zdaniu, więc to zdanie
[10:40] wielokrotnie. Złożone te napięcia ona pokazuje
[10:44] również na poziomie. Stosunków między mieszkańcami
[10:50] poszczególnych krajów Afryki z afroamerykanami.
[10:54] To jest szalenie ciekawy wątek. Zresztą mam wrażenie w jej
[10:58] powieściach w tej najnowszej również ja tak sobie pomyślałam
[11:02] po lekturze bilansu snów, że ten bardzo skomplikowany świat
[11:07] napięć jest takim planem fill, na którym chima mandat gosi
[11:10] adicie zbudowała opowieść o splecionych ze sobą losach 4
[11:15] kobiet 4 afrykanek sn to trochę. Tak jak architekt projektuje
[11:19] budynki na planie miasta, taka metafora przyszła mi do głowy,
[11:24] ale mówiąc to nie chciałabym, żeby padła sugestia, że
[11:28] bohaterki a diecie są w jakiś sposób podporządkowane schematom
[11:33] polityczno historyczno rasowo płciowym, kulturowym, czy jakich
[11:37] jeszcze innych schematach możemy sobie pomyśleć?
[11:39] Myślę, że wręcz przeciwnie ta ich pełnokrwistość taka
[11:43] żywotność. Tak, ona burzy właśnie.
[11:45] Że się tak. Burzy te to jest takie
[11:49] jednowymiarowe. Podejście te postaci nie są, yy
[11:53] przypisane do jakiejś właśnie tak jak powiedziałaś yy mm
[11:57] frakcji politycznej albo moralnej, albo nie wyznają
[12:00] jednego kanonu wartości. Yy też, yy myślę jakby yy.
[12:05] Wracając do tego pytania odnośnie mapy literatury
[12:09] afrykańskiej tak szerzej to pamiętam, że na studiach
[12:13] czytałam też can bogu sn, taką senegalską fill pisarkę, której
[12:17] się nie udało tak przebić jak właśnie sn fill chima mamadzie i
[12:20] też myślę, że. Elementy związane z fill
[12:23] międzykulturowością z nawiązaniem do fill
[12:27] afroamerykańskiej tożsamości i w ogóle wyjściem do fill takiego
[12:33] negocjowania między Afryką a Ameryką jako punktem odniesienia
[12:38] i też Wielką Brytanią pozwoliły jej na tą światową sławę, bo
[12:42] fill inne pisarki fill jest naprawdę fill wiele fill.
[12:47] Osób, które tak jak ona próbują przebić się fill mówią na TD
[12:52] eksie różnego rodzaju. Podobne yy wyznania dotyczące
[12:58] właśnie tożsamości czy rasizmu czy w ogóle feminizmu jest tego
[13:03] naprawdę dużo, a teraz media społecznościowe jeszcze
[13:06] ułatwiają dotarcie tych osób do szerszego grona.
[13:09] Natomiast myślę, że to, że jej się akurat tak bardzo udało
[13:14] zawładnąć umysłami nie tylko afrykańskich czytelników, albo
[13:17] właśnie później afrykańskich a a najpierw światowych.
[13:21] Spoza Afryki to, że ona porusza te tematy amerykańskie,
[13:25] brytyjskie, że. Da daje odnaleźć jeszcze trochę
[13:31] w tych jej pracach ludzi spoza kontekstu afrykańskiego, że to
[13:34] się staje bliższe im, że to nie jest tak oderwane i tylko
[13:38] podziwiane z boku, ale że oni się też w tym mogą przejrzeć.
[13:41] I też chyba ważne jest to, no bo to świadczy o tym, że ona jest
[13:45] po prostu znakomitą pisarką i świetnie czuje powieść.
[13:48] Świetnie czuje to, czym jest literatura piękna, że te jej
[13:51] postaci nie są przyporządkowane. Właśnie czy nie są poddane
[13:55] takiej weryfikacji? Jakieś tam tezy historycznej,
[13:58] politycznej rasowej? Tylko one żyją swoim życiem, tak
[14:03] jak to postaci zresztą literackie, te najlepsze te
[14:05] najbardziej pełnokrwiste mają w zwyczaju prawda, że one trochę
[14:10] się wymykają spod kontroli pisarza pisarki?
[14:14] To jest chyba ta wielkość fill czy mamamandy fill gosi adidzie,
[14:19] ale ważne jest to i to chyba należałoby podkreślić, że ta
[14:23] żywotność tych jej postaci bierze się właśnie z tego, że
[14:26] one niosą w sobie. Te bardzo skomplikowaną
[14:29] opowieść, tę mozaikę napięć, o których wcześniej już sn
[14:32] rozmawiałyśmy. Która może być zresztą myślę, że
[14:37] dla niej jednego czytelnika niewidoczna i on sobie wtedy też
[14:41] tę książkę odczyta po swojemu, ale ten, który to rozumie, ten,
[14:45] który to jest w stanie zauważyć, będzie miał lekturę pogłębioną
[14:49] lekturę nieco inną i z resztą. Chciałabym, jeśli pozwolisz
[14:52] przytoczyć wspaniały akapit, który znajduje się w posłowiu do
[14:58] powieści bilans snu. W którym ci memanda ngosi
[15:02] addiccie pisze właśnie o tym, w jaki sposób ona konstruuje swoje
[15:07] postaci. I Cytat ten brzmi tak trzeźwy
[15:10] realizm, ale naznaczony czułością, portret przede
[15:14] wszystkim ludzki, a nie ideologiczny, ponieważ ideologia
[15:17] zamyka różne sposoby postrzegania, a sztuka wymaga
[15:21] wielu spojrzeń. Szczególnie ostatnia osobliwa
[15:23] cecha współczesnej ideologii, która jawi się nie tylko jako
[15:27] niekompatybilna ze sztuką, ale wręcz jako jej przeciwieństwo,
[15:31] gdyż unika aż nadto ludzkiego prawdopodobieństwa sprzeczności
[15:35] i dochodzi do odpowiedzi, zanim jeszcze padną pytania o.
[15:39] W ogóle padną sens sztuki polega na tym, by patrzeć na świat i
[15:44] pozwolić, by nas poruszył raz po raz starać się go jasno
[15:48] zobaczyć, zinterpretować i podać w wątpliwość we wszystkich tych
[15:53] działaniach musi przeważać pewnego rodzaju czystość
[15:57] intencji. Nie może to być sztuczka, musi
[16:00] to być na pewnym poziomie prawdziwe, tylko wtedy
[16:04] osiągniemy refleksję, oświecenie i wreszcie miejmy nadzieję.
[16:09] Objawienie tutaj koniec cytatu. Cytat, ten zresztą dotyczy
[16:13] postaci, która wydaje mi się, że najmocniej osadzona jest w
[16:16] prawdziwych wydarzeniach, a mianowicie skandalu, który
[16:20] wybuchł w 2011 roku, kiedy ówczesny szef międzynarodowego
[16:25] funduszu walutowego Dominik z troskan został oskarżony o próbę
[16:29] gwałtu i przemoc seksualną. Przez gminę niską pokojówkę w
[16:34] hotelu w Nowym Jorku sn być może pamiętają państwo te historie.
[16:40] Zresztą myślę, że to jest bardzo ciekawe, w jaki sposób fill, czy
[16:44] mamy mandat. Gosiadiczy wplotła historię
[16:47] Dominika z troskana człowieka, który piął się po tych
[16:51] najwyższych szczeblach kariery finansowo politycznej, miał
[16:54] zostać zresztą prezydentem Francji, przynajmniej takie
[16:56] miał. Ambicje jak ona wplatła do jego
[16:59] historię w opowieść o fill wielkich mężczyznach i ona pisze
[17:04] te słowa zarówno wielcy, jak i mężczyźni z wielkich liter sn,
[17:08] wielkich mężczyznach z północy. Chodzi o mężczyzn, którzy
[17:14] trzymają nigeryjską władzę, trzymają nigeryjskie pieniądze i
[17:18] do tego mam nadzieję motywu wrócimy.
[17:22] Ale trzeba podkreślić, że bilans snów to nie jest książka
[17:27] polityczna. A to nie jest książka, która
[17:30] zasypuje czytelnika datami czy zwyczajowymi, prawda?
[17:35] Ona jest bardzo obyczajowa, tego się trzeba domyślać, czy to
[17:40] trzeba chcieć zauważyć, czy trzeba chcieć się przy tym
[17:43] zatrzymać. Pojawiają się nazwiska, pojawia
[17:46] się choćby dwukrotnie nazwisko nigeryjskiego dyktatora generała
[17:52] abaczy. O którym też mam nadzieję, że
[17:55] porozmawiamy, ale dyktatura takich ludzi jak generał abacza,
[18:01] to była konsekwencja wojny domowej w Nigerii.
[18:04] Która to wojna domowa została poprzedzona przez krwawe pogromy
[18:09] ludu ig boss, którego pochodzi nasza bohaterka, ci mamanda
[18:13] ngosi adicie ona urodziła się 7 lat po zakończeniu tej wojny,
[18:18] ale często to mówi podkreśla w różnych wywiadach, że ta wojna
[18:22] położyła cień na całe jej dzieciństwo na całe jej.
[18:26] Doświadczenie na pokolenie można powiedzieć całej pokolenie i
[18:29] właśnie to jest przedmiot oczywiście tej książki.
[18:32] Połówka żółtego słońca, czyli drugiej powieści drugiej
[18:35] powieści mama tak i ta połówka oczywiście symbolizuje połówkę
[18:40] słońca na fladze biafrańskiej, która zresztą do dzisiaj jeszcze
[18:43] występuje i. Mm jest taka mm tożsamość.
[18:48] Yy właśnie niektórych yy igbo z yy cały czas z tym
[18:52] niespełnieniem marzeń o niepodległym państwie, dlaczego
[18:56] o niepodległym? No z racji tego, że właśnie tam
[18:58] są złoża ropy naftowej i jakby się odłączyli to byliby
[19:02] najbogatsi a reszta by straciła więc jest to cały czas poczucie
[19:06] takiego braku spełnienia. Sprawiedliwości względem osób,
[19:12] które ponoszą największe konsekwencje, a dostarczają
[19:16] największego bogactwa właśnie innym, a nie.
[19:20] Fill a nie sobie fill, jeśli można od razu fill, odniosę się
[19:24] też do takiego fill wątku fill w 2015 roku fill uczestniczyłam w
[19:29] fill warsztacie fill robionego przez nigeryjską fundację sn
[19:35] fill z przedstawicielami jednej z amerykańskich fill firm
[19:41] naftowych sn i całość warsztatu była oparta na dogadaniu się.
[19:47] Z tak zwanymi chiefami wioskowymi, czyli z takimi
[19:49] lokalnymi, jak gdyby fill burmistrzami nazywanymi tam
[19:53] bardziej w kategorii. Królów, dlatego też od razu
[19:57] dodaje to, żeby nie żartować sobie z księ z książąt
[20:02] nigeryjskich. Jeżeli ktoś mówi, że ma na imię
[20:05] Prince, na przykład ugoczuk swe, bo on rzeczywiście jest księciem
[20:10] króla, ale tej wioski tak, czyli ta władza tradycyjna, tutaj
[20:14] nadaje ten tytuł, pretenduje do tego, żeby mieć ten tytuł,
[20:19] natomiast. To jest właśnie sytuacja taka,
[20:23] gdzie były na tym warsztacie wskazane konkretne problemy,
[20:26] jakie mają te osoby mieszkające w ich bolandzie.
[20:30] Czyli właśnie w tych obszarach delty nigru, gdzie są
[20:32] zanieczyszczenia wydobycia ropy. Problemy z połowem ryb,
[20:38] zanieczyszczenie środowiska i wszelkie kwestie związane
[20:43] właśnie z takim bardzo agresywnym niszczeniem
[20:48] środowiska, z czego korzystają najczęściej tak jak powiedziałaś
[20:52] wielcy mężczyźni z północy, czyli między innymi.
[20:57] Przywódcy z ludu, housa czy housa fullani natomiast też
[21:03] trzeba powiedzieć o tej rotacyjności.
[21:05] Yy w polityce nigeryjskiej, że to nie tylko ci mężczyźni z
[21:09] północy mają tą władzę, ale jest ona też rozdzielana przez tych z
[21:13] południa i co 4 lata jest Zamiana, żeby właśnie raz był
[21:17] ktoś z północy, raz z południa, ale żeby to zrozumieć, trzeba
[21:21] sobie uświadomić fill w ogóle jak ta Nigeria wygląda, jeśli
[21:26] chodzi o strukturę, żeby dać takie tło.
[21:29] Najczęściej jest ona właśnie porównywana do takiego
[21:31] podzielonego kraju na północ i południe.
[21:34] Gdzie północ jest fill muzułmańska?
[21:35] Bardziej. I dominują tam ludy housa,
[21:40] fullani oraz wiele innych, ponieważ jest około 200 grup
[21:45] etnicznych w samym kraju, więc tutaj to jest tylko taka
[21:49] dominująca ze względu na to, że są używane też takie języki, jak
[21:52] na przykład housa. Język, który jest takim lingua
[21:56] franka dla północy i w ogóle dla Sahelu, nie tylko w Nigerii, ale
[22:00] też i w burkina faso i w Gwinei. To jest po prostu taki język jak
[22:03] angielski, teraz obecnie. Powiedzmy w Europie kiedyś
[22:06] francuskiej kiedyś łacina, tak żeby sobie to analogię
[22:10] przedstawić. Yy południe z kolei bardziej
[22:12] jest chrześcijańskie to ma yy związek z historią, gdzie w
[22:16] siódmym wieku przybywały yy podboje arabskie od północy
[22:21] przez PO prostu yy Afrykę Północną przez saharę, aż do
[22:25] tych terenów, a chrześcijaństwo się wzięło oczywiście z z
[22:30] przybywania misjonarzy portugalskich, później
[22:34] brytyjskich. Przez właśnie ocean atlantycki,
[22:38] czyli od Wybrzeża i to jakby wyszło tak naturalnie, nie
[22:41] dlatego, że ktoś sobie tak postanowił, tylko że były te
[22:44] ludy kolonizowane religijnie już od dawna, zanim był ten okres
[22:50] kolonializmu europejskiego. W takim aspekcie jaki my
[22:54] najczęściej uczymy się w w szkole, na historii, na lekcjach
[22:57] historii, więc tutaj to jest taka uproszczona wersja, że
[23:01] północ jest muzułmańskie, południe chrześcijańskie
[23:05] natomiast. Jest to na tyle wyraźne, że
[23:08] specjalnie została stolica przeniesiona Nigerii z lagos, o
[23:12] którym tu jest. Bardzo też często dużo odniesień
[23:16] do abudży do miejsca tak naprawdę pustego niczym się nie
[23:21] wyróżniającego, ale mającego łączyć tą północ z południem
[23:26] jako taki środek państwa i. To jest jeden z wielu wielu
[23:30] smaczków, które można odnaleźć w bilansie.
[23:33] Snów czy memandyn gosi fill adicie właśnie choćby sn fill to
[23:38] w jaki sposób ona opisuje to takie napięcie między abudią a
[23:43] lagos fill? Różnice między tymi miastami,
[23:46] które wyrażają się właściwie we wszystkim w sposobie, w jaki
[23:49] wyglądają Kobiety, do jakich miejsc można wchodzić, a do
[23:53] jakich nie wypada wchodzić. Oczywiście język, oczywiście
[23:57] krajobraz, no całe to bogactwo w cała ta mozaika, jakże
[24:01] skomplikowana, którą nasza bohaterka tak wspaniale wplata w
[24:05] swoje opowieści bardzo mocno upraszczając, tak jak
[24:09] powiedziałaś południe chrześcijańskie północ.
[24:13] Muzułmańska na tę mapę bardzo uproszczoną nałóżmy znów bardzo
[24:18] taki duży skrót tego, co wydarzyło się w latach
[24:22] sześćdziesiątych w drugiej połowie lat sześćdziesiątych w
[24:25] Nigerii. No bo to jest chyba też punkt
[24:27] odniesienia. I dla samej czy mamy gosi
[24:31] edicie, ale też dla jej czytelników dla jej
[24:33] czytelniczek, czyli wojna domowa, zwana też wojną
[24:38] wiafrańska, która trwała od roku 1967 do roku 1970.
[24:42] W 1967 roku południowo wschodnia część Nigerii, tak jak
[24:46] wspomniałaś, bogata w ropę naftową zamieszkana w większości
[24:50] przez chrześcijan i członków grupy etnicznej i gbo.
[24:58] Ogłosiła secesję, proklamowano utworzenie wtedy właśnie
[25:02] Republiki biafrańskiej tak Republiki biafry wojna krwawa
[25:09] straszna, która rzeczywiście odcisnęła się bardzo głębokim
[25:12] piętnem na historii Nigerii. Na świadomości nigeryjczyków na
[25:18] kolejne dekady historii politycznej tego kraju, tak jak
[25:23] już wspomniałyśmy chima mandat gosi Edition urodziła się 7 lat.
[25:27] Po zakończeniu tej wojny w tej wojnie zginęło jej 2 dziadków.
[25:32] Tej wojnie poświęcona jest druga powieść, o której już
[25:35] wspominałyśmy, czyli połówka żółtego słońca.
[25:39] Przed tym naszym spotkaniem dzisiejszym przeczytałam tekst
[25:44] adicie, który napisała dla new yorkera, w którym zresztą.
[25:50] Publikuje i ten tekst powstał po tym, jak władze Nigerii, a
[25:55] dokładnie organ zwany krajową radą do spraw cenzury, filmów i
[25:59] wideo Nigerii opóźnił premierę filmu, który powstał na
[26:04] podstawie tej właśnie, że jej powieści połówka żółtego słońca,
[26:07] twierdząc, że zawiera on kontrowersyjne sceny, które mogą
[26:11] zagrozić bezpieczeństwu narodowemu i podsycać napięcia
[26:14] etniczne. A to był rok 2000.
[26:17] Czternasty. On zresztą też został wycofany z
[26:21] Chin w. Ameryce było to argumentowane
[26:25] tym, że jest za dużo tych krwawych scen za dużo agresji,
[26:29] przemocy, bo były tam po prostu pokazane te rzeczy, które się
[26:32] faktycznie działy jak na przykład ćwiartkowanie ciał,
[26:36] więc to były takie elementy, które odbierane były jako
[26:39] kanibalizm jako brutalną dzikość, więc to też były takie
[26:44] argumenty, żeby żeby się tym filmem.
[26:47] No nie zajmować za długo, bo on był bardzo prowokujący.
[26:50] No ale ciekawe jest to co pisza diecie w tym tekście z 2014
[26:55] roku, sugerując, że ten temat mimo upływu tak wielu lat od
[27:01] zakończenia wojny nie jest przerobiony, że się milczy na
[27:05] ten temat, że w szkołach o tej wojnie się właściwie nie mówi.
[27:10] W rodzinach może się mówi, może się nie mówi, raczej nie za
[27:14] bardzo. I w tym kontekście chciałabym
[27:17] trochę wrócić do do tego pytania z początku naszej rozmowy.
[27:21] O znaczenie cima mandy n gosi adicie jako pisarki nie tylko na
[27:29] świecie, ale właśnie bardziej w Nigerii.
[27:32] No bo oczywiście ważne jest to, jakiego rozmachu ta jej kariera
[27:38] nabrała. Fill nie wspominałyśmy o tym, bo
[27:41] to jest ciekawostka, ale może ważna w tym kontekście, że jej
[27:45] inny, bardzo słynny wykład na te deksie zatytułowany wszyscy
[27:49] powinniśmy być feministkami, prawda, samplowa?
[27:52] Beyonce dior umieścił tytuł tego wykładu, który zresztą później
[27:58] stał się książką, czyli should be feministce na swoich t
[28:03] shirtach podczas jednego z pokazów mody, więc to to jest to
[28:07] znaczenie takie może komercyjne, ważne dla przełożenia pewnie w
[28:13] świecie Zachodu, ale inne ważne pytanie brzmi.
[28:17] Co ten międzynarodowy rozgłos powieści chimamandyngozi adicie,
[28:22] w którym ona pisała? O tym, o czym w Nigerii być może
[28:26] się nie mówiło, jakie to ma znaczenie dla samych
[28:30] nigeryjczyków dla Nigerii? Czy to było otwarcie pewnej
[28:33] debaty, którą należało otworzyć? Na pewno było to otwarcie debaty
[28:38] w środowiskach akademickich w środowiskach intelektualistów,
[28:42] natomiast jest taka tendencja. No nie chciałabym też tak
[28:45] uogólniać, ale mam doświadczenie w pobytach w Nigerii do takiego.
[28:52] Pomijania rzeczy, które są niewygodne, które są trudne.
[28:55] Do przemilkiwania rzeczy, które właśnie po gdzieś mogłyby
[28:59] zaburzyć taką radość, yy płynięcia z prądem mogę tak
[29:06] nazwać i codzienności i właśnie nie jest.
[29:09] Yy ta pisarka popularna wśród powiedzmy przeciętnego
[29:14] nigeryjczyka, to też nie jest tak, że ona, no u nas powiedzmy
[29:19] mickiewicz na przykład. Czy?
[29:23] Słowacki przez to, że jest w szkole tak bardzo uczony, no to
[29:27] nawet osoby, które nie zajmują się literaturą, które nie są
[29:30] intelektualistami. Mają jakąś świadomość, istnieje
[29:35] i tematy w podejmowanych, natomiast tego nie ma jeszcze w
[29:40] Nigerii, jeśli chodzi o właśnie jej yy pozycję literackie, jest
[29:45] to bardziej w sferze osób, które są zaangażowane, które są
[29:51] zainteresowane rozbrajaniem pewnego rodzaju mitów
[29:54] narodowych. Nigeryjczycy nie za bardzo
[29:57] chętni są do tego, żeby o tym opowiadać, nawet jeżeli to są
[30:02] sami ich bowie bardzo wspaniałe takie.
[30:06] Opowieści o tradycjach różnych, yy właśnie grube etnicznych jak
[30:10] yy ich, bo czy jarubasa są odzwierciedlane w filmach
[30:14] nollywood w tej Wielkiej słynnej właśnie fabryce snów po
[30:19] Hollywood, amerykańskiej bollywood indyjskiej i fill na
[30:23] trzecim miejscu jest ta nigeryjska wytwórnia filmowa,
[30:26] która teraz jest naprawdę na bardzo wysokim poziomie.
[30:29] Ale jak ja zaczęłam jeździć do Nigerii 2008 roku sn, to były to
[30:33] po prostu fill, no. Ogarniające śmiech fill.
[30:37] Historię cięcie, montowanie na żywo.
[30:42] Bez żadnych były słychać szumy uliczne wiatru, więc nie było
[30:47] żadnego sprzętu, ale to bardzo szybko ewoluowało i i tam te
[30:51] elementy nawet właśnie podzielone.
[30:53] Te filmy były na języki regionalne i w tych regionalnych
[30:57] telewizjach. No bo trzeba wspomnieć, że
[31:00] Nigeria jest podzielona na Stany i te Stany mają swoich
[31:03] gubernatorów. Swoje ministerstwa, swoje rządy
[31:06] lokalne, oprócz tego federalnego w abudży to telewizje
[31:11] pokazywały. Historię tych swoich grup, ale
[31:15] mitologiczne zawsze sięgały gdzieś głębiej.
[31:18] Fill nie odwoływały się do tej współczesności.
[31:21] To nie jest temat wygodny, więc tutaj fill.
[31:26] Pisarka, która yy, nie dość, że właśnie jest kobietą, co też nie
[31:31] jest takie typowe, że ona się odważa mówić o tym, to jeszcze
[31:37] mówi w taki bezwstydny sposób wedle moralności większości
[31:42] lokalnej ludności, bo też ta klasowość w Nigerii jest ogromna
[31:48] doświadczenie, edukacja i świadomość różnych zjawisk jest
[31:53] bardzo różna. Więc trudno tutaj o tym
[31:57] powiedzieć, że ona. W Nigerii coś przełamała na taką
[32:01] skalę ogólnonarodową, trudno też tak bardzo podkreślać tą
[32:06] narodowość. Takim właśnie micie narodowo
[32:08] Narodowym, z racji tego, że to jest posklejany kraj z różnych
[32:13] państwek, tak jak wcześniej mówiłam, czy to takich na
[32:17] poziomie wioski, gdzie jest po prostu kilka klanów czy.
[32:23] Większej różnorodności etnicznej, ale mimo podkreślenia
[32:28] tego minigeryjczycy jest ta cały czas świadomość właśnie, że
[32:32] Nigeria jest jednym z silniejszych krajów.
[32:36] Bogatszych te względy między Egiptem RPAA właśnie nigerią co
[32:42] roku są w różnych tych rankingach ekonomicznych
[32:47] prześcigane i to raz jest wyżej raz niżej, ale zawsze w
[32:51] pierwszej trójce, więc ta świadomość jako o kraju bogatym,
[32:55] silnym, wpływowym, jest natomiast o tej naszej lokalnej
[33:00] historii. W skali właśnie tego.
[33:03] Chociaż co mówisz o o wojnie wiafrajskiej nie ma takiego
[33:07] dyskursu podejmowanego ani w szkołach, ani.
[33:12] W jakiejś yy edukacji wyższej naprawdę jest to zarezerwowane
[33:16] dla elit, yy i to takich yy z kierunków humanistycznych.
[33:21] No tak czy mamanda ngozjadicie tak jak mówisz, ona prowokuje,
[33:27] ona prowokuje zresztą nazywając siebie feministką słowo.
[33:32] Ewoluującą feministką, bo mówiła właśnie w tym wykładzie tym
[33:37] whishood obi feministce fill o swoich tych etapach bycia.
[33:42] Nieuświadomioną feministką, później taką feministką,
[33:43] zadowoloną z życia, więc. Też pokazywała, że ona na
[33:47] początku była nazywana feministką przez zachodnią
[33:50] prasę, a sama nie wiedziała, co to znaczy być feministką w tym
[33:52] znaczeniu. No tak i to słowo nabiera
[33:54] zresztą różnych znaczeń, często negatywnych.
[33:59] Mam wrażenie, że coraz rzadziej pozytywnych i to nie tylko w
[34:02] Nigerii, również w innych częściach świata, do których
[34:06] wcale nam nie jest daleko, ale ona też.
[34:10] Tak, ona w pewnym sensie podważa taki mit jedności Nigerii,
[34:13] prawda, że to jest ten wielki jeden naród, który prze do
[34:18] przodu? No ona wskazuje na to, że yy
[34:22] mówiąc o Nigerii trzeba wziąć pod uwagę tą mozaikę, prawda?
[34:26] Trzeba wziąć tą fragment fragmentaryczność i ona to
[34:30] znakomicie wplata w swoje powieści, tak jak podkreślałyśmy
[34:36] już w tej rozmowie bilans snów to nie jest książka polityczna
[34:43] wzmianka. O wojnie biofrańskiej o wojnie
[34:46] domowej w Nigerii pojawia się zaledwie kilka razy w tej
[34:50] powieści pozornie przypadkowo, pozornie przypadkowo.
[34:55] W rozmowach bohaterów po raz pierwszy pojawia się w bardzo
[34:59] ciekawym momencie, kiedy chłopak jednej z 4 bohaterek chimacki,
[35:05] która jest właśnie bardzo bogatą dziewczyną nigeryjką z ludu
[35:09] igbo, która mieszka w Stanach Zjednoczonych.
[35:12] Jej chłopak, który jest z kolei afroamerykaninem, wykładającym
[35:17] historię sztuki na amerykańskim Uniwersytecie, nie wspomniałyśmy
[35:22] o tym może warto dodać, że akcja powieści czy też część akcji
[35:26] powieści osadzona jest w Waszyngtonie.
[35:28] Tenże jej chłopak o imieniu düer zresztą no nieciekawy,
[35:32] nieciekawy typ, ale nie będziemy, nie będziemy tego
[35:36] wątku akurat. Specjalnie pogłębiać.
[35:39] Natomiast to jest, że darnet na imprezie zaczyna żartować,
[35:43] chociaż to może wcale nie są udane żarty zaczyna żartować
[35:46] kosztem swojej dziewczyny. Ślimaki i przytoczę ten fragment
[35:52] pod wpływem alkoholu, jego gorzki humor, który nie był do
[35:55] końca humorem, rozbłyskał i wypełniał cały pokój.
[35:59] Po kilku drinkach z przyjaciółmi mawiał.
[36:02] Wiecie, że przodkowie chee prawdopodobnie sprzedali moich
[36:06] przodków. Ona pochodzi ze starego,
[36:08] bogatego ludu igbo, którego korzenie sięgają wielu wieków
[36:12] wstecz. Nie tylko owoce palmowe
[36:14] sprzedawali białym na zachodzie Wybrzeża Afryki.
[36:18] Jego przyjaciele zastygali, jakby nie mogli się roześmiać,
[36:21] ale też nie mogli powstrzymać się od śmiechu.
[36:23] Sn na początku odpowiadałam żartobliwie, wojna biofrańska
[36:28] wytrzebiła stare igłońskie fortuny, więc teraz wszystko
[36:31] jest całkiem nowe sn. Ale żart nie wypalił, więc potem
[36:35] tylko uśmiechałam się z obietnicą skruchy wypisaną na
[36:41] twarzy. Zdecydowałaś dokładnie to.
[36:43] O czym myślałam, żeby też się do tego odnieść, bo to jest wątek,
[36:49] którego my szczególnie w Polsce nie rozumiemy.
[36:54] Te opowieści z filmów nollywood, które są obecnie nawet na
[36:58] netflixie, pokazują te wojny między ludami.
[37:03] Regionalnymi wtedy jeszcze nie, nie, nie mogliśmy mówić ludami
[37:06] nigeryjskimi tylko tymi ludami sąsiadującymi ze sobą.
[37:10] W obszarze obecnie, który jest nazwany nigerią i to jakby jest
[37:16] normalna sytuacja, która siedziała w każdej części
[37:20] świata. My tutaj w Europie mieliśmy też
[37:23] napadanie na wioski wyprawy wikingów, to są wszystko rzeczy
[37:28] uniwersalne, ale często mówiąc właśnie o niewolnictwie.
[37:34] Myślimy z tej perspektywy, że to biały człowiek dokonał tego aktu
[37:40] przelecenia przemocy i wywiezienia i on tutaj podkreśla
[37:44] to, że wszystko zaczęło się. Od tych już skorumpowanych
[37:49] wodzów wioskowych, którzy łapali z interioru z jakiegoś innego
[37:54] miejsca innej wioski. Jeńców wojennych i ich
[37:58] sprzedawali. Niewolnictwo też można tak jak
[38:03] tutaj sama bohaterka, właśnie dziewczyna chia tego darnela
[38:10] mówi, że istniało od zawsze od początku, prawda?
[38:13] Mamy starożytną Grecję, to są rzeczy, które dobrze dobrze
[38:17] kojarzymy, że niewolnictwo istniało w starożytnym Egipcie i
[38:21] tak dalej. Yy, ale właśnie, że ta
[38:25] zachłanność tych yy wioskowych wodzów spowodowała, że ci
[38:31] Europejczycy mogli wywozić er czarnych afrykanów, natomiast to
[38:36] jest początek tych pierwszych spotkań między Europejczykami a
[38:43] afrykanami szesnasty wiek, a te. Wyprawy niewolnicze do przez
[38:49] ocean spokojny na południowe tereny Ameryki i Północnej
[38:55] Ameryki. Miały dopiero później w
[38:57] osiemnastym wieku miejsce, więc tutaj jest to dla nas
[39:02] jednocześnie zaskoczenie być może dla czytelników, którzy
[39:05] sobie myśleli tylko właśnie w ten sposób, że to biały napadał
[39:09] i kolonizował, ale na zajęciach z historii Afryki.
[39:13] Pamiętam dokładnie okrzyki studentów z historii z wydziału
[39:19] historii, a nie z zainteresowanych stricte Afryką,
[39:22] że to właśnie sami afrykanie sprzedawali siebie.
[39:26] Więc tutaj też jest takie pokazanie zupełnie odsłonięcie,
[39:29] jakby bielizny tej tej całej sprawy.
[39:33] I pokazanie prawdy. No właśnie i tych naczyń
[39:36] dziewiąty sposób i tych napięć, o których mówiłyśmy wcześniej
[39:39] tych napięć między nigeryjczykami w tym wypadku
[39:43] bogatymi, nigeryjczykami czy nigeryjkami.
[39:46] No w tym wypadku z ludu igno a afroamerykaninem, który też
[39:50] zanurzony jest w pewnej kulturze kulturze akademickiej.
[39:53] To jest też myślenie bardzo takie amerykańsko liberalne.
[39:58] Tam się wytwarza bardzo duże napięcie i ta rozmowa na temat
[40:03] niewolnictwa. Natury niewolnictwa, udziału
[40:08] samych nigeryjczyków. Czy tutaj konkretnie chodzi o
[40:11] ten lód igbo w niewolnictwie? Fill nabiera tempa ten wątek i
[40:18] wraca w rozmowie, do której dołącza się inna bohaterka tej
[40:22] powieści, kuzynka fill chee o imieniu omelogor i tutaj znów
[40:27] przytoczę króciutki fragment fill, w którym to właśnie
[40:31] omelogor. Rzuca zniecierpliwione
[40:35] spojrzenie i mówi do darnela tak, gdyby twój przodek był 100
[40:41] lat temu niewolnikiem w kraju igbo dziś nikt by o tym nie
[40:45] wiedział. Zostalibyście wchłonięci do
[40:48] rodziny waszych zniewolicieli jezu mruknął darnel, tworzymy
[40:53] tutaj hierarchię niewolnictwa. Oczywiście, że istnieje
[40:57] hierarchia mówi o melogor. Jeden system był znacznie
[41:01] bardziej barbarzyński od drugiego.
[41:03] To fakt handlarze niewolników z ludu igno nie potrafili sobie
[41:06] nawet wyobrazić transatlantyckiego handlu.
[41:09] Ponieważ nie przypominał on w niczym niewolnictwa, które znali
[41:13] Europejczycy i Amerykanie wprowadzili niewolnictwo na
[41:16] skalę przemysłową, zmienili ludzi w przedmioty jak kawałki
[41:20] drewna. Kawałek drewna nigdy nie będzie
[41:23] częścią Twojej rodziny. Kawałek drewna nigdy nie będzie
[41:26] człowiekiem w kraju igbo niewolnik wciąż pozostaje
[41:32] człowiekiem, no i tutaj. Koniec tego cytatu, koniec tego
[41:36] fragmentu. No bardzo ciekawe, znów
[41:39] prowokujące rozmyślenia na temat tego czym jedno niewolnictwo
[41:43] różni się od drugiego czy w ogóle jest hierarchia w
[41:45] niewolnictwie? Ale wróciłabym jeszcze do tego
[41:49] napięcia między afroamerykaninem, a tą bardzo
[41:52] bogatą dziewczyną czy dziewczynami, bo właściwie obie
[41:55] te bohaterki pochodzą z bardzo bogatych domów.
[41:59] To jest ciekawa rzecz, że ten bohater darnel wspomniany już
[42:03] wielokrotnie z jednej strony wyrzuca z taką lekkością z takim
[42:08] poczuciem wyższości moralnej tej dziewczynie.
[42:12] Udział w niewolnictwie czy bardziej tak, a jednocześnie z
[42:17] jakąś niezwykłą pogardą traktuje gwinejską pokojówkę, która dla
[42:24] chi maki pracuje. Czy tak odczułaś, że on pogardza
[42:28] tą kandydatu tą pokojówką tak mi się wydawało, ja tak tego nie
[42:32] odczytałam, raczej on starał z mojej perspektywy.
[42:36] On starał się mm unikać właśnie jej obecności, bo go drażniło,
[42:41] że ona usługuje. Trzeba też powiedzieć, że.
[42:46] To co my nazywamy niewolnictwem. Yy ówcześnie obecnie jest pod
[42:51] hasłem cały czas obecne jako służba domowa i jemu tutaj taka
[43:01] figura retoryczna niewolnictwa nachodzi na współczesne
[43:06] zjawiska, które są obecne cały czas w krajach afrykańskich.
[43:10] Yy takiego traktowania ludzi jak wedle tego amerykańskiego
[43:16] intelektualisty było traktowanie niewolników, czyli posiadanie
[43:20] służby, kucharza, szofera, opiekunki, niańki.
[43:27] Ogrodnika i całej Rzeszy osób, które utrzymują posiadłości
[43:33] najbogatszych nigeryjczyków. Właśnie stąd moim zdaniem było
[43:39] jego niezadowolenie względem tej kadiatu, że on myślę, ale może
[43:44] nie odczytałam tego. Miałam do niego bardzo negatywne
[43:47] nastawienie, więc. Może pewnie większość
[43:50] czytelników może po prostu yy w ten sposób to yy gdzieś sobie
[43:54] ulokowałam, ale miałam cały czas odczucie, że on po prostu tak
[43:57] jakby odzywa się do niej i i w taki sposób jakby chciał
[44:01] zaprzeczyć temu, że ona jest tutaj tą służącą tą pokojówką i
[44:07] tak samo cały czas podkreślał te elementy.
[44:09] Dlaczego na przykład ty nie masz basenu na tyłach domu, a twoi
[44:13] twój sąsiad ma? Ironizując i cały czas bardziej
[44:18] dogryzając tej swojej partnerce. Niż lekceważąc kandydatu pytanie
[44:23] odebrała, bo zresztą też to, co jest bardzo ciekawe w tej
[44:28] powieści. Yy bilans snów to to, że ona
[44:31] jest podzielona na 4 części i każda z tych części to jest
[44:34] perspektywa innej bohaterki sn i czasami ta sama historia jest
[44:38] przedstawiana w zupełnie inny sposób.
[44:41] No jak to często zresztą nie tylko w powieściach, ale w życiu
[44:44] bywa sn, te same wydarzenia inaczej są odbierane inaczej.
[44:47] Fill zapamiętywane. Sn zdaje się części, bo bo jest
[44:51] klamra. Ta czy ja maka zaczyna tak ona
[44:54] wraca to podzieliła na 5, bo to jednak jest trochę jakieś takie
[44:57] przełamanie bohaterki, ona dojrzewa w trakcie na początku z
[45:01] tym afroamerykańskim intelektualistą jest zgnębiona.
[45:06] Ona właśnie nie jest pewna swojej tożsamości, ulega cały
[45:10] czas gra taką pewną rolę, jaką się od niej oczekuje, a na sam
[45:15] koniec po przejściach różnych przede wszystkim.
[45:18] Niemoralnych romansów można by powiedzieć z perspektywy jej
[45:22] rodziny jej. Kultury jej kultury.
[45:25] Zaczyna widzieć w sobie zupełnie inną osobę, samoświadomą kobietę
[45:32] przede wszystkim, a nie taką właśnie młodą dziewczynę, która
[45:35] się podporządkowuje, czy to ojcu, czy to ciotką, czy teraz
[45:39] takiemu swojemu partnerowi życiowemu, więc ja bym tutaj
[45:43] podzieliła to na 5, ale faktycznie ta konstrukcja
[45:47] książki pokazująca pewne fakty. Z perspektywy wydarzeń opowieści
[45:53] jednej z tych bohaterek, tak, bo mamy te 4 bohaterki.
[45:57] I każda z nich pisze oprócz kadiato w pierwszej.
[46:02] Osobie, czyli tak w innej. Spokoju, pokojówka, pomoc
[46:06] domowa, pomoc domowa, która później stała się pokojówką
[46:10] hotelową i została właśnie napadnięta przez tego.
[46:15] No fikcyjnego wpływowego. Mężczyznę.
[46:18] Ale odnoszącego się do tej figury.
[46:21] Sztroskana, o której mówiłaś na początku, więc każda ta ta część
[46:26] jest z perspektywy narracji pierwszej osoby liczby
[46:30] pojedynczej. Właśnie tych bohaterek, czyli
[46:33] samej yy tej czy yamaki jej siostry, omelogor, kuzynki,
[46:40] koleżanki, przyjaciółki, sikory, no i tej kadiatu tylko kadiatu
[46:44] właśnie jest opowiadana z perspektywy narratora
[46:47] wszechwiedzącego, czyli. Trzeciej osobie i i za każdym
[46:51] razem mnie to osobiście właśnie zachwycało, jak pewne rzeczy
[46:56] niedopowiedziane w pierwszej części wyjaśniają się w drugiej,
[47:00] jak wątki tylko tak. Nanizane na na jakąś tam szpulkę
[47:06] sn fill w trzeciej części dopiero fill pokazane są w
[47:10] pełnej krasie w czwartej sn i ta konstrukcja myślę, że jest tutaj
[47:13] niewiarygodna sn, żeby w taki sposób mieć w sobie jako pisarka
[47:18] cierpliwość sn i wstrzemięźliwość, żeby
[47:21] wszystkiego nie opowiedzieć w tej historii sn, tylko dać jej
[47:25] wybrzmieć w kolejnych sn z innej zupełnie perspektywy i to sn.
[47:28] Myślę, że jest tym elementem fill.
[47:31] Nietypowym właśnie, który zachwyca w tej tej literaturze
[47:34] sn, że. Ona potrafi opowiadać rzeczy
[47:38] takie trudne fill bardzo fill, taki pleciony sposób, że to nie
[47:45] jest jeden kawałek materiału wyłożony na stół, tylko my te te
[47:49] nitki prójemy i dopiero je odszyfrowujemy jak ten cały
[47:53] materiał. Ta cała mozaika mogła wyglądać
[47:56] sn taki patchwork. No tak i ten patchwork fill.
[48:00] To bardzo ciekawe nawiązanie konstrukcji tej powieści do
[48:02] patchworku rzeczywiście ja też myślałam o takich nitkach.
[48:06] Które gdzieś tam można złapać przy poszczególnych historiach,
[48:11] ale okazuje się, że jeżeli tą jedną nitkę pociągniemy.
[48:14] Truje się, całuje gdzie. Indziej gdzieś indziej tak to
[48:18] jest połączone, ale to też pokazuje chyba to, o czym
[48:21] mówiłyśmy wcześniej o tym, jak ci mam mandat gosi adicie widzi
[48:27] świat nigeryjski widzi świat. Amerykańsko afrykański tam nie
[48:33] ma miejsca na uproszczenia, prawda?
[48:36] To wszystko jest właśnie złożone z takich małych fragmencików,
[48:40] czasami oderwanych od siebie. Czasem już tego się nie da
[48:43] złożyć ze sobą, ale z pewnością jest to wszystko bardzo
[48:47] skomplikowane. Fascynujące, często prowokujące,
[48:52] często zaskakujące. Na pewno myślę, że prowokujące
[48:55] cały czas cały czas. Tak prowokuje w każdym
[48:59] fragmencie, bo jeżeli nie prowokuje tematem na przykład
[49:02] tej wojny biafrańskiej, która się pojawia, jeśli nie prowokuje
[49:06] tematami. Klasowości w samym
[49:08] społeczeństwie nigeryjskim. Którym wyznacznikiem tutaj są
[49:13] pieniądze? Zresztą pozwolę sobie też.
[49:15] Ee zacytować to co akurat mi się bardzo spodobało, jak ona to
[49:21] ujmuje pieniądze, to pancerz chronią cię, karmią silnym
[49:24] narkotykiem niezależności, dają ci czas i możliwości wyboru.
[49:30] To jest w ogóle taka kwintesencja.
[49:32] Moim zdaniem tego, jak pieniądze zmieniają nigeryjczyków.
[49:38] Sama znam od od od 20 lat różne osoby.
[49:42] Przechodzące z różnych okresów swojego życia do takich właśnie
[49:46] już osiadłych. Mieszczan z osób, które się
[49:50] gdzieś tam spinały po tej karierze po drabinie, yy i
[49:54] ekonomicznej i społecznej, i to pokazuje jak ten ten ten aspekt
[50:00] pieniędzy jest dla nich wieloznaczny z jednej strony.
[50:05] Uzależnia i to jest wielka bolączka Nigerii, która ma tyle
[50:10] pieniędzy, a właśnie jest traktowana w taki sposób jak
[50:13] narkotyk, że coraz więcej coraz więcej i to dąży do takiej
[50:17] autodestrukcji. Osób, które posiadają to na
[50:19] przykład bardzo dobrze opisuje. Marek yy namysłowski w tej
[50:23] książce goniąc czarne jednorożce, tą obrzydliwą, yy
[50:27] taką bogatość tych ludzi, którzy nie mają już co robić z
[50:30] pieniędzmi i mają po 4 jaguary prywatne odrzutowce, yy za
[50:34] domem. W kontraście z takimi osobami,
[50:37] które nie mają nic i to jest też właśnie ta ta ta, a ten aspekt
[50:42] tego narkotyku. Z drugiej strony, osoby, które
[50:45] potrafią to wykorzystać. Mówi, mówi tutaj ona o tym, że
[50:48] dają ci czas, ale to, co jest z perspektywy osoby już
[50:52] najbardziej świadomej, to możliwość wyboru.
[50:55] Bo to nie jest takie oczywiste, że pieniądze właśnie dają
[50:59] możliwość wyboru i zmiany, bo dużo osób, które nie miały
[51:03] wcześniej pieniędzy i dostają nagle szansę zatracają się w tym
[51:07] nie dostają wyboru, tylko gdzieś się staczają w tej właśnie
[51:12] niedorzeczności bogactwa. I to jest myślę jeden z powodów,
[51:16] dla których Nigeria cały czas jest tak dotkliwie podzielona,
[51:21] jeśli chodzi o kwestie warstw ekonomicznych w społeczeństwie.
[51:23] I ten wątek najmocniej wybrzmiewa.
[51:26] Rozdziale, którego narratorką jest omelogor młoda dziewczyna,
[51:32] no potem już dojrzalsza kobieta, która robi karierę w jednym z
[51:36] dużych nigeryjskich banków i tak naprawdę jej praca polega na
[51:39] tym, że ona pomaga prezesowi pieniądze tego banku, okradać
[51:44] własny kraj, okradać własnych obywateli i ja bym do tego
[51:48] świetnego cytatu, który ty przytoczyłaś dołączyła jeszcze
[51:52] jeden to jest rozmowa. O melogor z pracownikiem chyba
[51:57] szwajcarskiego banku jeżeli. Jeżeli dobrze pamiętam, w każdym
[52:02] razie Cytat ten brzmi tak, wiem, że ludziom trudno się tu żyje
[52:07] powiedział w końcu przecież to biedny kraj, na co on odpowiada?
[52:11] Są biedniejsze, w których nie ma takiego szaleństwa.
[52:15] Popatrzył na mnie, jakby chciał powiedzieć.
[52:18] Więc o co ci chodzi? Jego lunch pozostał nietknięty
[52:21] na talerzu duszony kurczak z 2 plasterkami zielonej papryki.
[52:26] Nie chodzi o to, że Nigeria jest biedna, ale o to, że jest
[52:31] agresywnie materialistyczna. Też sobie to.
[52:34] Wyjaśniłam pieniądze są podstawą wszystkiego, absolutnie
[52:38] wszystkiego nie cenimy zasad ani celów, nawet ludzie, którzy mogą
[52:42] sobie pozwolić na poważne traktowanie idei i ideałów tego
[52:46] nie robią. Nie żyjemy w wielkości.
[52:50] Mhm, to jest bardzo bardzo esencjonalistyczne też sobie to
[52:53] właśnie odnotowałam i nawet postawiłam różnego rodzaju
[52:56] ikonki właśnie, bo to jest ten element, który sprawia, że
[53:03] nigeryjczyków inni afrykanie z Afryki się boją, kiedy do mnie
[53:08] przyjeżdżali znajomi z innych krajów afrykańskich, szczególnie
[53:11] z tych frankofońskich z z Afryki zachodniej przyjeżdżali z
[53:14] obstawą z ochroniarzami. Żeby się ze mną na przykład
[53:18] spotkać na na na kilka dni w lagos.
[53:22] Yy, bali się sami yy przyjechać. Yy właśnie to co tutaj jest
[53:27] nazwane agresywną, yy, agresywnym materializmem prawda,
[53:32] że mm tutaj yy jest cały czas taka walka taka mm yy.
[53:39] Chęć przedzierania się, że z jednej strony.
[53:44] Są na pewno osoby, które nie robią takich rzeczy, żeby za
[53:49] wszelką cenę się wzbogacić, ale właśnie ta.
[53:55] Ta żądza pieniądza i to, że to nigeryjczycy spamują z tymi
[54:02] mailami podszywając się pod właśnie jakiś spadkobierców i
[54:07] prosząc o wpłaty. No to jest ten ten paradoks, że
[54:10] z jednej strony Nigeria ma naprawdę znakomitych.
[54:14] Twórców mm różnego rodzaju kreatywne osoby, które teraz
[54:19] świetnie sobie radzą na międzynarodowym rynku, na
[54:22] przykład sztuki architektury, designu czy mody, a z drugiej
[54:26] strony właśnie ta agresywna chęć za wszelką cenę posiadania.
[54:33] No wystrasza innych afrykanów względem nich i to jest taka
[54:38] siła, która jednocześnie ich osłabia na arenie i
[54:42] międzynarodowej i tej regionalnej.
[54:44] No i teraz chyba wyjaśniło się dlaczego yy chima manda gosi
[54:49] adicie nie jest idolką całej Nigerii i co nigeryjczyków może
[54:53] boleć w tym co ona pisze, no bo ona obnaża prawda te grzechy
[54:59] Nigerii, ten bezwzględny materializm i wracamy tym samym
[55:05] do tematu tych wielkich mężczyzn wielkich mężczyzn pisanych z
[55:10] Wielkiej litery. Wspólnoty, ale nie tylko z
[55:14] północy, bo też z Zachodu. Wspomniany Dominik z troskan
[55:17] jest wpleciony tutaj w tę opowieść.
[55:20] Jak czytałam tę książkę, to pomyślałam sobie, że sposób w
[55:24] jaki opisana jest historia napaści na pokojówkę, w tym
[55:30] pokoju hotelowym w Nowym Jorku sn, to co działo się w głowie
[55:34] tej Kobiety, to jak ona się bała przez cały czas?
[55:38] Oto przede wszystkim, że straci pracę fill, jak została
[55:42] potwornie zaszczuta przez zachodnie media.
[55:45] I też pytanie, które być może czytelnik powinien sobie zadać,
[55:52] dlaczego mi tu nie zaczęło się. Od tej historii czy czyżby
[55:56] dlatego, że bohaterka jej była gwinejką, a nie amerykanką, to
[56:02] jak ona odetchnęła z ulgą, kiedy sąd amerykański uznał, że nie ma
[56:07] podstaw do procesu, bo ofiara jest niewiarygodna, ona
[56:10] odetchnęła z ulgą, bo nie chciała tego procesu.
[56:14] Jak czytałam ten rozdział, tą część powieści, to pomyślałam
[56:18] sobie, że to jest chyba jeden z najlepszych najbardziej
[56:20] przejmujących opisów postkolonializmu.
[56:23] Tak jak teraz rozmawiamy to. Ja mam takie wrażenie, że
[56:28] zupełnie co innego mnie pochłaniało, a co innego ciebie
[56:31] to jest fantastyczne, on pokazuje też no wiadomo tą
[56:35] perspektywę osoby, która siedzi od lat w temacie, prawda i pewne
[56:39] rzeczy są dla mnie tak bardzo. No już powszechne, oczywiste, że
[56:44] że jakby nie zwracałam nawet na to uwagi.
[56:47] Ciekawie jest spojrzeć z twoimi oczami jak jak jak tak które
[56:52] robi ty właśnie wyciągasz. Przyznam szczerze, że.
[56:58] Mnie najbardziej w tym wszystkim, yy, co zostało tutaj
[57:02] opisane, pociągała przemiana obyczajowości, zmiana wartości z
[57:08] przemiany kulturowe, tego jak, jak jest to ukazywane w
[57:13] kolejnych książkach chima mamamandy, bo właśnie od takich
[57:18] tradycjonalistycznych postaw z pierwszej książki fioletowy
[57:22] hibiskus, gdzie pokazuje takie wioskowe tradycyjne
[57:25] społeczeństwa wioskowe. Moralność wioskową to nie jest
[57:28] ta rzecz społeczeństwo tylko takie, które nie ulega tym
[57:31] trendom Zachodu. Yy, gdzie właśnie takie
[57:35] podmiotowe liberalne spojrzenie jest w ogóle abstrakcyjne, tylko
[57:39] ta ciocia daje możliwość w ogóle takiej autonomii?
[57:43] Później przez te sytuacje historyczne w tej książce
[57:46] połówka żółtego słońca i każda kolejna jej powieść pokazuje
[57:51] zmianę tej właśnie tego społeczeństwa nigeryjskiego,
[57:54] które coraz bardziej się otwiera na świat zewnętrzny.
[57:59] I przyjmuje przynajmniej dla mnie ten element, który bardzo
[58:03] długo był nieobecny w Afryce, mianowicie postmodernistyczne
[58:06] podejście do. Postrzegania.
[58:10] Swojego miejsca w świecie, czyli indywidualizmu
[58:13] postmodernistyczne, czyli takie krytyczne, podważające zasady.
[58:20] Ja po prostu pamiętam z własnego doświadczenia jak jeździłam tam
[58:23] i przechodziłam takie za każdym razem mini szoki kulturowe, że
[58:29] ci moi przyjaciele, których tam spotykałam, oni się stawali
[58:33] innymi osobami i to samo na tych kartach książki widzę właśnie,
[58:36] że chociażby to, że jest taka postać chałwy, husańskiej
[58:40] koleżanki o melogoror, z którą ona pracuje.
[58:44] Yy, która dla yy osób, z którymi na przykład często mam kontakt w
[58:48] czasie jakichś wykładów, prelekcji tutaj w Polsce, czy
[58:51] czy w Europie to powinna być dziewczyna właśnie z północy
[58:55] zahukana z hidżabem, no gdzieś tam taka bardzo religijna 5 razy
[59:01] modląca się takie też są na pewno tam osoby, ale też
[59:05] widziałam w cano na przykład podczas jednej z prelekcji, czy
[59:09] w sokoto gdzie, gdzie przedstawiłam swoje tezy
[59:11] doktoratu. Dziewczyny, które dyskutowały z
[59:14] profesorami na równi? A miały hidżab i i i były z ludu
[59:19] housa i ona tutaj w tej książce robi imprezy z hacki sprowadza
[59:25] prostytutki orgie, które się liżą, wzajemnie, zamawiają
[59:30] dilerów i później jest w innej opowieści, właśnie w kolejnej
[59:35] części to, że ona nie przyszła dlatego, że jej mąż był w akurat
[59:40] w abudży, a podczas jego pobytu jak nie jest na wyjeździe
[59:44] służbowym, ona musi zostać w domu i.
[59:47] Ratą żonę w hidżabie, dobrą matkę i to akurat dla mnie było
[59:52] najbardziej takie pokazujące, jak to społeczeństwo się bardzo
[59:57] zmienia, ale żeby nie być tutaj tylko jednostronnie
[1:00:03] przedstawiająca tą historię, to wróćmy do tego właśnie, co ty
[1:00:06] tutaj powiedziałaś o tej o tej kadiatu, że to jest ta scena o.
[1:00:11] Tej tak. Winańska pokojówka tak osoba,
[1:00:15] która. Została napadnięta.
[1:00:18] I nie chcę stracić pracy. Ja myślę, że nie poszłabym aż
[1:00:22] tak daleko, ale to jest taka jakby indywidualna perspektywa,
[1:00:28] bo jest to charakterystyczne dla ogólnie wielu osób, które są
[1:00:32] bardzo zależne ekonomicznie i właśnie ja bym tu się
[1:00:35] wystrzegała tej bardzo. Historycznej interpretacji, że
[1:00:41] jej historia czarnej, biednej Kobiety i bogatego białego
[1:00:46] mężczyzny ona bez żadnej władzy, on z ogromną władzą.
[1:00:50] Tylko przedstawienie w ogóle tego, jak na świecie jest.
[1:00:53] Ja myślę, że to, czyli mama mandacie bardzo często
[1:00:57] podkreśla, że to po prostu nie tylko i wyłącznie ma odniesienie
[1:01:01] do tych sporów kolonialnych, bo właśnie ona idzie dalej od tej
[1:01:05] literatury tak zwanej postkolonialnej, to to jakby dla
[1:01:09] niej jest zatrzymanie się na pewnym etapie.
[1:01:12] To było w latach dwutysięcznych na sałasie w Londynie bardzo.
[1:01:16] Żywe, ale już współcześnie w tym okresie, w którym ona pisze.
[1:01:21] Bo wiadomo sięga do czasów przy yy wcześniejszych, ale teraz
[1:01:24] jest ta książka wydana i jakby nad tym też pracowała.
[1:01:28] W ostatnich latach ten aspekt takich właśnie postkolonialnych
[1:01:33] jest dla niej zbyt płytki. Tak takie mam wrażenie, że on,
[1:01:36] że ona chce pokazywać to, co jest na świecie uniwersalne, a
[1:01:40] właśnie nie tylko i wyłącznie odnoszące się do klasy rasy i
[1:01:44] płci. Takie przynajmniej odnoszę
[1:01:46] wrażenie i to, że ona pokazuje to.
[1:01:50] Ten lęk przed utratą pracy jest, jest wydaje mi się wszędzie.
[1:01:55] Wśród osób bardzo zależnych, o tym też opowiadają filmy, które
[1:02:01] śledzę od lat na festiwalu filmów afrykańskiej afrycamera.
[1:02:06] Gdzie też miałam przyjemność i współorganizować we
[1:02:08] wcześniejszych latach, a teraz i i być prelegentką przed różnymi
[1:02:13] seansami filmowymi jako jako ekspertka znawczyni tematu co
[1:02:18] teraz się nie dzieje, bo. Tym festiwalem już zarządzają
[1:02:23] afro Polacy, czyli Polacy z korzeniami afrykańskimi.
[1:02:29] Osoby o ciemnej karnacji, które się urodziły z mieszanych
[1:02:33] małżeństw i to oni mówią i oddają właśnie tą swoją
[1:02:37] interpretację i im jest oddana ta scena i yy tak samo właśnie
[1:02:43] yy te przemiany myślę, że odbijają się w tych filmach, bo
[1:02:49] chciałam tutaj nawiązać, że właśnie były pokazywane na tym
[1:02:52] festiwalu filmy. Gdzie bohaterki bardzo buntuczne
[1:02:56] na przykład nie bojące się przełamywać stereotypów
[1:02:59] wioskowych tabu. Bardzo stawiające się władzy
[1:03:04] mężczyzn, gdy zachodzą procesy z ich prywatnym życiem.
[1:03:10] Na przykład mąż trafia do więzienia, jest zarażony wirusem
[1:03:15] hiv i ona chcąc udawać, że też jest, wspiera go i zaczyna być
[1:03:23] wykolejona z normalnego funkcjonowania, bo dopada ją ten
[1:03:27] wirus, powodując choroby wątroby, nerek i tak dalej.
[1:03:31] Ona się też zmienia i też żebrze o te właśnie takie aspekty
[1:03:35] ekonomiczne pracy, żeby tylko utrzymać, żeby mieć co włożyć do
[1:03:39] garnka dla swojego syna, więc mi się wydaje tutaj, że nie do
[1:03:43] końca ma to ten kolonialny wydźwięk, tylko uniwersalny,
[1:03:48] kiedy te właśnie bieda ekonomiczna wprowadza człowieka
[1:03:52] w ten, no trzymający się. Aspekty jakiś takich nawet nie
[1:03:57] dla nas nieuzasadnionych chęci odsunięcia od siebie uwagi, też
[1:04:02] osobowość kadiatu myślę, fill nie chciała tej tej całej
[1:04:07] nagonki na nią. Myślę, że każdy celebryta czuje
[1:04:10] to samo, kiedy się wokół niego dzieje.
[1:04:12] Dlaczego neomi campbell była w psychiatryku?
[1:04:15] O czym się może tak głośno nie mówiło i rzucała, biła swoimi
[1:04:19] obcasami ekspedientki w sklepach, bo była po prostu
[1:04:23] przemęczona. Tą nagonką fill paparacji na
[1:04:26] nich fill i to samo ta kadia tutaj ja to odczytywałam była
[1:04:30] przemęczona. Tym, że była ciągle w centrum
[1:04:33] uwagi, że ją cały czas zinwigilowano podchodzono pod
[1:04:37] jej drzwi, chciały chcieli z nią robić wywiady psychicznie, tego
[1:04:40] zwykła po prostu osoba nie wytrzymuje celebryci uważam i
[1:04:45] politycy osoby, które są cały czas na świeczniku.
[1:04:49] Myślę, że to są nadludzie, tak jak jest ta niczego.
[1:04:52] Fryderyka nicze koncepcja nadczłowieka, dla mnie to są
[1:04:55] właśnie tacy nadludzie. Reprezentujący nadczłowieka w
[1:04:59] sensie tym, że są jak zbroi dający sobie robić to.
[1:05:04] Co im prasa robi? Więc ja to w tym kierunku bym
[1:05:08] interpretowała psychologicznym i tym ekonomicznym.
[1:05:10] I to jest pewnie też znów siła tej literatury.
[1:05:13] Yy, czy mam andy ngozjadicie, że ona?
[1:05:17] Budując z tego wątku bardzo lokalnego, przyglądając się
[1:05:25] historią, które nie są w żaden sposób uogólnione tak one od
[1:05:31] tego ucieka. Ona komplikuje, ona sięga bardzo
[1:05:33] głęboko do tego szczegółu, prawda?
[1:05:36] Do tego jednego konkretnego elementu tej mozaiki, robiąc to
[1:05:41] jednocześnie buduje historię uniwersalne, tak jak
[1:05:44] powiedziałaś, prawda, z którymi wszyscy możemy się.
[1:05:47] Utożsamić. To jest rzeczywiście wielka siła
[1:05:50] tej literatury, tej konkretnej powieści, w ogóle siła
[1:05:55] literatury pięknej wydaje mi się, że na tym polega, że
[1:05:58] czytając o historiach tak odległych, tak pozornie
[1:06:02] nieprzystających do naszego życia, możemy się w nich
[1:06:04] przejrzeć, odnaleźć i możemy się poczuć bardzo blisko ludzi,
[1:06:08] którzy teoretycznie są tak bardzo od nas odlegli.
[1:06:13] No i tak to jest powieść nie o polityce z drugiej strony.
[1:06:19] Tyle w niej polityki, no bo przecież dużo o polityce właśnie
[1:06:22] rozmawiałyśmy, ale ona nie jest nigdy na pierwszym planie,
[1:06:27] którym się. Oddycha takie tło, które cały
[1:06:30] czas jest, ale nie trzeba go opisywać, tylko jest ono po
[1:06:33] prostu cały czas przeplatające się jak ilustracja, jak
[1:06:37] krajobraz gdzieś drugoplanowo, ale ona jak to powietrze się nim
[1:06:42] cały czas odbudowy. Wszystkie te powieści w pewnym
[1:06:44] sensie z tej polityki właśnie wyrastają to.
[1:06:46] Tej polityki ekonomicznej i ideologicznej i właśnie te
[1:06:49] posta. Mam właśnie tak konstruowane.
[1:06:51] Rasowej i płciowej to. Ideologicznej.
[1:06:54] To tak i z tych wszystkich warstw wyrastają opowieści o
[1:06:57] kobietach poruszające niezwykle. Ciekawy też wątek, który który
[1:07:02] zaczęła o pieniądzach może, bo to, bo to jeszcze chyba fajnie,
[1:07:05] żeby żeby dokończyć, bo mówiłaś o tej omelogor, która jest
[1:07:09] kuzynką chia, maki, trudno też powiedzieć, kto jest tutaj
[1:07:13] główną bohaterką, czy to chia maka i wokół niej jest
[1:07:16] przyjaciółka zikora i kuzynka omelogor i jej pokojówka
[1:07:19] kadiato. Można tak to czytać, a można
[1:07:22] czytać też to, że za każdym razem wybieramy sobie kogoś, kto
[1:07:25] nam najbardziej pasuje i i najbardziej dzielimy sympatią
[1:07:29] jedną osobę. To ta finansistka pod właśnie
[1:07:34] praniu pieniędzy w banku postanawia, jak Robin hood kraść
[1:07:41] i rozdzielać pomiędzy ubogimi kobietami, wspierając ich
[1:07:46] mikrobiznesy i to też jest ciekawy wątek, bo te
[1:07:50] mikropożyczki miały miejsce w wielu miejscach, znaczy miały
[1:07:53] miejsce w wielu miejscach miały miejsce.
[1:07:55] W Nigerii ja osobiście też współpracowałam z taką Fundacją
[1:07:59] i DA bilders założoną przez kobietę, która wróciła z Ameryki
[1:08:05] nigeryjkę. Stacjonującą flagos, która
[1:08:09] właśnie w ten sposób wspierała małe biznesy nigeryjek czy to
[1:08:15] takie dotyczące na przykład handlu czy twórczości szycia
[1:08:20] ubrań. To jest bardzo popularne, więc
[1:08:22] ten ten motyw to jest też Kobiety dla kobiet.
[1:08:26] I od odbieramy tym mężczyznom tym prezesom banków i dajemy
[1:08:31] śmiejemy się z nich, że oni myślą, że my wykonujemy ich
[1:08:34] polecenia, a my tak naprawdę za ich plecami odbieramy te
[1:08:37] pieniądze i rozdajemy innym kobietom, żeby je wesprzeć.
[1:08:40] I to jest takie budowanie trochę takiej Rzeszy osób, które mają w
[1:08:45] przyszłości być niezależne, żeby się postawić, żeby właśnie ta
[1:08:48] ekonomia dała im siłę, bo można piękne rzeczy opowiadać.
[1:08:54] Ale jeżeli się nie ma co włożyć do przysłowiowego garnka.
[1:08:58] To trudno tutaj o yy poruszenie serc, w tym w tych ideologiach
[1:09:03] górnolotnych, bo sprowadza się wszystko do tych materialnych
[1:09:06] aspektów. No tak, tak rzeczywiście i z
[1:09:09] całą pewnością yy można by tak mnożyć pytania odnośnie tego co
[1:09:16] jest głównym tematem tej powieści, prawda?
[1:09:19] O czym ona tak naprawdę jest, która warstwa jest?
[1:09:23] Tą warstwą, która przede wszystkim powinna czytelnika
[1:09:27] pociągnąć za sobą, a może w ogóle nie należy takich pytań
[1:09:30] zadawać, bo właśnie ta różnorodność wątków to, w jaki
[1:09:33] sposób one się ze sobą splatają, przeplatają, świadczy o.
[1:09:37] O wielkości tej powieści to jest niewątpliwie powieść o sile
[1:09:44] kobiet, to to to. To na pewno wybrzmiewa też z
[1:09:46] twoich słów przed chwilą fill, a o czym jest bilans snów?
[1:09:52] Fill? To może przytoczę fill?
[1:09:54] Początek posłowia od autorki, które brzmi tak sn?
[1:10:00] W powieściach nigdy tak naprawdę nie chodzi o to, o czym
[1:10:04] opowiadają. Przynajmniej tak jest w
[1:10:07] przypadku tej bilans snów. Owszem, opowiada o powiązanych
[1:10:11] ze sobą pragnieniach 4 kobiet sn jednak na poziomie głęboko
[1:10:15] osobistym, nieoczywistym dla czytelnika, a przynajmniej jej
[1:10:19] nie od razu tak naprawdę jest o mojej matce, o utracie mojej
[1:10:23] matki, o żałobie, która uparcie utknęła na początku procesu sn.
[1:10:27] Nieważne, czy jej kolejne etapy się pojawiły, bo są.
[1:10:31] Zupełnie nieistotne jej kontury wciąż pozostają nienaruszone i
[1:10:35] nietknięte odezorientacji i niedowierzaniu on niezliczonych
[1:10:40] żalach. I rzeczywiście ta powieść
[1:10:42] dedykowana jest matce autorki, która zmarła 1 marca roku 2021 w
[1:10:51] czasie pandemii koronawirusa. Zresztą ta pandemia
[1:10:54] koronawirusa. Jest w tle tej historii.
[1:10:59] Ee i tak pomyślałam sobie, że są takie powieści, za którymi idzie
[1:11:05] pewna historia i w przypadku bilansu snów jest to historia
[1:11:10] dramatyczna i niezwykle poruszająca, bo fill ci z
[1:11:14] Państwa, którzy śledzą twórczość, mam mandyngozi adicie
[1:11:18] pewnie zauważyli, że fill tę powieść najnowszą od tej
[1:11:22] poprzedniej dzieli 10 lat. Przez 10 lat fill ci mamanda
[1:11:27] angosi adicie nie pisała powieści, bo jak fill później?
[1:11:32] Mówiła w wywiadach, cierpiała na pewnego rodzaju blokadę twórczą
[1:11:36] później. Też się pojawia w tych wątkach
[1:11:39] biednej z bohaterek się. Pojawia oczywiście w tych
[1:11:42] wątkach bohaterek, yy. Potem przyszedł rok 2021.
[1:11:48] Najpierw była śmierć ojca, którą autorka potwornie przeżyła.
[1:11:54] Ukochany tak mówiła ukochany tata, tak jak ona zawsze mówiła.
[1:11:58] Zresztą ta postać ojca też też można ją odnaleźć w tej powieści
[1:12:04] i kiedy? W tej żałobie, co tak często
[1:12:08] zresztą się pojawia u osób, które tracą bliską osobę.
[1:12:11] Pojawia się wtedy taki ogromny lęk przed utratą kolejnej i
[1:12:15] kiedy ona poszła do terapeutki. Ta powie, ta powiedziała jej,
[1:12:19] aby ją uspokoić. Nie martw się, pomyśl o rachunku
[1:12:24] prawdopodobieństwa, jak mało prawdopodobne jest to, żeby po
[1:12:27] jednej ukochanej osobie za chwilę zmarła kolejna.
[1:12:30] No i 1 marca yy, w dniu urodzin ojca zmarła matka.
[1:12:36] Mówię o tym dlatego, że ta śmierć matki była w pewnym
[1:12:40] sensie. O czym zresztą ci maman gosi
[1:12:44] adicie opowiadała w podkaście, który zresztą państwu polecam
[1:12:48] tok easy z kwietnia 2025 roku. Ona opowiada o tym, że ta śmierć
[1:12:54] matki uwolniła w niej możliwość pisania powieści na nowo.
[1:12:59] Po tych 10 latach, że w pewnym sensie to ten Duch matki
[1:13:03] prowadził ją przez tę opowieść. I dlaczego to jest historia
[1:13:12] bardziej dramatyczna, niż mogłoby się wydawać, bo niedługo
[1:13:15] po publikacji tej książki w styczniu tego roku zmarł synek
[1:13:22] chimamandyn gosi adicie. Ee, nie wyobrażam sobie w jak yy
[1:13:28] głębokie żałobie musi być. Teraz autorka nie udziela
[1:13:32] wywiadu, wycofała się zupełnie z życia publicznego i
[1:13:35] literackiego, co można w pełni zrozumieć, ale jest rzeczywiście
[1:13:41] jakiś taki Duch tragizmu. Mam wrażenie, który który ta
[1:13:46] książka. Zaznaczył.
[1:13:49] Ja tak sobie to interpretuję, trochę mistycznie trochę tak jak
[1:13:53] jak nigeryjczycy to często robią jako odczytywanie znaków bożych,
[1:13:58] że coś dostała, coś jej odebrano, jakby to nie jest
[1:14:03] racjonalne myślenie, więc absolutnie tutaj to to to
[1:14:06] niekoniecznie tak musi być, ale tak jakby ten sukces tej właśnie
[1:14:11] kolejnej książki. Był okupiony ofiarą z tego syna.
[1:14:16] To jest styl myślenia, który często słyszę, jak się dzieją
[1:14:19] jakieś. Yy od znajomych jak się dzieją
[1:14:22] jakieś właśnie straszne rzeczy tragedie.
[1:14:24] Że. Nie to uniesienia, tak?
[1:14:27] Tutaj chyba postawimy kropkę. Doktor Malwina bakalarska
[1:14:33] afrykańska była gościem raportu o książkach bardzo smutnym
[1:14:39] wzrokiem na mnie patrzy. Tak, bo jeszcze chciałam dodać
[1:14:42] kilka takich podsumowujących ważnych elementów, które myślę,
[1:14:46] że. Zachęcą czytelników do
[1:14:48] przeczytania tej ogromnej książki, bo to jest cegła.
[1:14:51] Co zresztą jest podkreślane przez yy prasę, że no właśnie
[1:14:55] ona jest taką niezmordowaną twórczynią obszernych dzieł, yy,
[1:15:01] że przede wszystkim tutaj możemy dowiedzieć się prawdy o
[1:15:05] współczesnej kulturze afrykańskiej na przykładzie
[1:15:09] nigeryjskiej, ale też innych kultur, które są tutaj wplatane,
[1:15:14] bo przełamują właśnie te nasze. Stereotypy.
[1:15:17] Pierwsza rzecz mogą zaskoczyć nas.
[1:15:22] To właśnie opisy bogactwa, że Afryka wcale nie jest biedna jak
[1:15:26] bardzo są bogaci ludzie o wiele bogatsi niż w Europie to jest to
[1:15:31] jest. Bardzo nas to denerwuje, tam też
[1:15:33] jest taki bardzo fajny motyw, kiedy jedna z tych 4 bohaterek
[1:15:38] czy jaka właśnie pisze teksty o podróżowaniu i nie bardzo
[1:15:43] wydawnictwa amerykańskie chcą to wydawać, prawda?
[1:15:47] Nawet w tym momencie dochodzi do do do już rozmowy z jednym z
[1:15:50] wydawnictw amerykańskich w sprawie.
[1:15:52] Książki z tymi tekstami podróżniczymi no i osoba z
[1:15:57] wydawnictwa mówi dobrze, dobrze wydamy ci tę książkę, ale
[1:16:00] najpierw najpierw Napisz coś o afrykańskim.
[1:16:03] Ciepieniu wspierają. Sudanie o biedzie w Somalii
[1:16:07] cokolwiek. Żeby to właśnie było chwytliwe.
[1:16:10] Tak więc to jest też powód, dla którego na przykład ja często
[1:16:13] odmawiam wywiadów radiowych czy telewizyjnych.
[1:16:18] Bo przez. 12 lat, będąc zapraszana, często musiałam
[1:16:23] opowiadać tylko o tych rzeczach negatywnie gorszych, tak i i
[1:16:26] przestało mi się to podoba. Dlaczego tylko właśnie?
[1:16:30] No wiadomo, dlaczego wiemy, żeby była ta, yy, a aspekt newsu
[1:16:35] jakiejś chwytliwości przyciągnięcia uwagi, ale dzieją
[1:16:38] się też teraz właśnie prowadzę takie badania, mam nadzieję, że
[1:16:41] wyjdzie z tego książka, ale to za kilka lat o tym wspaniałym.
[1:16:47] Twórczym i i i właśnie kreatywnym, i i zupełnie innym
[1:16:51] wizerunku. Afryki natomiast oprócz tej tego
[1:16:56] aspektu. Biedy, która nie jest tam
[1:17:01] właśnie tak ilustrowana, jakbyśmy się spodziewali.
[1:17:05] Dodatkowo kwestia. Yy tej emancypacji kobiet w jaki
[1:17:09] sposób, bo często się spotykam, na przykład prowadząc wykłady
[1:17:13] czy szkolenia fill z fill z tych kultur afrykańskich sn, że a ta
[1:17:17] Kobiety to na pewno muszą być takie podporządkowane, chcą
[1:17:19] rodzić dzieci, siedzieć w domu. Yy natomiast tu poka pokazuje
[1:17:25] autorka zupełnie inny wizerunek niezależnych kobiet, nawet
[1:17:29] jeżeli żyją cały czas w tych tradycyjnych strukturach i
[1:17:32] takich wątków zaskakujących można jeszcze mnożyć, ale na
[1:17:36] pewno wyjdziemy z tego o wiele bardziej świadomi i bogatsi, jak
[1:17:40] wygląda współczesna Nigeria i współczesna Afryka no.
[1:17:43] Tak jimem Gosia de, czy tak jak powiedziałeś, ma ona komplikuje?
[1:17:49] Odsłania to, jak bardzo świat jest skomplikowany, jak bardzo
[1:17:52] krajobraz afrykańskiej tożsamości jest skomplikowany.
[1:17:55] Obala stereotypy. Wszystkie możliwe stereotypy.
[1:18:00] Yy i cóż, no rozmowa w pewnym momencie musi się zakończyć,
[1:18:04] ale. Ale proszę państwa, yy, można
[1:18:07] czytać yy powieści tej znakomitej pisarki i ta rozmowa
[1:18:12] może trwać dalej, tylko, że no już poza.
[1:18:16] Poza tym odcinkiem raportu o książkach Malwina bakalarska.
[1:18:21] Raz jeszcze bardzo bardzo dziękuję ci za tę rozmowę
[1:18:23] bardzo. Dziękuję za zaproszenie.
[1:18:26] Dodam jeszcze, że autorką przykładu na język polski
[1:18:29] powieści bilans snów chima mandyn gosi adicie jest kaja
[1:18:33] gucio i to wszystko w tym odcinku raportu o książkach,
[1:18:38] poza słowem, którego w tym programie nie może zabraknąć, bo
[1:18:41] raport istnieje dzięki naszym słuchaczom sn.
[1:18:55] Raport o stanie świata od marca 2020 roku rozwija się dzięki
[1:19:00] państwa, zaangażowaniu i szczodrości.
[1:19:02] To dzięki wam możemy opowiadać o świecie przy pomocy dźwięków.
[1:19:07] Dzięki wam ten program jest przygotowywany w profesjonalny
[1:19:10] sposób, z zachowaniem najwyższej jakości, bo na nią właśnie
[1:19:14] zasługują słuchacze raportu o stanie świata.
[1:19:18] Z serca dziękuję wszystkim państwu za wpłaty.
[1:19:20] Wasza hojność jest dla mnie ogromnym zobowiązaniem.
[1:19:24] Zbiórka na patronite PL ciągle trwa.
[1:19:27] Zachęcam do udziału. Najfajniejsi patroni raportu o
[1:19:31] stanie świata to firma ampio smart home arctic paper
[1:19:37] producent papierów publikacyjnych munken dbamy o
[1:19:41] jakość w książkach hotel bania, termaliski w białce
[1:19:45] Tatrzańskiej, oferujący pakiety pobytowe z termami w cenie.
[1:19:51] Back and politzer od ponad 160 lat wspiera przemysł na całym
[1:19:56] świecie. Kompleksowe rozwiązania w
[1:19:58] zakresie relokacji obiektów przemysłowych, instalacji i
[1:20:01] demontażu maszyn oraz linii technologicznych.
[1:20:04] Backpoliter com centro chem dostarczamy surowce chemiczne i
[1:20:10] stabilność łańcucha dostaw kocinę.
[1:20:13] Ekspert od zadbanego obuwia pielęgnuj odświeżaj i chroń
[1:20:17] swoje buty skoczinę shop EU wiodąca Polska firma doradcza
[1:20:23] creedo ponad 450 ekspertek i ekspertów pomaga podejmować
[1:20:28] dobre decyzje wspierające rozwój twojego biznesu.
[1:20:32] Galmet polskie pompy ciepła. Sklep internetowy gold saver PL.
[1:20:39] W którym sztabkę fizycznego złota kupisz po kawałku i bez
[1:20:42] wydawania jednorazowo dużych kwot iplusmed.eu polskie biuro
[1:20:48] projektowe o europejskim zasięgu.
[1:20:50] Projektujemy bezpieczeństwo i przyszłość technologii clean
[1:20:54] room dla najbardziej wymagających gałęzi przemysłu i
[1:20:57] medycyny. Katarzyna i Piotr karwatka.
[1:21:02] Adwokat Leszek kieliszewski, kancelaria legality www.legality
[1:21:07] com PL. KR Group.
[1:21:11] Firma outsourcingowa w w. Kr Group PL.
[1:21:16] Razem w przyszłość polsko japońska Akademia technik
[1:21:19] komputerowych, Warszawa, Gdańsk, Bytom many mornings pierwsze
[1:21:25] skarpetki nie do pary, które kolorują poranki produkowane z
[1:21:29] radością w Polsce many mornings com.
[1:21:33] Michał małkiewicz. Dom wydawniczy muza, bo świat
[1:21:37] nie jest nam obojętny, podróżeirejsy.pl kulturoznawcze
[1:21:43] podróże z pilotami, którzy pokazują świat z szerszej
[1:21:47] perspektywy. Radca prawny Jacek posyniak,
[1:21:51] kancelaria JP legal pomoc prawna dla lekarzy, prawnik dla lekarzy
[1:21:56] PL. Software mil z Virtus lab Group
[1:22:01] od zawsze zdalni programują dla całego świata.
[1:22:05] Uber, myślimy globalnie, działamy lokalnie, a także
[1:22:10] akatorii polski producent noży kuchennych, japońska stylistyka,
[1:22:14] chińska, pracowitość, ułańska fantazja, sklep acatori EU.
[1:22:21] Liceum błeńskiej, Gdańsk, kowale.
[1:22:23] Przemyślana edukacja w dobrym miejscu.
[1:22:27] Piotr Bochnia. Michał bojko.
[1:22:31] CIO net and digital excellence duna language services, twój
[1:22:38] partner w tłumaczeniach i tworzeniu modeli językowych
[1:22:41] www.diuna bis EHS Consulting. Wspieramy organizacje, dla
[1:22:47] których bezpieczeństwo jest fundamentem trwałego wzrostu
[1:22:51] BHP, ochrona przeciwpożarowa, bezpieczeństwo chemiczne i
[1:22:54] doradztwo środowiskowe. EHS konsulting PL.
[1:22:59] Hammer, wynajem pomp dla projektów z branży inżynierii
[1:23:02] środowiska i sektora budowlanego.
[1:23:05] Www.hammer pls JMP znakomicie oddychające i przeciwdeszczowe
[1:23:11] kurtki na rower produkowane w Polsce sklep kropka j mp, sport,
[1:23:16] pls keyko studio dedykowane oprogramowanie wspierające twój
[1:23:21] biznes, automatyzacja, sztuczna inteligencja i szybkie prototypy
[1:23:26] case co studio com maja i Rafał kłoczko.
[1:23:31] Tomasz kościuk, tłumacz przysięgły języka angielskiego,
[1:23:35] kościuk pl. Palarnia kawy la cafe z
[1:23:39] augustowa. Wydawnictwo Uniwersytetu
[1:23:43] łódzkiego, wydawca książek serii psychologia wszystkiego.
[1:23:48] Nowozelandzkie miody manuka MGO manuka help miody manuka, PL
[1:23:54] aplikacja moja gazetka Polska, proekologiczna aplikacja
[1:23:58] zakupowa z gazetkami promocyjnymi i nie tylko moja
[1:24:02] gazetka kupuj mądrze odo 24, kompleksowe zarządzanie
[1:24:07] bezpieczeństwem danych i ryzykiem.
[1:24:10] Sprawdź na odo 24 PL. Emilia pompe i Roman stasiński,
[1:24:16] wydawnictwo poradnia k kuracja literaturą w w poradniak PL.
[1:24:23] Profil instagramowy reflections in Glass książki filozofia
[1:24:27] polityka. Drukarnia cyfrowa totem com PL.
[1:24:32] Wspieramy wydawców i self publisher.
[1:24:34] Ów drukujemy najpiękniejsze książki woźman oprogramowanie
[1:24:39] wspomagające firmy inżynieryjne w zarządzaniu projektami
[1:24:43] stworzone przez polskich inżynierów dla sektora
[1:24:46] projektowego w w w. Software firma yameo z y na
[1:24:52] początku specjalizująca się w rozwoju oprogramowania,
[1:24:55] oferująca produkt do zdalnej komunikacji z klientem.
[1:24:59] Lider it innowacji w sektorze ubezpieczeniowym, bankowym,
[1:25:03] zdrowotnym. Dziękuję bardzo.
[1:25:06] To dzięki państwu mamy raport o stanie świata.

Shows are listed from Apple Podcasts' charts and directory, and Podcast Index where it is used. Every show and episode belongs to its publisher and plays from the publisher's own feed; this site hosts none of them.