# Wat er van de 3D-printhype over is

An episode of [De Technoloog | BNR](https://invisiblenetwork.ai/podcast/1183412549), 15 Oct 2026, 1 h 04 min.

Audio: https://traffic.omny.fm/d/clips/8257a063-6be9-42fa-b892-acd4013b1255/9c0b71c9-0452-4cb8-8ddb-ace80081c6c4/b15e877e-cc7c-4236-8b6a-b4d50126acb6/audio.mp3?utm_source=Podcast&in_playlist=eabc12c9-c4c9-4b44-9ea8-ace80081c6dc

Alles zou 3D-geprint worden: van speelgoed tot complete huizen en iedereen zou thuis een printer hebben staan. Die hype is allang voorbij. Intussen groeit de 3D-printmarkt stilletjes door met zo’n 20 procent per jaar, veel sneller dan de wereldeconomie. Alleen niet op de plekken waar we dat ooit verwachtten. Marleen Vogelaar was er vanaf het begin bij. In 2008 ging ze met Shapeways live met de allereerste upload- en printservice ter wereld: je uploadt je eigen 3D-ontwerp en krijgt het geprint thuisgestuurd. Het bedrijf begon in Eindhoven met steun van de lifestyle-incubator van Philips en verhuisde in 2010 naar New York. Toen de investeerders bleven aandringen op hypergroei in plaats van winst, vertrok Vogelaar in 2014. Tien jaar later ging Shapeways failliet, maar maakte een doorstart met Vogelaar aan het roer. Inmiddels is Shapeways een puur B2B-bedrijf. Het print voor makers van robots, drones en medische hulpmiddelen: bedrijven die geen miljoenen stuks nodig hebben, maar een paar honderd per maand. Tegelijk is thuisprinten volwassen geworden. Er staan wereldwijd zo’n 150 keer meer 3D-printers in huis dan in 2014, en via het platform Thangs downloaden hobbyisten ontwerpen van hun favoriete designers. Maar de markt voor thuisprinters is grotendeels in Chinese handen, en dat roept vragen op over wat er met je data gebeurt. Ben van der Burg en Mark Beekhuis gaan in gesprek met Marleen Vogelaar, oprichter en CEO van Shapeways. We blikken terug op de hype, horen wat er misgaat als durfkapitaal het tempo bepaalt en bespreken waar de groei nu zit, van defensie tot robots. Je hoort het allemaal in deze nieuwe aflevering van De Technoloog. Reacties en ideeën zijn altijd welkom via technoloog@bnr.nl Gast Marleen Vogelaar Video https://www.youtube.com/@bnrtech Over De Technoloog Mark Beekhuis en Ben van der Burg gaan in gesprek met spraakmakende experts over technologische ontwikkelingen en de impact op onze samenleving. Want technologie is overal om ons heen, in onze broekzak en soms zelfs op ons hoofd. Van AI naar ruimtevaart, van chips naar het metaverse en van mobiele telefonie naar ICT-recht. In een open en vooral nieuwsgierig gesprek krijgt de luisteraar samen met Mark en Ben een razend interessant mini-college. Over de makers Mark Beekhuis (1969) is presentator, journalist, radio- en podcastmaker met een focus op wetenschap, politiek en technologie. Hij won de eerste Dutch Podcast Award in de categorie Nieuws met Newsroom en maakte de afgelopen jaren onder meer de serie De Kwestie Wolf en de Nieuws Top 150. Daarnaast presenteert hij wekelijks de podcasts Studio Den Haag en De Technoloog. Ook kun je hem kennen van zijn vele bijdragen op BNR Nieuwsradio. Ben van der Burg (1968) is presentator en tech commentator. Buiten het winnen van de eerste Dutch Podcast Award in de categorie Technologie won hij nooit iets, hij werd altijd tweede. Naast de Technoloog presenteert hij De Grote Tech Show op BNR en je kent hem wellicht van media bijdrages op BNR Nieuwsradio of TV. Rosanne Peters is techredacteur en maakt De Grote Tech Show en De Technoloog. Sinds 2025 doet ze redactie- en productiewerk en is zij te horen in de Tech Update tijdens De Ochtend- en Avondspits. Daniël Mol is redacteur van De Technoloog. Hij voegde zich in 2021 bij het team en is ook redacteur van de Cryptocast en De Grote Tech Show. See omnystudio.com/listener for privacy information.

## Transcript

[0:05] Speaker 1: Dit is een BNR-podcast
[0:10] Speaker 2: De Technoloog wordt mede mogelijk gemaakt door Liesweb. Liesweb. Digital
[0:14] Speaker 2: Independence sinds 1997. De Technoloog. Mark
[0:23] Speaker 3: Blijkhuis. M.P. van der
[0:24] Speaker 4: Burg. En? Is dit afleveren? 518. 518. Dan heb ik
[0:34] Speaker 4: dat ook goed geteld. Dat is hartstikke goed
[0:36] Speaker 5: 3D-printing. Het is al... Jaren geleden. Echt decennia is het
[0:42] Speaker 5: al een belofte. Alles wordt gedreedd. 3D-print. Ja. En ja,
[0:46] Speaker 5: ik zie het. Ik weet in de business wordt het gebruikt.
[0:50] Speaker 4: Maar ik zie het weinig. De belofte was ook dat
[0:52] Speaker 4: mensen het thuis allemaal zouden gaan doen. Juist.
[0:54] Speaker 3: Wij hadden nog zo'n klein apparaatje. Dat naam ben ik
[0:56] Speaker 3: alweer kwijt. Ik heb er ook een.
[0:58] Speaker 4: En die raakte altijd verstopt. En dan deed hij het niet.
[1:01] Speaker 4: En dan staat hij nu verstopt.
[1:03] Speaker 3: Heb je hem zelf
[1:03] Speaker 4: gekocht toen? Ja. Oh, ik heb zo'n schuifwand in mijn douche.
[1:11] Speaker 4: Dat is het laatste wat ik ermee gemaakt heb. Aan
[1:15] Speaker 4: de bovenkant zit er een soort haakje waardoor hij erop
[1:17] Speaker 4: blijft hangen. En aan de onderkant zit een haakje waardoor
[1:19] Speaker 4: hij niet uit de rails loopt. En dat haakje was afgebroken.
[1:23] Speaker 4: Dat kan je nergens vinden. Niemand heeft dat. Het is
[1:25] Speaker 4: een douchewand van 15 jaar geleden. Misschien wel 20 jaar geleden.
[1:29] Speaker 4: Dus dat heb ik nagemaakt en dat is ongeveer goed.
[1:33] Speaker 4: Maar nog niet precies. Maar
[1:35] Speaker 5: dus dat soort dingen, daar gebruikte ik het voor. Ja,
[1:36] Speaker 5: dus dat is lokaal. Daarna zeiden ze van, er komen 3D-workshops.
[1:41] Speaker 5: Dus dan ga je ergens naartoe om dat kleine nippeltje
[1:43] Speaker 5: te maken. Dat is een winkeltje en dan ga je
[1:45] Speaker 5: naartoe om dat te maken. Ook niet gebeurd. Maar wat
[1:47] Speaker 5: er nu wel aan de hand is, daarvoor hebben we
[1:49] Speaker 5: Marleen Vogelaar. In de studio. Hallo. Goedemiddag. Jij bent internationaal,
[1:55] Speaker 5: dat hebben ze mij verteld, de goeroe op 3D-printing.
[2:00] Speaker 1: In 2014 was je al mee begonnen. Ja, dat klopt. Ja,
[2:04] Speaker 1: ik ben al heel lang internationaal actief. Of ik nou
[2:06] Speaker 1: de goeroe ben. Een van de bekendere gezichten, omdat ik
[2:12] Speaker 1: vrij vroeg met 3D-printen ben begonnen. Toen de markt nog
[2:15] Speaker 1: heel erg onvolwassen was. En het bedrijf dat ik nu
[2:18] Speaker 1: heb en toen ook begonnen ben... toen de tijd heel
[2:21] Speaker 1: veel succes had, heel snel... en daardoor heel erg bekend werd.
[2:23] Speaker 1: En omdat wij als bedrijf heel bekend werden... werden de
[2:28] Speaker 1: mensen die erachter waren ook gezien als mensen... die er
[2:32] Speaker 1: misschien wel licht verstand van zouden kunnen hebben. Het
[2:34] Speaker 4: was 2014
[2:39] Speaker 4: Toen begon je.
[2:39] Speaker 1: Na 2008. 2007, 2008. In 2014 kregen jullie
[2:41] Speaker 4: volgens mij failliet. Ik ben in 2014 vertrokken. Dat
[2:43] Speaker 1: was het. Er is iets met 2014, absoluut. In 2008
[2:45] Speaker 1: begon
[2:45] Speaker 4: je met shapewaves.
[2:55] Speaker 1: Ja, iets eerder, maar in 2008 zijn we live gegaan
[2:58] Speaker 1: met de allereerste upload- en printservice van de wereld. Dus
[3:01] Speaker 1: Shapebase was toen een consumentenbedrijf. En wij zijn toen als
[3:06] Speaker 1: eerste live gegaan waar als je zelf een 3D-tekening op
[3:09] Speaker 1: je computer had staan, dan kun je die uploaden. En
[3:12] Speaker 1: dan konden wij met software die wij hadden ontwikkeld, konden
[3:14] Speaker 1: we kijken van oké, als je dit wil hebben in
[3:16] Speaker 1: dit materiaal, dan gaat het je zoveel euro of dollar kosten.
[3:19] Speaker 5: Dat was het
[3:20] Speaker 1: ja. En dat stuurde ik dan
[3:21] Speaker 5: op en dan gingen jullie het printen en dan kwam
[3:23] Speaker 5: het terug.
[3:23] Speaker 1: Ja, en dan gingen wij het printen en dan kwam
[3:25] Speaker 1: het naar jouw huis of waar je het ook naartoe
[3:27] Speaker 1: wilde sturen, et cetera. En dat deden we meteen wereldwijd.
[3:30] Speaker 1: Dat zijn we in Eindhoven begonnen. Maar we zijn meteen
[3:32] Speaker 1: begonnen met een Engelse website, dollars aannemen en wereldwijd schippen.
[3:36] Speaker 1: En toen zijn we in 2010 naar Amerika verhuisd, naar
[3:39] Speaker 1: New York. Ik ben in 2014 bij het bedrijf vertrokken.
[3:42] Speaker 1: Toen het inmiddels een mannetje van 150 had. En ik
[3:45] Speaker 1: ben sinds twee jaar weer terug
[3:47] Speaker 5: Ja, maar er zit heel veel tussen.
[3:49] Speaker 1: Tien jaar ben ik weggeleest. Uit de industrie.
[3:51] Speaker 4: Maar ook in het eerste tien jaar dat je daar werkte.
[3:54] Speaker 4: Of acht jaar, wat was het
[3:55] Speaker 1: Ja, er is heel veel gebeurd. Rekenen
[3:59] Speaker 4: moet je ook niet proberen op het raam. Dat is
[4:01] Speaker 4: echt een wijze les
[4:03] Speaker 5: Nu kunnen we ook
[4:07] Speaker 1: de
[4:07] Speaker 5: geschiedenis van 3D-printing met jou
[4:09] Speaker 1: bespreken. Wat Shapebase heeft meegemaakt is een heel keurige reflectie...
[4:15] Speaker 1: van wat er in het geheel in de industrie wel
[4:17] Speaker 1: zo'n beetje is gebeurd. Shapebase is wel mee op en
[4:20] Speaker 1: af gegaan met wat daar is gebeurd.
[4:21] Speaker 5: Dus de eerste 3D-printer die jullie in Eindhoven... in een
[4:26] Speaker 5: kamer hadden staan. Waardoor al die designs kwamen bij jullie.
[4:30] Speaker 5: Je print het uit. Hoe hebben jullie die gemaakt? Wie
[4:32] Speaker 5: maakte het
[4:33] Speaker 1: Wij hadden een leverancier in Ede zitten op dat moment.
[4:35] Speaker 1: We hadden niet eens zelf de 3D printer. Dus we
[4:37] Speaker 1: hadden alleen de website ontwikkeld. En we hadden het payment portal.
[4:41] Speaker 1: En we hadden die software om automatisch te kunnen quoten.
[4:45] Speaker 1: Hadden we ontwikkeld. En we hadden marktonderzoek gedaan. Van alles
[4:48] Speaker 1: en nog wat. En toen zijn we in Ede begonnen
[4:51] Speaker 1: met printen. En die pakjes kwamen naar ons toe. En
[4:54] Speaker 1: die verstorven. Die verschreepten we zelf. Ik weet nog heel
[4:56] Speaker 1: goed dat de allereerste order op Paypal binnenkwam. Het was
[4:59] Speaker 1: een klein poppetje. En dat was een mannetje van iemand,
[5:02] Speaker 1: ik denk op Delft of Den Haag, een designer. En ja,
[5:06] Speaker 1: dat was, ik weet niet, 30 euro of zo
[5:10] Speaker 5: Ja, en dat waren in het begin, waren het inderdaad
[5:12] Speaker 5: voornamelijk poppetjes in heel slecht plastic. Want zo'n plastic rol
[5:16] Speaker 5: ging er natuurlijk doorheen
[5:17] Speaker 1: Ja. Nou, niet een rol. Wij deden voornamelijk SLS-printen, op
[5:21] Speaker 1: dat moment een polyjetting. En niet de FDM-printen wat jij geeft. Oeh,
[5:24] Speaker 1: ik hou van jargon, maar we
[5:25] Speaker 4: moeten deze afkorting allemaal doen
[5:28] Speaker 1: SLS
[5:28] Speaker 4: en
[5:28] Speaker 1: polyjetting. SLS-printen is een 3D-techniek. Dat doe je eigenlijk met poeder.
[5:35] Speaker 1: Dan heb je een bak met poeder. En dan ga
[5:37] Speaker 1: je met een laser de stukjes die je aan elkaar
[5:40] Speaker 1: wil hebben, die wordt met een laser aan elkaar gesmeerd.
[5:42] Speaker 1: En dan doe je een nieuw laagje poeder erop. En
[5:44] Speaker 1: dan smelt je het nieuwe laagje. En dan doe je
[5:46] Speaker 1: laagje voor laagje. Dat is Selective Laser Sintering. Dat doen
[5:49] Speaker 1: we over het algemeen met nylon 12. Dat is een
[5:51] Speaker 1: wit plastic. Je kunt er van alles mee doen. Je
[5:54] Speaker 1: kunt het smoothen, je kunt het spraypainten. Ga ze maar door. Nou,
[5:58] Speaker 1: wat wij toen de tijd hadden, was de SLS. En
[6:02] Speaker 1: ook een resinprint. Dat was eigenlijk meer een soort doorzichtige print.
[6:06] Speaker 1: Voor hele gedetailleerde... Het was fragiel, maar heel gedetailleerd. Daar
[6:09] Speaker 1: kon je hele kleine dingetjes voor maken. Zoals mensen gebruikten
[6:12] Speaker 1: dat bijvoorbeeld om... We hadden namelijk consumenten. We richten ons
[6:18] Speaker 1: volledig op de consumentenmarkt. En democratisering van het toegang. Dat
[6:21] Speaker 1: was wat we toen deden. Dat was echt van democratizing.
[6:24] Speaker 1: Dat was wat we deden. Gewoon toegang. Want het was
[6:27] Speaker 1: heel duur toen om te printen. Als je iets wilde hebben,
[6:30] Speaker 1: als je een iPhone case wilde... kostte het je duizend
[6:32] Speaker 1: dollar als je naar een servicebureau ging. En bij ons
[6:34] Speaker 1: was die zeventig. Omdat er gewoon
[6:36] Speaker 4: 24
[6:41] Speaker 4: Nog even
[6:41] Speaker 1: op gang te houden.
[6:42] Speaker 4: Olieprinting? Wat zei je? Polyjettic?
[6:44] Speaker 1: Ja, dat is ook een resin. Polyjettic is dus met
[6:48] Speaker 1: een resin. En FDM is eigenlijk met de rol waar
[6:53] Speaker 1: je het over had. Spoel met plastic erop. Denk aan een...
[6:56] Speaker 1: Ik weet niet wat een nozzle is in het Nederlands.
[6:58] Speaker 1: Maar denk aan als je gewoon... Spuitmoentje. Spuitmoentje, dankjewel. Ja,
[7:03] Speaker 1: net als de tandpasta, zeg maar, maar dan wat anders.
[7:05] Speaker 1: En dan maak je een laagje voor laagje. En dan
[7:07] Speaker 1: ga je gewoon van laagje voor laagje gewoon opspuiten. En ja,
[7:11] Speaker 1: dat zijn een paar, er zijn heel veel verschillende 3D-primtechnieken...
[7:14] Speaker 1: maar wat ze allemaal samen hetzelfde hebben... is dat ze
[7:17] Speaker 1: dus laag voor laag iets opbouwen. En daar kan support
[7:21] Speaker 1: voor worden gebruikt, dus wel poeder... zoals je met dat
[7:23] Speaker 1: SLS hebt, waar we het net over hadden. Of het
[7:26] Speaker 1: kan supportmateriaal zijn, dat je twee spoidmondjes hebt... Eentje met
[7:30] Speaker 1: het echte materiaal en eentje met het supportmateriaal. Zodat als
[7:32] Speaker 1: je dingen wil hebben die gaan overhangen of iets dergelijks...
[7:35] Speaker 1: dat dat niet in elkaar gesport
[7:37] Speaker 4: Want dat plastic wordt natuurlijk ook halfgesmolten. Dus dat is
[7:42] Speaker 4: nog niet zo stevig in de eerste minuut. En dan
[7:44] Speaker 4: zou het zomaar in kunnen zakken tijdens het printen.
[7:47] Speaker 1: Ja, zeker als je flinke overhangen hebt en zo. Ja, dus...
[7:51] Speaker 1: En ja, mensen maken hele creatieve dingen. Ja, om
[7:53] Speaker 4: de een of andere reden wil je altijd dingen printen
[7:55] Speaker 4: met een enorme overhanging. Dat heb jij ook toch, Ben?
[7:57] Speaker 4: Helemaal niet.
[7:59] Speaker 5: Terug, ja, de geschiedenis. Nee, terug. Maar het werd dus
[8:03] Speaker 5: gemaakt bij jouw leverancier
[8:05] Speaker 4: Dat deed je niet eens zelf. Je ging aan de
[8:07] Speaker 4: USB op de fiets richting...
[8:09] Speaker 1: Weg richting Ede, ja. Nee, maar dat is best
[8:10] Speaker 5: wel apart. Want dan ben je eigenlijk alleen maar een
[8:12] Speaker 5: beetje frontend zijn maken. Ja,
[8:14] Speaker 1: maar uiteindelijk zijn we... Dus ik ben in Eindhoven een
[8:16] Speaker 1: fabriek gaan bouwen. Dus we hebben een fabriek in Eindhoven
[8:19] Speaker 1: gebouwd
[8:19] Speaker 4: Betekent dit dat jullie een stukje Philips waren helemaal in
[8:21] Speaker 4: het begin
[8:22] Speaker 1: Ja,
[8:22] Speaker 4: klopt. Het kan niet anders, maar het moet genoemd worden.
[8:26] Speaker 4: Nou
[8:26] Speaker 1: ik ben ze altijd dankbaar, hoor. Natuurlijk, ik begrijp het.
[8:29] Speaker 1: En
[8:29] Speaker 5: wij missen een type Philips bedrijf op dit moment. ASML misschien,
[8:33] Speaker 5: maar dat missen we in Nederland. Dus daarom zijn we
[8:35] Speaker 1: blij. Philips had toen de tijd een lifestyle incubator. Die
[8:38] Speaker 1: hadden verschillende incubator programma's. En daar gingen ze kleine start-ups financieren.
[8:44] Speaker 1: En ze hadden een soort programma waar als je met stages... alpha, beta, seed,
[8:49] Speaker 1: de hele dingen. En als je dan iedere keer maar
[8:51] Speaker 1: vooruit bleef gaan... en keurig die stages volgde, dan bleven
[8:56] Speaker 1: ze jou financieren. Eerlijk gezegd sprak ik met mijn co-founders
[8:59] Speaker 1: toen de tijd. Ik zei jongens, ik wil helemaal niet
[9:00] Speaker 1: met Philips werken. Sorry Philips. Maar ik ben geen grote bedrijvenmens.
[9:05] Speaker 1: Philips is een B2B2 medische bedrijf. Maar meestal niet. En
[9:14] Speaker 1: wij worden gewoon B2C. Maar die lifestyle incubator heeft ons
[9:20] Speaker 1: financieel ondersteund... en het mogelijk gemaakt dat we dit bedrijf
[9:22] Speaker 1: zijn gestart. We hebben toen uiteindelijk extern geld opgehaald... bij
[9:27] Speaker 1: Amerikaanse en Engelse venture capitalists. En toen heb ik een
[9:34] Speaker 1: spin-out gedaan. We hebben een aparte bv opgericht. En daar
[9:38] Speaker 1: is Philips in verwaterd. Philips blij. Philips blij. Nou, ik
[9:43] Speaker 1: weet het niet. Shapers heeft nog een soort bullshit-spak gedaan.
[9:50] Speaker 1: Goed woord. In 2024. Snapt iedereen, een bullshit-spak
[9:53] Speaker 5: is een erg goed woord
[9:55] Speaker 1: En waarom is het een bullshit? En ik hoop dat
[9:58] Speaker 1: Philips daar meteen is verkocht. Dat hoop ik echt voor,
[10:01] Speaker 1: En dat ze daar goed geld in hebben verdiend. Dat
[10:03] Speaker 1: is natuurlijk een
[10:04] Speaker 5: hele mooie term. Waarom bullshit-spak?
[10:07] Speaker 1: Nou ja, Philips was wel dat shape-based als op dat
[10:09] Speaker 1: moment een bedrijf... dat eigenlijk nog een fundraise moest doen.
[10:14] Speaker 1: Wat er gebeurt is... Ik wil niet te lang op
[10:16] Speaker 1: de geschiedenis... Ik weet niet of dat zin heeft om
[10:17] Speaker 1: te lang op Shapebase te gaan. Nee, maar dit is
[10:19] Speaker 5: heel interessant. Dus heel even nog, alsjeblieft
[10:22] Speaker 5: Daar gaan we door
[10:23] Speaker 1: Shapebase is natuurlijk gefund door VCs. En dat waren VCs
[10:26] Speaker 1: die normaal software investeren. Dus wat er dan gebeurt, is
[10:30] Speaker 1: die software VCs zijn gewend... en ze hebben in Shapebase
[10:33] Speaker 1: geïnvesteerd vanwege de community. Omdat wij er met die democratisering
[10:36] Speaker 1: bezig waren. En al die community modellen, of het nou
[10:38] Speaker 1: Etsy was of Facebook... die groeiden allemaal als mushroom. En
[10:42] Speaker 1: biggest winner takes all. Dus wij zouden dat gaan doen
[10:46] Speaker 1: voor 3D-printen. Dus die investeerders blijven dan investeren in hypergrowth.
[10:50] Speaker 1: Maar we kunnen niet zo snel schalen als een softwarebedrijf.
[10:54] Speaker 1: Dus niet even een paar service erbij gooien en hoppa,
[10:56] Speaker 1: daar gaan we weer. We hebben jarenlang 10% per maand gegroeid...
[11:00] Speaker 1: waardoor we 10% per maand iedere keer meer moesten uitleveren.
[11:04] Speaker 1: Daarom heb ik een fabriek gebouwd in Nederland, in Amerika.
[11:07] Speaker 1: Een hele rits met vendors aangesloten, ga ze maar door.
[11:10] Speaker 1: Terug naar de SPAC, waarom dat... Shapeways had gewoon... Als
[11:15] Speaker 1: het gewoon niet gepusht was geweest door de VCs... om
[11:19] Speaker 1: hypergrowth te realiseren... had het gewoon een winstgevende bedrijf kunnen worden...
[11:23] Speaker 1: tien jaar geleden zonder probleem. Maar dat heeft het niet gedaan.
[11:26] Speaker 1: En daardoor had het extra investeringsgeld nodig. En dat hebben
[11:30] Speaker 1: ze gedaan door middel van die SPAC. En dat was
[11:33] Speaker 1: eigenlijk niks anders dan een hele gecompliceerde financieringsronde. Met hele
[11:37] Speaker 1: mooie bells
[11:38] Speaker 4: en whistles. Maar wat leuk dat je jezelf eigenlijk op
[11:41] Speaker 4: één lijn zet met Etsy. Toen in elk geval dat
[11:44] Speaker 4: wilde worden.
[11:45] Speaker 1: Dat is een
[11:45] Speaker 4: heel ander soort, maar ook wel een soort creatieve makerscommunity
[11:50] Speaker 1: Ja, dat was ook begin van het jaar 2010. Twitter
[11:53] Speaker 1: was er net. Iedereen dacht nog dat het internet alleen
[11:57] Speaker 1: maar goed ging opleveren. Dat iedereen aardig voor elkaar ging zijn.
[12:00] Speaker 1: Dat alles open source zou zijn. Iedereen alles zou delen.
[12:03] Speaker 1: In het begin van het jaar 2010 was het nog
[12:06] Speaker 1: best wel idealistisch.
[12:08] Speaker 5: Ja, dat heeft allemaal mee te maken. Als ik toch
[12:11] Speaker 5: nog heel even daarover mag... want jij vindt het vervelend,
[12:15] Speaker 5: dat merk ik aan je... dat ik nog steeds
[12:16] Speaker 1: daarin ben. Ik weet niet of dat het meest interessant is,
[12:20] Speaker 1: maar jij... Ik
[12:21] Speaker 5: volg
[12:22] Speaker 1: je
[12:22] Speaker 5: wel, hoor. Maar even, dus het was een bullshit-spak. Want
[12:27] Speaker 5: wat jij zegt, je zet een server erbij en daar
[12:30] Speaker 5: kan je schalen. Jullie niet, want je hebt een fabriek nodig.
[12:33] Speaker 5: Komt het ook... Omdat de marginale kosten van een 3D
[12:38] Speaker 5: is nog altijd... Het is natuurlijk niet zoveel, maar je
[12:40] Speaker 5: hebt altijd nog die materialen nodig.
[12:43] Speaker 1: Op een software kun je makkelijk 95 procent bruto marge maken.
[12:48] Speaker 1: En dat is natuurlijk anders. En op een 3D-print niet.
[12:52] Speaker 1: Wat voor soort marge hebben jullie?
[12:56] Speaker 4: Mag je dat zeggen?
[12:57] Speaker 1: Nee, ik
[12:58] Speaker 4: mag zeggen wat ik wil. Ik ben de baas. Wat
[13:00] Speaker 4: ga ik nu doen? Moet je denken aan een kwart
[13:04] Speaker 4: of aan de helft of aan drie kwart?
[13:05] Speaker 1: Nee, je moet alles denken. Het kan alles zijn tussen
[13:08] Speaker 1: de 20 en de 60 procent. Afhankelijk van de type markt,
[13:11] Speaker 1: de type product. Technologie, et cetera. Maar het is niet
[13:15] Speaker 1: een 90 procent. Je hebt natuurlijk uiteindelijk wel gewoon materiaalkosten.
[13:21] Speaker 1: Je hebt personeelskosten. Je hebt een gebouw nodig. Je moet
[13:24] Speaker 1: je afschrijving betalen. Dat is echt gewoon heel anders dan
[13:26] Speaker 1: een softwarebedrijf. En als je dus ook wil groeien, dan
[13:29] Speaker 1: heb je dus werkkapitaal nodig. Dan had ik daar minder
[13:32] Speaker 1: voor nodig. Want ik had in dat consumentenbedrijf betaalde klanten
[13:34] Speaker 1: mij vooraf
[13:36] Speaker 1: En ik heb mijn kosten natuurlijk na dertig dagen. Dus
[13:39] Speaker 1: dat voorfinancieren ze zich toen de tijd wel vanzelf. Maar
[13:44] Speaker 1: over het algemeen... je hebt wel om te groeien meer
[13:48] Speaker 1: machines nodig... en daar moet je in
[13:50] Speaker 4: investeren. En dan heb je meer mensen. Is dat anders
[13:53] Speaker 4: geworden toen je de eerste keer Shapeways begon... en toen
[13:56] Speaker 4: je er voor de tweede keer weer begon? dat de
[13:58] Speaker 4: eerste keer er gewoon heel veel personeel... met de handen
[14:01] Speaker 4: dingen zaten te doen.
[14:02] Speaker 1: En dat dat allemaal
[14:03] Speaker 4: gerobotiseerd is nu
[14:05] Speaker 1: Nog niet alles is gerobotiseerd. Er is nog steeds een
[14:08] Speaker 1: gedeelte best handmatig. Maar we hebben veel meer gerobotiseerd dan toen.
[14:11] Speaker 1: En in de tien jaar dat ik bij Shape heeft
[14:13] Speaker 1: zijn weg geweest... heeft mijn team uit Eindhoven... onder leiding
[14:18] Speaker 1: van onze COO... die hebben daar echt grote stappen in gemaakt...
[14:23] Speaker 1: waar je denkt dat je gewoon acht keer minder mensen
[14:25] Speaker 1: nodig hebt... voor post-proces. dan toen ik er nog was.
[14:29] Speaker 4: Dat zijn
[14:30] Speaker 1: echt wel grote stappen die gemaakt zijn. En dat zie
[14:32] Speaker 1: je ook in 3D-printen als geheel. Wij hebben best wel
[14:36] Speaker 1: wat patenten in die richting. Maar je ziet gewoon als
[14:40] Speaker 1: geheel dat er qua ontwikkeling... in 3D-printgebieden zijn niet zo
[14:43] Speaker 1: heel veel technologieën bijgekomen. Er zijn wel nieuwe 3D-printtechnologieën gekomen.
[14:47] Speaker 1: Maar de meeste zijn vooral beter geworden of sneller of
[14:50] Speaker 1: iets nauwkeuriger... Maar vooral in de postprocessing en ook vooraf,
[14:54] Speaker 1: hoe je met de planning dingen doet. Dat is waar
[14:57] Speaker 1: best wel veel innovatie is geweest.
[15:01] Speaker 4: Maar waar hou je nou altijd nog mensen voor nodig?
[15:03] Speaker 4: Welke stapjes in het proces
[15:06] Speaker 4: Je print het en dan moet iemand het uit de
[15:07] Speaker 4: doos pakken. Hoe
[15:08] Speaker 1: gaat de machine aan? Gaat die vanzelf printen? Loopt die
[15:11] Speaker 1: nooit vast? Nee, dat doet die dus wel.
[15:13] Speaker 4: Hij loopt altijd vast. GELACH
[15:16] Speaker 1: Nee, een agent zorgt dat... Ja, maar welke printer heb je?
[15:18] Speaker 1: Heb je een Ultimaker of een
[15:22] Speaker 4: Ultimaker? Ik ben het merk vergeten
[15:25] Speaker 1: Het maakt niet uit of het een Ultimaker of een
[15:26] Speaker 1: MakerBot is. Er zijn allebei best wel hele gave bedrijven geweest. Maar... Ja,
[15:31] Speaker 1: die technologie is echt veranderd. Als je er nu eentje koopt,
[15:34] Speaker 1: dan zet je hem aan... en dan doet hij het.
[15:36] Speaker 1: En dat deed
[15:37] Speaker 4: hij in het begin ook. Dus wat dat betreft...
[15:38] Speaker 1: Ja, maar het is echt nu wel anders.
[15:40] Speaker 4: Misschien dat ik er weer eens eentje aan ga schaffen
[15:43] Speaker 5: Ja, ik word ook zo enthousiast. Maar, 2040 hier weg, waarom?
[15:47] Speaker 1: Nou ja, omdat ik... Dat
[15:49] Speaker 5: jas
[15:51] Speaker 1: zat. Het kwam er eigenlijk op neer dat er was...
[15:56] Speaker 1: Je ziet gewoon dat spanningsveld ontstaan. We kregen Andries Horowitz
[16:00] Speaker 1: erbij op de cap table
[16:02] Speaker 5: Nou, dan weet je genoeg. Ik was... Heel veel luisteraars
[16:08] Speaker 5: weten niet genoeg
[16:08] Speaker 1: Wat is jouw mening over Anderson Horowitz? Dat
[16:11] Speaker 5: zit helemaal in de hoek op dit moment. Van Peter Thiel.
[16:14] Speaker 5: It's time to build A16Z. Dus dat is best wel...
[16:20] Speaker 5: een eindtijd-fascistisch gedachtegoed... dat alles geoptimaliseerd wordt, dat mensen robots worden...
[16:27] Speaker 5: en dat we alles wat menselijk is uit de samenleving halen...
[16:33] Speaker 5: waardoor technologie de oplossing is voor alles. Ik zit nu
[16:37] Speaker 5: in wat termen bij elkaar, maar dat is het beeld
[16:40] Speaker 1: En jij? Echte techbrood.
[16:42] Speaker 5: Hij
[16:42] Speaker 4: kwam binnen en dacht, dit is mijn tijd om te gaan. Vertel,
[16:45] Speaker 4: want dit bent niemand in
[16:47] Speaker 1: Nederland. Ja, het was... Weet je, het is allemaal nooit
[16:51] Speaker 1: zo zwart-wit. Maar wat er gewoon gebeurde is... je ziet
[16:54] Speaker 1: gewoon dat we hadden van Shapeways op dat moment... gewoon
[16:56] Speaker 1: een goed lopend... we groeiden gewoon heel hard. We waren
[17:00] Speaker 1: heel populair. We hadden binnen de eerste doelgroep... want we
[17:04] Speaker 1: waren basically mannelijke nerds... tussen de twintig en de vijfenvijftig.
[17:08] Speaker 1: Die werden helemaal wild van Shapeways. Die konden alles maken.
[17:11] Speaker 1: En dan hadden we ook nog kunstenaars, dat soort dingen... Jewelry, puzzels.
[17:15] Speaker 1: Echt van alles. Tot aan de bronies aan toe. Er
[17:18] Speaker 1: zijn mannen die My Little Ponies verzamelen. Ik
[17:21] Speaker 6: weet niet
[17:21] Speaker 1: hoeveel
[17:22] Speaker 6: ponies er zijn. Echt waar
[17:25] Speaker 1: En die verkleden zich ook. En die gaan naar bronieconventions. Leuk. Mark.
[17:29] Speaker 1: Daar moeten we een
[17:30] Speaker 4: aflevering van maken. Mijn
[17:32] Speaker 1: community team heeft echt heel veel lol gehad met die mensen.
[17:36] Speaker 1: Maar even terug, waarom ik daar weg ben gegaan. Je
[17:38] Speaker 1: ziet dan gewoon discussies ontstaan in de board. Ze willen
[17:41] Speaker 1: gewoon niet naar profitability. Want ze willen die maximale exit
[17:44] Speaker 1: van een miljard dollar. Terwijl ik als founder, ik wil
[17:47] Speaker 1: gewoon een mooi bedrijf hebben. Wat ook nog van mij blijft,
[17:50] Speaker 1: op een bepaalde manier. En wat gewoon goed functioneert en
[17:54] Speaker 1: wat het gewoon mooi doet. En dat het gewoon goed,
[17:56] Speaker 1: gezond groeit. Leuke, gave medewerkers heeft. En dat we aan
[18:00] Speaker 1: iets moois bouwen. En ja, dan zit je in zo'n wordmeeting...
[18:04] Speaker 1: En dan wordt er gezegd van ja, laten we nog
[18:05] Speaker 1: dertig minuten ophalen... want dan gaan we de markt verhogen.
[18:07] Speaker 1: Ik denk, ja, met wat? Met wit SLS-printen? Weet je,
[18:10] Speaker 1: de gemiddelde consument. Wat is wit SLS? Ja, dat nylon.
[18:13] Speaker 1: Dat SLS, zeg maar, dat is gewoon nylon. Dat zijn
[18:16] Speaker 1: witte modelletjes die we maakten. Nou, als jij een puzzelverzameler bent...
[18:19] Speaker 1: en je kunt eindelijk je 12x12x12 Rubik's Cube krijgen... dan
[18:23] Speaker 1: ga je dat witte stukje plastic wel lekker verven. Maar
[18:26] Speaker 1: als jij aan een random... Stel, je vraagt uit mijn
[18:30] Speaker 1: zus van... wil je iets voor 3D-printen hebben? Nee, zei ja.
[18:32] Speaker 1: Ik wil gewoon hebben wat ik wil hebben. I don't
[18:34] Speaker 1: care hoe het gemaakt is. Dat is de gemiddelde consument.
[18:38] Speaker 1: Dus we hadden echt de markt flink veroverd... op het
[18:41] Speaker 1: gebied van de 3D-mensen. Die vonden shapeways heel tof. En
[18:45] Speaker 1: die waren business rondom ons heen aan het bouwen... met
[18:48] Speaker 1: de marktplaats. Die waren geld aan het verdienen op shapeways...
[18:50] Speaker 1: door het verkopen van hun 3D-prints. Dat ging als een dolle.
[18:53] Speaker 1: Maar de algemene consumentenmarkt... Die wilde Andreessen wel eventjes gaan kopen.
[18:58] Speaker 1: Die ga je niet kopen, want daar heb je andere
[18:59] Speaker 1: materialen voor nodig. Je moet echte producten maken en niet
[19:03] Speaker 1: alleen maar prints. En ik denk, ja, wat zijn we
[19:06] Speaker 1: aan het doen
[19:06] Speaker 4: Je wilde niet producten
[19:07] Speaker 1: maken. Dan ga ik nog meer verwateren en nog 30
[19:09] Speaker 1: miljoen hier. Het was een
[19:10] Speaker 4: verschil van strategisch
[19:12] Speaker 5: inzicht.
[19:12] Speaker 1: Ja, en toen dacht ik dan... Met heel veel woorden,
[19:16] Speaker 1: verschil van strategisch inzicht
[19:17] Speaker 5: Juist, je geeft kleur nu daaraan. Dat is natuurlijk veel
[19:19] Speaker 5: belangrijker dan dat ik nu deze PR... Ik denk dat
[19:21] Speaker 1: het ook gaat failliet. Maar ik wist alleen niet dat
[19:24] Speaker 1: dat tien jaar zou duren
[19:27] Speaker 4: Ze hebben eigenlijk nog best lang volgehouden
[19:29] Speaker 1: Ja.
[19:30] Speaker 4: Ja, want uiteindelijk is het failliet en nu zit het
[19:33] Speaker 4: weer terug.
[19:34] Speaker 1: Ja
[19:35] Speaker 4: Het shape is ook weer terug,
[19:36] Speaker 1: sinds een jaar of twee. Twee jaar, ja.
[19:38] Speaker 4: Is de wereld nu helemaal anders? Nee.
[19:40] Speaker 1: Want
[19:40] Speaker 4: niemand heeft het meer over 3D-print.
[19:43] Speaker 1: Nee, het was een gigantische hype in 2011 en 2012.
[19:47] Speaker 1: Alles zou 3D-print worden. Alle andere productietechnieken zouden niet meer
[19:51] Speaker 1: nuttig zijn. Dan krijg je van die interviews met journalisten.
[19:56] Speaker 1: No offense, heren. En dan denk je, ja, maar nee.
[20:00] Speaker 1: We gaan niet alles 3D printen. Het is gewoon een techniek.
[20:04] Speaker 1: Om iets mee te maken. In Eindhoven hebben ze een
[20:06] Speaker 4: hele brug over een rivier gedreepte print.
[20:09] Speaker 1: We
[20:09] Speaker 4: gaan letterlijk alles, botten, als die gerepareerd moeten worden... dan
[20:13] Speaker 4: maken ze een printje. Ik ga je niks nieuws vertellen,
[20:18] Speaker 4: maar letterlijk alles wordt tegenwoordig gedreepte. Het moet groter, denk
[20:22] Speaker 4: ik
[20:22] Speaker 1: Ja, maar het is gewoon één van de vele technieken
[20:25] Speaker 1: om iets te maken. Is
[20:26] Speaker 4: er een sector waarin 3D-printen eigenlijk gewoon de ene... norm
[20:30] Speaker 4: is die overgebleven is. Want natuurlijk, als je massa plastic maakt,
[20:34] Speaker 4: dan doe je nog steeds dat met, hoe heet dat,
[20:38] Speaker 4: spuitgieten of zo. Ja, spuitgieten. Whatever. Met een mol. Maar
[20:42] Speaker 4: zijn er misschien plekken waar je gewoon alleen maar kan printen? Oeh,
[20:46] Speaker 1: dat weet ik eigenlijk niet. Er zijn wel hele specifieke toekomstverpassingen.
[20:50] Speaker 1: Zoals nozzels, zeg maar, voor jet engines. Die kun je
[20:54] Speaker 1: heel goed printen.
[20:56] Speaker 5: Dus die worden
[20:57] Speaker 1: niet meer met... Die worden opgeprint. En ik denk dat
[20:58] Speaker 1: die ook niet meer echt gemaakt worden. Maar dat durf
[21:00] Speaker 1: ik niet met zekerheid te zeggen. Niet meer echt, niet
[21:02] Speaker 1: meer zeg maar gegoten worden. Omdat je ze dan veel
[21:05] Speaker 1: gedetailleerder kan maken. En je kunt veel meer complexere geometrie maken.
[21:08] Speaker 1: Met al die overhang... Ja, precies. Ik weet het Nederlandse
[21:13] Speaker 1: woord niet. Dus overhangs. Ik zeg geen Engels, maar ja
[21:17] Speaker 4: Ja, overhangsels. Ja, overhangsels. Of wel stukken die Thijs de
[21:22] Speaker 4: Print moet ondersteunen. Oh, we
[21:24] Speaker 5: hebben wel een brief.
[21:25] Speaker 4: Ja, Hielke, die moeten we wel tevreden houden. Ja, Hielke
[21:27] Speaker 4: vindt het
[21:28] Speaker 5: heel vervelend als we Engelse termen gebruiken.
[21:30] Speaker 4: Ja,
[21:30] Speaker 5: afkorting ook niet. Oké,
[21:32] Speaker 1: sorry Hielke, maar ik woon al 16 jaar in Nederland...
[21:35] Speaker 1: en ik praat al niet zo dat ik in New
[21:38] Speaker 1: York woon. Dat
[21:39] Speaker 4: is
[21:39] Speaker 2: ook
[21:39] Speaker 4: leuk,
[21:39] Speaker 3: want
[21:40] Speaker 4: jij zit nu hier in onze studio... en dan denkt
[21:41] Speaker 4: iedereen dat is vanzelfsprekend.
[21:43] Speaker 1: Maar
[21:43] Speaker 4: dat is helemaal niet makkelijk om jou in een Nederlandse
[21:45] Speaker 4: studio te krijgen. Want je woont in Amerika en
[21:47] Speaker 1: af en toe
[21:47] Speaker 4: ben je even hier... En nu konden we dat even
[21:50] Speaker 4: met elkaar samenvoegen.
[21:51] Speaker 1: Ja, nu kwam het toevallig even uit, hè
[21:52] Speaker 4: Ja, want je hebt niet meer de gedachte... als je
[21:54] Speaker 4: dan denkt, Shapeways, ik begin het weer gewoon in Eindhoven.
[21:57] Speaker 1: Nou, we zijn het ook weer in Eindhoven begonnen. Maar
[21:59] Speaker 1: ik woon natuurlijk al bijna 16 jaar in Amerika. En
[22:02] Speaker 1: we hebben ook een bedrijf in Amerika. Dus ik manage
[22:06] Speaker 1: zowel het bedrijf in Amerika als in Nederland. En het
[22:10] Speaker 1: Nederlandse team is gewoon super ervaren. Daar staat ook een
[22:12] Speaker 1: hele sterke COO bovenaan. En die weten gewoon heel goed...
[22:17] Speaker 1: die kunnen die fabriek gewoon hartstikke goed runnen. En ik
[22:19] Speaker 1: hoef me echt niet te bemoeien op dagdagelijkse gang van zaken...
[22:22] Speaker 1: met of die printer wel loopt of niet, hoor. Dat
[22:24] Speaker 1: gaat allemaal wel goed.
[22:25] Speaker 4: Ja. En in Amerika hebben ze wat meer... Nou,
[22:27] Speaker 1: in Amerika hebben we een andere business. Daar hebben we
[22:29] Speaker 1: een consumentenmarktplaats. Dat heet Thanks. Dingen, op z'n Engels, maar
[22:34] Speaker 1: dan met een A. T-H-N-G-S. Sorry voor het Engels, Hielke.
[22:43] Speaker 1: En dat is een marktplaats voor consumenten die zelf een
[22:46] Speaker 1: 3D-printer thuis hebben. En daar kunnen ze downloads maken. Dus
[22:51] Speaker 1: designers die zetten daar modellen live. En dan kun je
[22:54] Speaker 1: lid worden en een abonnement nemen bij een designer. En
[22:57] Speaker 1: dan kun je iedere maand een aantal designs van hun downloaden.
[22:59] Speaker 1: En dan kun je dan zelf printen. Of je kunt
[23:02] Speaker 1: het later printen bij Shapebase.
[23:04] Speaker 4: Dat laatste natuurlijk. Wel zo makkelijk.
[23:06] Speaker 5: Ik wil eerst even nog iets meer naar de vraag.
[23:07] Speaker 5: Je zei de nozzels van vliegtuigmotoren. Ja. Even wat voorbeelden.
[23:12] Speaker 5: Dat vind ik even belangrijk. Dus mensen die... My Little Ponies.
[23:17] Speaker 5: Dat speelveld.
[23:18] Speaker 4: En hoe snel... Bestaat dat nog, die My Little Pony
[23:20] Speaker 4: community
[23:20] Speaker 1: Ik heb er niks meer van gehoord.
[23:22] Speaker 4: Want jullie waren een tijdje weg. Maar ongetwijfeld
[23:24] Speaker 1: Ik weet niet waar ze gebleven zijn. Ik denk dat
[23:26] Speaker 1: ze vervangen zijn door een nieuwe community... van mensen die
[23:28] Speaker 1: exceptiek zijn
[23:29] Speaker 4: Ja.
[23:31] Speaker 5: die 3D-printen, hoe snel dat groeit. Dus de vraag kan.
[23:35] Speaker 5: Ik wil straks over de fabriek en zo
[23:36] Speaker 1: hebben. 3D-printen groeit op dit moment zo, en echt al
[23:39] Speaker 1: de laatste jaren, met zo'n gemiddeld 20% per jaar. Dus
[23:43] Speaker 1: dat is echt veel sneller dan de wereldeconomie. Even terug
[23:48] Speaker 1: naar die fasering. In 2010, 11, 12 was het echt
[23:51] Speaker 1: een enorme hype. In 16, 17, 18 is het toen
[23:55] Speaker 1: in zo'n downfall gegaan. De realiteit is dat thuisprinten nog
[24:02] Speaker 1: best wel lastig is. Want je moet echt wel handig
[24:04] Speaker 1: zijn als je die dingen aan de gang wil houden.
[24:06] Speaker 1: Dat heb je zelf meegemaakt. Ik ga
[24:09] Speaker 4: het weer proberen
[24:11] Speaker 1: En 3D-printen voor de industrie... of het nou een medische
[24:15] Speaker 1: toepassing is... of een defensietoepassing... of een automotive toepassing... daar
[24:21] Speaker 1: heb je gewoon een aantal plekken... waar het heel veel
[24:23] Speaker 1: zin heeft. Maar andere plekken ook niet. En dan moet
[24:26] Speaker 1: je gewoon nog verspanende technieken... of vervormende technieken gaan gebruiken.
[24:29] Speaker 1: Je moet gewoon een combo doen. Dus... Weet je, alles
[24:32] Speaker 1: is een beetje bij zinnen gekomen. Het investeringsgeld is daar
[24:35] Speaker 1: een beetje teruggetrokken. En nu heb je gewoon bedrijven die gewoon...
[24:39] Speaker 1: weet je wat, ik heb gewoon een mooi bedrijf... en
[24:40] Speaker 1: we gaan dit verder uitbouwen en we gaan blijven pushen
[24:42] Speaker 1: op de innovatie. En materialen worden verder ontwikkeld, et cetera.
[24:46] Speaker 4: Totale
[24:46] Speaker 5: werelddominantie hoeft niet meer.
[24:48] Speaker 1: En de
[24:49] Speaker 5: democratisering is ook weg.
[24:51] Speaker 1: Want
[24:51] Speaker 5: thuis gebeurt minder
[24:53] Speaker 1: Dat is veel groter geworden. Dus toen ik bij Shapeways
[24:56] Speaker 1: wegging in 2014... hadden wij de marktplaats nog. En daar
[25:01] Speaker 1: werden dus zoveel bedrijfjes... dat is echt wel iets waar
[25:04] Speaker 1: ik trots op ben... mensen die naar me toe komen
[25:06] Speaker 1: die hun eigen bedrijf zijn gestart... omdat ze op de
[25:08] Speaker 1: marktplaats van Shapeways zijn begonnen... met verkopen, daarmee geld hebben verdiend...
[25:12] Speaker 1: en hun bedrijf hebben opgebouwd. Echt heel leuk. Er is
[25:15] Speaker 1: heel veel ondernemerschap daarmee gestimuleerd... En de marktplaats is met
[25:21] Speaker 1: het visument van Shapeways verdwenen. Want alle modellen zijn toen
[25:25] Speaker 1: gedeleteerd door de curator in Amerika. Dus er was 42
[25:27] Speaker 1: terabyte en de data was weg. Waarom
[25:30] Speaker 5: deed
[25:31] Speaker 1: u dat? Omdat de modellen in eigendom waren van de designers.
[25:33] Speaker 1: Dus dat kun je niet kopen. Dat was niet te koop.
[25:38] Speaker 1: Dus daarom hebben we ook tanks gekocht. Om
[25:40] Speaker 4: weer opnieuw
[25:42] Speaker 1: te beginnen. Dat was een marktplaats voor alleen maar digitale modellen.
[25:47] Speaker 1: En daar hebben we het fysieke aan toegevoegd. En wat
[25:49] Speaker 1: je nu ziet is dat die democratiseringswens... die is doorgegaan
[25:54] Speaker 1: voor ons. Wij willen nog steeds dat die mensen die
[25:57] Speaker 1: vroeger bij ons geld verdienden... hebben nu een nieuw thuis
[25:59] Speaker 1: gekregen bij tanks. Ondertussen zijn er... Nou ja, misschien 150
[26:06] Speaker 1: keer meer mensen in de wereld... dan in 2014 die
[26:08] Speaker 1: thuis een 3D-printer hebben. Die dingen die werken tegenwoordig ook
[26:13] Speaker 1: En je hebt heel veel verschillende materialen... en glanzend en
[26:15] Speaker 1: hologrammen en allerlei kleurtjes. En van alles en nog wat.
[26:19] Speaker 1: Dus dat is echt een leuke hobby geworden. Waar ook
[26:21] Speaker 1: veel meer vrouwen aan meedoen. Omdat het veel meer plug-and-play
[26:24] Speaker 1: is geworden. Er zijn veel meer kinderen en vrouwen die
[26:27] Speaker 1: daar ook in meegaan nu. En mensen die er echt
[26:30] Speaker 1: leuk hun bedrijf mee beginnen... Dus dat is echt heel
[26:35] Speaker 1: groot geworden nu. Omdat die FDM-printers voor thuisprinten... die zijn
[26:40] Speaker 1: echt zoveel betrouwbaarder dan tien jaar geleden. Dat is echt
[26:44] Speaker 1: een gigantische ontwikkeling geweest. Dus dat groeit echt gigantisch hard.
[26:48] Speaker 1: En dat zie je ook, want ik weet niet of
[26:50] Speaker 1: jij het herkent... maar als je iets van 3D-printen kent...
[26:57] Speaker 1: En allerlei dingetjes die met een desktop-FDM-printer zijn gemaakt. Ja,
[27:01] Speaker 1: ik noem
[27:02] Speaker 4: het... Een beetje rafelig is het. Een
[27:05] Speaker 1: beetje zo'n step-ratje. Je
[27:07] Speaker 4: voelt dat er laagjes gemaakt zijn, ja. En nu is
[27:16] Speaker 4: de wereld echt helemaal anders... met wat er aan materialen
[27:19] Speaker 4: in elk geval beschikbaar is. Je hoort steeds meer metaal
[27:22] Speaker 4: waarmee geprint wordt. Ik kan me herinneren dat er bijvoorbeeld
[27:26] Speaker 4: keramiek erbij kan. Dat soort dingen. Ik heb een pakketje
[27:31] Speaker 4: geprint en toen achteraf zei iemand... ja, maar dat mag
[27:33] Speaker 4: je niet gebruiken, want dat is niet veilig voor voedsel.
[27:36] Speaker 4: O ja... Maar daar zijn weer materialen voor die dat
[27:39] Speaker 2: jammer wel
[27:40] Speaker 4: weer wel zijn. En er was ook wel met dat
[27:41] Speaker 4: oude plastic, dat ABS, kon je wel weer... als je
[27:44] Speaker 4: daar dan chemicaliën eromheen vernevelde, kon je het glad maken.
[27:48] Speaker 4: En dan was het misschien toch wel, maar misschien is
[27:51] Speaker 4: een
[27:51] Speaker 1: belangrijk
[27:52] Speaker 4: woord... Het gaat erom dat er allemaal kleine gaatjes in zitten...
[27:55] Speaker 4: waar allemaal bacteriën in kunnen
[27:56] Speaker 1: gaan zitten. Dat kan je
[27:57] Speaker 4: heel moeilijk schoonmaken. Maar is er daar... Als ik dan
[28:03] Speaker 4: een kopje wil maken wat voedselveilig moet zijn... Heb je
[28:07] Speaker 4: daar nu gewoon standaard een materiaal voor liggen?
[28:09] Speaker 1: We hebben wel biocompatible materialen, maar we doen geen keramiek meer.
[28:12] Speaker 1: Dat hebben we wel een aantal jaren gedaan. Maar de
[28:14] Speaker 1: printers waarop we dat deden, die zijn uitgefaseerd... door die
[28:17] Speaker 1: specifieke leverancier. En die werden zo oud als niet meer
[28:22] Speaker 1: te handhaven. Dat hele proces bestaat ook niet meer. Dus
[28:26] Speaker 1: niemand
[28:26] Speaker 4: verkoopt dat meer
[28:27] Speaker 1: Niet voor dat specifieke proces waar je net zoals dat vakketje...
[28:31] Speaker 1: dat jullie daarop staan, kan doen. Dat bestaat niet meer.
[28:35] Speaker 1: Maar keramiek dat hele fijn keramiek is. Voor industriele toepassingen.
[28:39] Speaker 1: Die hele kleine dingetjes. Van een paar centimeter groot. Met
[28:42] Speaker 1: hele kleine kanaaltjes. Om dingen doorheen te spoelen. Dat bestaat wel.
[28:46] Speaker 1: Maar dat is echt voor hele specifieke industriele toepassingen. Maar
[28:50] Speaker 1: consumenten keramiek is er niet meer. Zou ik heel graag
[28:52] Speaker 1: terug willen. Dan zouden we er enorm veel van kunnen verkopen.
[28:56] Speaker 1: Maar dat is er gewoon nog niet. We houden de
[28:59] Speaker 1: markt in de gaten. Of er printers komen. Waarmee we
[29:03] Speaker 1: dat zouden kunnen doen. kunnen doen, maar dat is gewoon...
[29:10] Speaker 1: En andere materialen
[29:10] Speaker 4: waren allemaal problematisch met voedsel
[29:13] Speaker 1: Ja, je hebt wel biocompatible materialen tegenwoordig. Ja, van dat
[29:18] Speaker 5: papierachtige materiaal
[29:20] Speaker 1: Dus die kun je in je lijf hebben als implantaat
[29:24] Speaker 1: of dat soort dingen. Daar
[29:26] Speaker 4: zou je iets van kunnen maken dan.
[29:27] Speaker 1: Met eten zou ik het nog steeds niet echt doen.
[29:29] Speaker 1: Vanwege het feit dat met 3D-printer het toch altijd een
[29:32] Speaker 1: beetje poreus is hier en daar. Het is niet 100% glad.
[29:35] Speaker 1: Zelfs als je het gevepersmoed hebt... Dat was
[29:38] Speaker 4: het woord dat ik in tien jaar vergeten was. Gevapersmooth.
[29:42] Speaker 1: Vapersmoothing.
[29:44] Speaker 4: Jawel. Echt waar? Ja. Maar eerst print je het. En
[29:48] Speaker 4: daarna doe je het in een waas. In de damp
[29:51] Speaker 4: van een... Waar het allemaal een klein beetje in oplost.
[29:56] Speaker 4: Waardoor de wand die je geprint hebt... iets gladder wordt.
[30:01] Speaker 4: Maar is toch niet glad? Ik dacht namelijk aan
[30:03] Speaker 1: die papieren. Dat wordt echt wel glad. Maar het is
[30:05] Speaker 1: niet zo glad als die glazing die je daar op
[30:07] Speaker 1: het pakketje ziet. Maar goed, ik denk aan die
[30:10] Speaker 5: papieren... die harde kopjes die van papier zijn gemaakt. Ik dacht,
[30:15] Speaker 5: dan kan je het ook printen. Kun je die 3D printen?
[30:17] Speaker 5: Je kan toch geen papier 3D printen
[30:18] Speaker 4: Nee, maar
[30:18] Speaker 5: dat harde papier. Ik heb nog
[30:20] Speaker 1: nooit van harde kopjes bevraagd.
[30:22] Speaker 5: Ja, dat is standaard duurzaam. Maar goed, dat kan je weggooien,
[30:25] Speaker 5: dat is bio-afbreekbaar
[30:28] Speaker 1: De materiaalontwikkeling zit er vooral in... dat er veel meer
[30:31] Speaker 1: foamachtige toepassingen zijn. Zodat je TPE, thermoplastic elastomers, meer mee
[30:39] Speaker 1: kan printen. Dus dan kun je schoenzolen gaan maken of schoenen.
[30:45] Speaker 1: Waardoor je allerlei dampingachtige effecten kan gaan krijgen... Er zit
[30:49] Speaker 1: ook echt wel materiaalontwikkeling, vooral in die FDM, in het
[30:54] Speaker 1: aantal kleuren wat ik net al zei. Aan de metalen
[30:57] Speaker 1: kant heb je gewoon dat er gewoon een aantal technieken
[31:00] Speaker 1: zijn gekomen waarmee je heel precies, vrij precies kunt gaan printen.
[31:05] Speaker 1: Niet precies genoeg voor een ASML, maar preciezer dan
[31:08] Speaker 1: De meeste
[31:08] Speaker 4: mensen maken ook geen chipmachines.
[31:10] Speaker 1: Nee, precies. Maar Maar wel veel preciezer dan een jaar
[31:14] Speaker 1: of tien geleden. Maar zelfs DMLS... Oh, ga ik weer
[31:18] Speaker 1: met de afronding. Direct Metal Laser Sintering. Goed. Nog een keer?
[31:24] Speaker 1: Direct Metal Laser Sintering. Zelfs dat is nog best wel behoorlijk... projectproces,
[31:30] Speaker 1: zal ik maar zeggen. Dat is niet zeg maar... een
[31:34] Speaker 1: knopje aan...
[31:35] Speaker 5: En een huisprinten wat je dan nu ziet... in Eindhoven
[31:37] Speaker 1: hebben ze
[31:37] Speaker 5: geloof ik gedaan
[31:38] Speaker 1: In Os zit een heel leuk bedrijf, Siebe. En die...
[31:43] Speaker 1: Die printen inderdaad huizen. En die hebben dus een printer.
[31:46] Speaker 1: En er zitten wel over de hele wereld dat soort bedrijven.
[31:49] Speaker 1: Maar ik vind die mensen in Oswink een leuk bedrijf.
[31:51] Speaker 1: En die printen dus huizen. En die hebben dus een
[31:56] Speaker 1: printer gemaakt. Waarmee je dus snel een huis kan printen.
[32:01] Speaker 1: Het is steviger. Het is economischer. Het is meer
[32:04] Speaker 5: eco-vriendelijk. Ik heb namelijk een filmpje gezien. Hij gaat heen
[32:10] Speaker 5: en weer en dan zie je een muur
[32:10] Speaker 1: verschijnen
[32:11] Speaker 5: omdat dan beton
[32:12] Speaker 1: wordt laagje opgebouwd.
[32:15] Speaker 4: En print hij dan meteen ook de stopcontacten in de muren?
[32:17] Speaker 1: Ja. Nee. Maar die kan ik wel leveren, hoor
[32:21] Speaker 4: Ja, natuurlijk.
[32:22] Speaker 1: Of lever jij weer die stopcontacten? Ik hoop het. Nee,
[32:26] Speaker 1: ik weet het niet. Maar als dit zo... Wat leuke
[32:31] Speaker 1: aan die printtechniek is... en daarom vind ik dat het
[32:32] Speaker 1: zo'n leuk bedrijf is... je kunt dus al die leidingen...
[32:36] Speaker 1: Dus voor je water, voor je elektriciteit en dat soort dingen.
[32:39] Speaker 1: Die kun je plaatsen terwijl je zo'n beetje aan het
[32:41] Speaker 1: printen bent. Waardoor de hoeveelheid nawerk aan labor dus veel
[32:44] Speaker 1: lager wordt. En dus het bouwen van een huis veel
[32:46] Speaker 1: economischer
[32:46] Speaker 5: wordt. Ja, we moeten honderdduizend huizen bouwen.
[32:48] Speaker 1: Ja,
[32:48] Speaker 5: precies. Maar waarom gebeurt dat dan niet? Ja, daar kijk
[32:52] Speaker 5: ik jou nu op aan,
[32:53] Speaker 1: dat we geen
[32:53] Speaker 5: honderdduizend huizen bouwen.
[32:56] Speaker 1: Ik weet niet zo heel veel van de stuksopproblematiek in Nederland.
[32:59] Speaker 1: Maar waarom
[33:01] Speaker 5: niet meer schaal? Wat houdt
[33:05] Speaker 1: dat tegen? Oh, je hebt incumbent gedrag. Ik weet niet
[33:09] Speaker 1: wat het Nederlandse woord daarvoor is. Als een aannemersbedrijf, als
[33:13] Speaker 1: jij huizen bouwt... en je legt steen voor steentje neer
[33:16] Speaker 1: en je bent gewend dat te doen... Er zijn dus
[33:19] Speaker 1: nu bedrijven die zijn zich aan het ontwikkelen. En die
[33:21] Speaker 1: zeggen van ja, maar wij kunnen je helpen die steentjes
[33:23] Speaker 1: sneller neer te leggen. Zo van iets als een sneller
[33:25] Speaker 1: paard in plaats van een auto. Dat
[33:28] Speaker 4: idee.
[33:30] Speaker 1: En nu Ford
[33:31] Speaker 4: zal trots op je zijn. We moeten heel even geld verdienen.
[33:34] Speaker 4: Gaan wij een 3D printer kopen? Ik hoop dat het
[33:36] Speaker 4: genoeg oplevert
[33:37] Speaker 4: Zeker wel.
[33:43] Speaker 6: Wij zijn nu rijk.
[33:44] Speaker 5: Ja, dat had jij niet verwacht. Maar wij zijn nu echt...
[33:46] Speaker 5: Maar ik wil nu ook wel een industriële...
[33:51] Speaker 4: Ja, industriële. Oh, industriële wil jij hebben? Ja, ik wil
[33:54] Speaker 4: niet gewoon weer zo'n consumentending. Nee, dan wil je wel
[33:58] Speaker 4: een echte. Wat voor soort klassificatie heb je erin? Ik
[34:00] Speaker 4: zeg nu, ik wil een industriële. En ik denk dat
[34:03] Speaker 4: er waarschijnlijk fabrieken zijn... waar speciale printers in staan... die
[34:07] Speaker 4: groter of meer op weten zijn. We
[34:09] Speaker 5: hebben de vraag gehad. Denk ik dat we voldoende over
[34:11] Speaker 5: de vraag hebben gehad. Die komt anders vanzelf alweer
[34:14] Speaker 5: Nu aanbod, de fabrieken die
[34:15] Speaker 3: je hebt staan
[34:16] Speaker 5: Waarom maak je die? Je koopt ze nu nog steeds in.
[34:18] Speaker 5: Waar koop je die? Waar maak je ze niet zelf?
[34:20] Speaker 5: Bepaal je zelf welke features die 3D-printer... die jij gebruikt
[34:25] Speaker 5: moet hebben. Hoe zit dat in elkaar
[34:28] Speaker 1: Heel veel vragen, maar ik ben heel benieuwd. Onderbreek maar.
[34:31] Speaker 1: Ik zal gewoon beginnen met praten. Bij Shapebase zijn we
[34:36] Speaker 1: nu echt een puur B2B-bedrijf. Dus wij leveren alleen maar
[34:39] Speaker 1: aan businesses. We zijn geen consumentenbedrijf, want consumenten zijn allemaal
[34:42] Speaker 1: net ergens gegaan. Onze klanten zijn vooral next-gen hardwarebedrijven. Dus
[34:46] Speaker 1: bedrijven die robots maken, appliances, automatisering. Waarom is dat? Heel simpel.
[34:51] Speaker 1: Die hebben low-volume production nodig. Want als jij een robot
[34:54] Speaker 1: maakt die door een ziekenhuis rondrijdt... dan heb je er
[34:57] Speaker 1: geen 10 miljoen nodig. Dus dan heeft het geen zin
[34:59] Speaker 1: om een mal te maken om te gaan spuitgieten... maar
[35:02] Speaker 1: je hebt 100, 200, 300 per maand nodig... dan kun
[35:05] Speaker 1: je het beter bij ons doen. En dan kunnen we
[35:07] Speaker 1: ook mooie complexe vormen maken. Je kunt je product iedere
[35:10] Speaker 1: maand veranderen. We don't care, wij printen het. Dus voor
[35:13] Speaker 1: dat soort bedrijven die heel snel die robotisering aan het
[35:17] Speaker 1: doen zijn... of het nou een drone is voor pestcontrol
[35:22] Speaker 1: voor de landbouw... of dat het nou zo'n robot is
[35:25] Speaker 1: die ronddraait in een ziekenhuis... Of een gaming console die
[35:31] Speaker 1: gepersonaliseerd wordt. Dat zijn de type klanten waar wij mee werken.
[35:36] Speaker 1: In zowel de medische industrie, de fancy, als in de industrie.
[35:42] Speaker 1: De machines die ik heb, zijn natuurlijk degene die ik
[35:45] Speaker 1: nodig heb... om te zorgen dat zij krijgen wat zij willen.
[35:47] Speaker 1: Dus wij werken met MJF. Dat is een soortgelijke techniek
[35:52] Speaker 1: als dat SLS waar ik het net over had. Maar
[35:55] Speaker 1: dan vindt de curing plaats met infrarood licht... in plaats
[36:00] Speaker 1: van met UV. We gebruiken die polyjetting. Dat is dat
[36:05] Speaker 1: hele nauwkeurige materiaal. We doen heel veel nabewerkingen. Dus we doen...
[36:11] Speaker 1: We zetten heat inserts in. Ik weet echt niet wat
[36:13] Speaker 1: het is in het Nederlands. Een soort schroefje. Een soort
[36:17] Speaker 1: schroefje daarna in doen. Dus je steekt een soort ijzeren
[36:20] Speaker 1: dingetje met aan de binnenkant schroefdraad. Ik weet echt niet
[36:24] Speaker 1: wat het Nederlandse woord is. En als je het een
[36:25] Speaker 1: beetje warm maakt, dan kun je dat in doen. En
[36:27] Speaker 1: dan blijft het vastzitten. Precies. We spraypainten, we doen vapersmoothing.
[36:34] Speaker 1: We kunnen het verven. We verpakken het. We doen van alles.
[36:38] Speaker 1: Dat is voor
[36:39] Speaker 5: mij
[36:39] Speaker 1: de
[36:39] Speaker 5: vraag die je doet. Maar hoe je dat maakt, dus
[36:42] Speaker 5: de fabriek.
[36:43] Speaker 1: Daar
[36:43] Speaker 5: ben ik nieuwsgierig
[36:45] Speaker 1: naar. Wij krijgen een vraag binnen, zeg maar. Ja? Maar
[36:48] Speaker 1: waar
[36:48] Speaker 5: heb je die machine gekocht? Of heb je die zelf ontwikkeld?
[36:51] Speaker 1: Nee, die kopen we niet zelf. Die kopen we bij
[36:54] Speaker 1: zowel Europese als Amerikaanse... als ook wel Chinese bedrijven, maar
[37:00] Speaker 1: dat laatste minder. En daar hebben wij gewoon... Dat zijn
[37:03] Speaker 1: gewoon standaardmachines
[37:06] Speaker 1: En die kopen wij. Het enige is wel dat... Ons
[37:09] Speaker 1: team in Eindhoven heeft nu gewoon echt al heel veel ervaring.
[37:12] Speaker 1: En we hebben... een groep machine-engineers zitten. Ja, die zijn
[37:16] Speaker 1: gewoon echt supergoed in het onderhoud. En die doen gewoon
[37:19] Speaker 1: dingen met die machines. Zo optimaliseren die machines? Ja, die
[37:22] Speaker 1: zijn niet standaard opgeleverd. Dat wilde ik weten. Die passen
[37:25] Speaker 1: ze een beetje aan, ze zetten daar camera's op, ze
[37:28] Speaker 1: doen er van alles mee. En ook als er dus
[37:30] Speaker 1: zeg maar downtime is, als het dus een probleem is...
[37:33] Speaker 1: dan kunnen zij vaak dingen sneller oplossen, en dat doen
[37:35] Speaker 1: we ook... dan als je een service-engineer belt, want dat
[37:37] Speaker 1: duurt ook drie dagen... Vaak, ons team is nou zo
[37:40] Speaker 1: ervaren dat ze dat echt heel goed kunnen. Maar het
[37:42] Speaker 4: zijn een soort opgevoerde brommers, zou je kunnen
[37:44] Speaker 1: zeggen. Ja, maar dat is wel hoe die mannen begonnen zijn.
[37:48] Speaker 1: En als je in de tijd van de AI, als
[37:51] Speaker 1: je zegt... als jij langetermijn een goede baan wil hebben...
[37:53] Speaker 1: als jij weet hoe je een machine kan ontwerpen... aan
[37:56] Speaker 1: de gang kan slinnen of aan de gang kan houden...
[37:58] Speaker 1: dan heb je voorlopig al werk, hoor. Want in de
[38:00] Speaker 1: werkelijke wereld, wat wel leuk met de AI en zo...
[38:02] Speaker 1: dan moeten wel gewoon dingen worden gemaakt, gegeten worden... verplaatst worden,
[38:06] Speaker 1: vervoerd worden, et cetera. Maar jullie zullen toch
[38:08] Speaker 4: ook met AI werken, of niet? Tuurlijk. Als je er
[38:11] Speaker 4: een camera op doet, dan zit er vast een AI-systeem achter...
[38:14] Speaker 1: Ja, zoveel plekken gebruiken wij AI om ons proces te optimaliseren.
[38:19] Speaker 1: Het begint al met het aanleveren van de modellen en
[38:23] Speaker 1: een stukje van de planning daarin. De 3D model processing. Ja,
[38:26] Speaker 1: sorry Heike, het is echt heel erg. Ik moet steeds
[38:29] Speaker 1: aan hem denken
[38:30] Speaker 4: Ik kan het niet eens. Je woont in Amerika.
[38:33] Speaker 1: Voor jou maakt het niet op een uitzondering. Ik weet
[38:35] Speaker 1: het zeker. Het is toch Hielke?
[38:39] Speaker 3: Hielke
[38:41] Speaker 1: ja. Het begint al in de 3D-modelprocessing. Dus het verwerken
[38:44] Speaker 1: van de files die we krijgen van klanten. En het
[38:47] Speaker 1: analyseren daarvan om te kijken of ze printbaar zijn. Het
[38:51] Speaker 1: gaat zelfs tot aan spamcontrole op de website. Gewoon met
[38:55] Speaker 1: behulp van een LLM. Tuurlijk, dat kan allemaal. En zo
[38:58] Speaker 1: gaat het door tot in de productie aan toe. Dus
[39:01] Speaker 1: het plannen van de artikelen.
[39:02] Speaker 4: Maar in de printer zelf
[39:04] Speaker 1: Nee, nog niet. Niet dat ik weet. Niet dat ik weet.
[39:08] Speaker 1: Het zou zomaar kunnen komen. Maar printers zijn best wel
[39:12] Speaker 1: heel erg dom hoor.
[39:13] Speaker 4: Ja, maar ik kan me voorstellen dat je daar misschien
[39:15] Speaker 4: met AI kwaliteitscontrole op kan doen. Dat je in de
[39:18] Speaker 4: gaten houdt of
[39:19] Speaker 1: de
[39:19] Speaker 4: productie goed is.
[39:20] Speaker 1: We hebben wel zeg maar in de kwaliteit. Kijk, een
[39:25] Speaker 1: printer is heel dom. Die krijgt gewoon instructie van ga
[39:29] Speaker 1: hier en smelt het daar. En doe hier en dan
[39:32] Speaker 1: ga links naar boven, rechts naar achter. Het is echt
[39:34] Speaker 1: gewoon volgt gewoon een pad. Dat heet G-code in het
[39:37] Speaker 1: geval van een FDM-printer... wat jij thuis had. Die nozzle
[39:40] Speaker 1: wordt gewoon op pad gestuurd. That's it. En zo'n grote
[39:45] Speaker 1: industriele printer die wij hebben... die zegt, flash een foto
[39:48] Speaker 1: hier voor zo lang... Weet je? That's it. Een UV-licht. Boom. Echt.
[39:54] Speaker 1: Ik hoorde laatst ergens iets gemiddeld. Zo'n FDM-printer, daar zit
[39:58] Speaker 1: minder geheugen in dan de Apollo 11 of zo. Oh,
[40:01] Speaker 1: dat is wel best. Zoiets. Ze zijn echt heel dom.
[40:06] Speaker 1: Maar dan in de kwaliteitscontrole waar je het over hebt...
[40:08] Speaker 1: daar gebruiken wij wel dat het inderdaad door camera's heen gaat...
[40:13] Speaker 1: en dat we kunnen meten of de afmetingen en toleranties
[40:17] Speaker 1: goed zijn... en dan kunnen we het sorteren, dat soort
[40:20] Speaker 4: dingen. Maar eigenlijk, dat vind ik eigenlijk verrassend... werken jullie
[40:27] Speaker 4: gewoon met standaard machines die iedereen kan hebben
[40:30] Speaker 5: Dus ik koop nu een machine... Ik maak een site, joh,
[40:33] Speaker 5: je kan hier met je modellen komen. En ik zet
[40:35] Speaker 5: een schuur neer, daar zet ik die machine in
[40:37] Speaker 1: Nou, dat gebeurt ook. Dat heet, vooral met FDM, zeg
[40:41] Speaker 1: maar die desktopprinters... die zo makkelijk aan de gang te
[40:43] Speaker 1: krijgen zijn... dat noemen ze ook gewoon FDM-farming. Letterlijk. Ik bedoel,
[40:47] Speaker 1: jouw woord schuur is nog niet slecht. Ja, dat is waar.
[40:49] Speaker 4: Er was een website
[40:50] Speaker 1: waar je kon zeggen... Er waren honderd of vijf van
[40:52] Speaker 1: die dingen op een rij. En die printen de hele
[40:55] Speaker 1: dag niks anders. Meestal met PLA, Polylactic Assets. En dat
[40:59] Speaker 1: is een plastic, een polymeer dat gemaakt is uit korn.
[41:03] Speaker 1: Maar het is niet recyclable hoor. Dus de source is
[41:05] Speaker 1: niet zo erg, maar het is nog steeds...
[41:10] Speaker 5: Want het is gewoon... Alles? Ook weer alles. Gewoon... Dragons
[41:17] Speaker 1: Weet je, dragon toys voor kinderen. Alle Pokémon dingen. Speeltjes, spelletjes. Ja,
[41:24] Speaker 1: dingetjes voor in je huis die leuk gezellig staan. Ja,
[41:26] Speaker 1: home decor. Ik weet echt niet wat het is in
[41:28] Speaker 1: het Nederlands. Ik begreep het allemaal. Ja. En wat? Maakt
[41:31] Speaker 1: niet uit. Een dingetje. Van alles wordt erop gemaakt. Van
[41:35] Speaker 1: alles
[41:36] Speaker 5: Daarom vinden wij het interessant dat je die machine optimaliseert.
[41:40] Speaker 5: Dat
[41:40] Speaker 1: je hem
[41:40] Speaker 5: beter maakt. Maar
[41:41] Speaker 1: dat is die ATM-farming kant. En dan aan de industriële kant,
[41:45] Speaker 1: waar je die grote machines hebt. En dan heb je
[41:46] Speaker 1: gewoon een half miljoen nodig. Of een miljoen nodig. Of
[41:49] Speaker 1: soms al meer. Die printers zijn echt...
[41:51] Speaker 5: Maar Horowitz kan daarvoor zorgen, voor
[41:53] Speaker 1: dat geld. Ja, zij wel. Maar de meeste mensen hebben
[41:56] Speaker 1: thuis dat geld niet liggen. Dus dan ga je niet
[41:59] Speaker 1: zomaar starten. En dan heb je ook echt wel van
[42:02] Speaker 1: alles omheen nodig. Dus je hebt een mixingstation nodig. Je
[42:07] Speaker 1: hebt geautomatiseerde poederaanvoer nodig. Er zit echt wel een hoop
[42:12] Speaker 1: rommel omheen... om te zorgen dat dat ding ook werkt.
[42:16] Speaker 4: Hebben jullie concurrenten eigenlijk? Tuurlijk. Hartstikke
[42:21] Speaker 1: veel. Dat weet ik niet. Dat zijn
[42:24] Speaker 5: concurrenten die wel die miljoenen hebben geïnvesteerd... in zo'n apparaat neerzetten...
[42:29] Speaker 5: en al die poeders allemaal bij elkaar hebben gezet. Want
[42:34] Speaker 5: de barrier of entrance...
[42:38] Speaker 1: de
[42:38] Speaker 5: toegang tot deze onderneming te beginnen... is dus helemaal niet
[42:42] Speaker 5: zo hoog. Het kapitaal is een dingetje, maar voor de rest...
[42:46] Speaker 1: Het kapitaal is een dingetje. We hebben ook best wel
[42:50] Speaker 1: leergeld betaald bij Shapebase. Dat team dat wij nou hebben,
[42:54] Speaker 1: dat goed kan 3D-printen... daar hebben we echt moeten leren
[42:57] Speaker 1: om dat zo goed te doen als we nu doen.
[42:59] Speaker 1: En wat zijn dan de moeilijkheden? Printers hebben gewoon allemaal
[43:03] Speaker 1: hun eigen persoonlijkheid. Ze zijn heel dom en ze
[43:06] Speaker 5: hebben een persoonlijkheid. Domme persoonlijkheden. Mooi
[43:09] Speaker 1: Noem
[43:11] Speaker 5: eens voorbeelden
[43:14] Speaker 1: Je hebt een swiper... en die gaat bijvoorbeeld over het
[43:18] Speaker 1: poederbed heen... bij een SLS-machine. Als je poeder net even
[43:22] Speaker 1: een beetje... een stukje heeft waar het hard is... omdat
[43:24] Speaker 1: de mixer het niet goed heeft gedaan... dan blijft die
[43:26] Speaker 1: swiper hangen. En dan trekt hij een hoopje poeder mee...
[43:31] Speaker 1: en dan is het niet eens meer mooi glad. En
[43:33] Speaker 1: dan heb je een hoop... Dan heb je een hoop
[43:35] Speaker 1: met troep. Of de laser vergeet uit te gaan en
[43:39] Speaker 1: dan brandt hij gewoon alles weg. Ik kan van alles verzinnen.
[43:43] Speaker 5: Ja, maar dat is dus heel erg van de maakkant.
[43:46] Speaker 1: Want de
[43:46] Speaker 5: machine is dom en die maakt fouten.
[43:49] Speaker 1: Ja, daarom hebben we ook een laser opgestaan. Daarom hebben
[43:52] Speaker 1: we ook kamers opgestaan om het in de gaten te houden...
[43:54] Speaker 1: dat als er iets misgaat, dat we meteen ingrijpen
[43:57] Speaker 5: Er moeten ook 24-27 mensen bij zijn...
[43:59] Speaker 1: Nee, we hebben 24-7 camera's erbij. Maar als de machine stopt... Ja,
[44:04] Speaker 5: maar als die dus misgaat om twee uur s'nachts... dan
[44:06] Speaker 5: stopt die gewoon en dan heb je geen productie tussen
[44:09] Speaker 5: twee en acht,
[44:10] Speaker 1: negen. Het hangt ervan af hoe druk we het hebben
[44:13] Speaker 1: Dus in het hoogseizoen dan stapt er iemand op de
[44:16] Speaker 1: fiets
[44:16] Speaker 3: Is dit seizoensarbeid?
[44:19] Speaker 1: Nee. Ik dacht
[44:20] Speaker 3: Sinterklaas en kerst gaan ze allemaal proep
[44:21] Speaker 1: maken. Het hangt natuurlijk een beetje af. Want kijk, in
[44:25] Speaker 1: de zomer is de industrie een stuk rustiger. Zeker in Europa,
[44:28] Speaker 1: want dan ligt iedereen... Er
[44:30] Speaker 4: zijn
[44:30] Speaker 1: heel veel vakantiesmerken tegenwoordig.
[44:32] Speaker 4: Oh ja, in Amerika heb je daar natuurlijk helemaal
[44:35] Speaker 1: geen last van. Vier dagen klaar. Drie dagen? Vijf dagen
[44:37] Speaker 1: een weekje weg geweest. Ja, nee, dus... Dus de industrielicht
[44:43] Speaker 1: is vrij rustig in de zomer. De consumentenmarkt gaat heel
[44:46] Speaker 1: hard natuurlijk in het najaar. Dus het wisselt zich allemaal
[44:50] Speaker 1: een beetje af hoe zich dat verhoudt. Bepaalde markten gaan
[44:55] Speaker 1: op bepaalde momenten harder en op andere momenten zachter. En
[44:58] Speaker 1: als je genoeg markten bedient dan event zich dat wel
[45:00] Speaker 1: een beetje uit
[45:00] Speaker 5: China? China? China. Ja, wij moeten altijd China noemen in
[45:05] Speaker 5: de technoloog. Is dat zo? Nee, dat moet niet, maar
[45:08] Speaker 5: dat komt altijd. Met
[45:10] Speaker 4: machines, met maken. Je noemde het al even. Je zei,
[45:12] Speaker 4: we kopen soms wel, maar liever niet of minder Chinese
[45:16] Speaker 4: printers
[45:18] Speaker 1: Ja, met Chinese printers is het... 3D-printer is in Amerika uitgevonden. Nou,
[45:25] Speaker 1: het is eigenlijk een Engelsman geweest, geloof ik. Moet ik
[45:27] Speaker 1: het goed zeggen? De Westerse wereld. De Westerse wereld. En
[45:32] Speaker 1: toen is vooral in Amerika... Ja, het is ook Amerikaans-Israelisch
[45:37] Speaker 1: bedrijf geweest. Dus semi-Westerse wereld. Ik denk dat het wel meetelt.
[45:42] Speaker 1: Maar die hebben 3D-printen verder ontwikkeld. En toen zijn er
[45:47] Speaker 1: een aantal Amerikaanse bedrijven bijgekomen... en Europese bedrijven. En die
[45:50] Speaker 1: zijn groot geworden. En in de laatste tien jaar heeft
[45:53] Speaker 1: China echt veel geïnvesteerd. Vooral in die desktopmarkt. Hebben ze
[45:56] Speaker 1: de hele desktopmarkt overgenomen... MakerBot, Ultimaker. Die zijn allemaal weggeconquereerd. MakerBot.
[46:05] Speaker 1: Ik sprak laatst de founder nog. Die is er goed weggekomen.
[46:09] Speaker 1: Want die heeft zijn bedrijf op tijd verkocht. Maar die
[46:11] Speaker 1: zegt ook van. Alle patenten en ideeën die we hadden.
[46:14] Speaker 1: Die zijn stil komen te liggen. Op het moment dat
[46:16] Speaker 1: ik mijn bedrijf heb verkocht. En Stratus is. En by
[46:19] Speaker 1: the way. In China hebben ze alle dingen gedaan. Die
[46:23] Speaker 1: ik in die patenten had. En by the way. Dat
[46:26] Speaker 1: Chinese bedrijf die al die patenten heeft gebruikt... moet nu
[46:28] Speaker 1: flink lappen. De week daarvoor is er een Amerikaanse rechter.
[46:34] Speaker 1: Dus die Chinezen hebben inderdaad gezegd betalen. Want jullie hebben
[46:38] Speaker 1: intellectueel eigendom gejat. En
[46:41] Speaker 5: die Chinezen gaan ook betalen? Of denken ze van...
[46:44] Speaker 1: Het zal wel, want het is een Amerikaans rechter. Ik
[46:48] Speaker 1: ken dat bedrijf om te weten of ze dat gaan doen.
[46:50] Speaker 1: Maar ze zijn in ieder geval veroordeeld. Dus ja, de
[46:54] Speaker 1: Chinese markt is vooral aan de FDM kant... volledig richting
[46:58] Speaker 1: China gegaan. Maar nu ook op gebied van SLS en
[47:01] Speaker 1: andere technieken... beginnen ze toch echt wel betaalbare printers te maken...
[47:06] Speaker 1: die goed functioneren. En dat is wel interessant. Alleen er
[47:11] Speaker 1: is wel ook een zorg. Een van de grotere partijen daar... Ja,
[47:15] Speaker 1: weet je, daar... Leuk, dat heet Bamboo. Die maakt een
[47:18] Speaker 1: hele populaire 3D-printer. En als jij... Er zijn echt wel mensen...
[47:23] Speaker 1: in de thanks-community... die echt zeggen van... Ik vind Bamboo
[47:28] Speaker 1: heel erg fijn... maar ik draai hem alleen maar offline.
[47:31] Speaker 1: Dus gewoon met een sticky... in je printer steken... en
[47:35] Speaker 1: alleen maar offline draaien. Want... Zodra ik het via de
[47:38] Speaker 1: service van Bamboo doe, dan gaan ze leuke database trainen
[47:46] Speaker 1: en wat doen ze met mijn data. Dus daar zijn
[47:48] Speaker 1: wel zorgen over. Over Chinese bedrijven, hoe ze daarmee omgaan
[47:52] Speaker 1: met die
[47:52] Speaker 4: data. Hoe gaan jullie daarmee om? Want dan laat ik
[47:56] Speaker 4: jullie iets printen en
[47:57] Speaker 1: dan weet ik
[47:58] Speaker 4: natuurlijk niet dat dat in China ligt.
[48:00] Speaker 1: Nee, nee. Dus jullie hebben
[48:01] Speaker 4: waarschijnlijk geen bamboeprinters, maar wel Chinese?
[48:03] Speaker 1: Wij printen alles offline
[48:06] Speaker 1: Dus bij ons gaat het alleen maar binnen onze eigen netwerk.
[48:09] Speaker 1: Dus dat offline is en niet connected is met de buitenwereld.
[48:14] Speaker 1: En we hebben wel voor een aantal van onze technieken
[48:17] Speaker 1: leveranciers in het buitenland. Niet in China. En daar hebben
[48:20] Speaker 1: we hele sterke contracten mee. Want ja, je kunt gewoon
[48:24] Speaker 1: niet hebben dat... Wij werken met kunstenaars, we werken met
[48:28] Speaker 1: medische bedrijven. We maken gespecialiseerde medische hulpmiddelen. Dus we weten
[48:34] Speaker 1: ook afmetingen van mensen. Ja. Wil je niet dat het
[48:39] Speaker 1: op straat komt te liggen? Nee, dat wil je sowieso
[48:41] Speaker 4: niet. Maar niet elk bedrijf gaat er op hetzelfde manier
[48:44] Speaker 4: mee om
[48:45] Speaker 1: Nee, het is... Maar jullie
[48:46] Speaker 4: zijn er heel netjes mee, dat hoor ik
[48:48] Speaker 1: Ja, dat proberen we wel te doen, ja
[48:52] Speaker 5: Ja, en dan denk ik, dan popt bij mij in
[48:53] Speaker 5: mijn hoofd gelijk Horovic op. Want als hij erin zou zitten,
[48:57] Speaker 5: dan moest hij natuurlijk alleen maar weer rendement maken... Dat
[49:00] Speaker 5: popt op, maar je hebt andere doelstellingen.
[49:02] Speaker 1: Nou, toen wij Thanks kochten... toen was wel de zorg
[49:06] Speaker 1: van de Thanks community... van wat gaan ze met die
[49:13] Speaker 1: data doen van Thanks. En dat het dus niet was
[49:16] Speaker 1: opgekocht door een Chinese partij... maar door Shapeways, waren wel
[49:19] Speaker 1: mensen opgelucht van... oh, fijn, mijn modellen gaan niet... verdwijnen.
[49:27] Speaker 5: Kiezen mensen, want het is natuurlijk altijd moeilijk mensen krijgen...
[49:29] Speaker 5: of heb jij niet van die hele dure AI-specialisten nodig...
[49:33] Speaker 5: maar toch ook wel om jouw bedrijf te optimaliseren? Of
[49:36] Speaker 5: heb je die wel of niet nodig? Of heb je
[49:38] Speaker 5: middelmatige mensen voldoende aan? Of heb je echt toppers uit
[49:42] Speaker 5: de industrie nodig?
[49:43] Speaker 4: Hoe is het
[49:43] Speaker 5: met
[49:43] Speaker 1: je haarbeleid
[49:44] Speaker 4: Ik neem
[49:44] Speaker 5: alleen
[49:44] Speaker 1: maar middelmatige mensen aan.
[49:50] Speaker 4: Als het waar was
[49:51] Speaker 1: zou ik het toch nog steeds niet
[49:52] Speaker 4: zeggen. Hoe deed jij dat bij jouw
[49:56] Speaker 5: bedrijf? Alleen maar middelmatig
[50:00] Speaker 1: Maar
[50:01] Speaker 5: wij kregen niet de toppers, want die moet je betalen.
[50:04] Speaker 5: Maar heb je ze nodig? Dat is natuurlijk ook in
[50:07] Speaker 5: je positionair. Heb je ze nodig? Dus daarom dacht ik,
[50:09] Speaker 5: heb jij ze echt nodig?
[50:11] Speaker 1: Ja, weet je wat het is? Je kunt... Kijk, qua
[50:15] Speaker 1: geld of zo kan ik niet concurreren met een pakket...
[50:17] Speaker 1: dat een Google of een Apple kan bieden aan mensen.
[50:20] Speaker 1: Dat gaat niet. Maar dat hoef ik ook niet. Want
[50:23] Speaker 1: je hebt gewoon mensen... Wij nemen letterlijk mensen uit onze
[50:27] Speaker 1: community aan. Een van onze software engineers die in Amerika
[50:29] Speaker 1: bij Thanks werkt... die is bij ons gekomen omdat we
[50:31] Speaker 1: op Shapeways in de newsletter hadden gezegd... dat we een
[50:35] Speaker 1: hele goede senior DevOps-engineer nodig hadden. En die heeft zich gemeld.
[50:41] Speaker 1: Hij zegt, ik ken Jaren al als shape-based. Zo'n topbedrijf.
[50:44] Speaker 1: Jullie hebben fantastische technologie. Ik wil... Weet je, die is
[50:48] Speaker 1: zo gek op wat... Dat is ook zijn eigen hobby,
[50:51] Speaker 1: zeg maar. Dat doet hij thuis. Hij heeft ook een
[50:53] Speaker 1: printertje staan. Die is zo gek op die technologie. Die
[50:56] Speaker 1: kent shape-based al jaren. Die zegt... Jullie hebben het bedrijf gered.
[51:00] Speaker 1: Omdat die jojo's het hebben verknald met z'n allen. Jullie
[51:04] Speaker 1: zijn teruggekomen. You guys must be good people. En dit
[51:08] Speaker 1: is een tof bedrijf. En ik wil voor deze mensen werken.
[51:10] Speaker 1: Ik ben een
[51:10] Speaker 4: groot fan van deze manier van
[51:11] Speaker 1: denken. Ik ben superblij met die man. Hij is hartstikke slim.
[51:17] Speaker 1: Hij doet supergoed werk. En weet je, hij doet echt
[51:24] Speaker 1: wat we nodig hebben. En daarbij is hij ook nog
[51:28] Speaker 1: actief in de community. Dus mensen zien hem ook actief
[51:30] Speaker 1: zijn op de website. Dingetjes downloaden of kopen. Dat deed
[51:33] Speaker 1: hij toch al waarschijnlijk. En is hij op Discord met
[51:35] Speaker 1: de leden, omdat hij dat ook leuk vindt. Dus je
[51:37] Speaker 1: hebt gewoon... Dan hoef ik niet iemand... Dat is wat
[51:41] Speaker 1: ik bij Shapeways heel erg had gemerkt. Toen Shapeways zo
[51:43] Speaker 1: ontzettend hip was. En je maakt sowieso fouten als je
[51:46] Speaker 1: naar een ander land verhuist. Je moet aan een nieuwe
[51:48] Speaker 1: cultuur wennen. En ik moest echt wel leren dat Amerikanen
[51:50] Speaker 1: echt heel anders zijn dan Nederlanders. Dus je maakt in
[51:53] Speaker 1: het begin gewoon echt wel een aantal fouten. En een
[51:56] Speaker 1: daarvan is ook gewoon dat je de verkeerde mensen aanneemt.
[51:58] Speaker 1: Maar je hebt gewoon van die start-up hoppers. Die gaan
[52:01] Speaker 1: van de ene start-up... Naar de Unisquare-startup. En dan zitten
[52:06] Speaker 1: ze twee of drie jaar. En dan gaan ze weer
[52:08] Speaker 1: dezelfde marketingcampagne doen... met hetzelfde dure marketingbedrijf uit New York.
[52:12] Speaker 1: En ze gaan gewoon... Je hebt gewoon mensen die hoppen
[52:15] Speaker 1: van de een naar de andere start-up. En die komen bij...
[52:18] Speaker 1: Als je er drie of vier hebt gezien, dan denk je...
[52:20] Speaker 1: Ik wil jou helemaal niet. Ga weg.
[52:22] Speaker 5: Die gladjakkers.
[52:23] Speaker 1: Ik hoef het niet. Het zijn niet altijd gladjakkers. Ja,
[52:25] Speaker 1: vaak wel. Maar ze wachten gewoon op die IPO, op
[52:29] Speaker 1: die beursgang. Maar neem je
[52:31] Speaker 5: geen liefde voor 3D? Nee,
[52:33] Speaker 1: je wil gewoon die mensen aannemen die echt van dat
[52:35] Speaker 1: 3D-printen houden. Of heel erg bij het oude Shapeways een
[52:38] Speaker 1: minuutje houden. Of iemand nu bij Shapeways die echt... robots
[52:42] Speaker 1: gaaf vindt. Van ja, ik wil die robotbedrijven helpen... om
[52:45] Speaker 1: te zorgen dat niet alleen hun prototype werkt... maar dat
[52:48] Speaker 1: hun projectie als een dollar loopt. En dat ze helpen
[52:51] Speaker 1: in een stukje design, et cetera. Dat soort mensen. Leuk. Ja,
[52:55] Speaker 1: dat is leuk. Ik heb nog ook vragen
[52:57] Speaker 5: Ik heb ook nog wel een paar, maar ga je gang.
[53:00] Speaker 5: Het printen van wapens.
[53:02] Speaker 1: Ja.
[53:02] Speaker 5: Ja, wat vind jij daarvan?
[53:05] Speaker 1: Ja, ik... Nee, maar het is democratisering, hè? Ja, nou,
[53:09] Speaker 1: wij printen ze niet. Dus wij printen niet... Catapults? Ik
[53:16] Speaker 1: weet het niet, ik denk het niet.
[53:18] Speaker 5: Ga maar door, sorry
[53:19] Speaker 1: De edge case, ik weet het niet zeker. Maar zowel
[53:23] Speaker 1: op Things als op Shapeways... onze mensen in Eindhoven zijn getraind...
[53:27] Speaker 1: om herkennen van onderdelen van schietwapens. En dat doen we niet.
[53:33] Speaker 1: Want ik weet niet waar dat voor gebruikt wordt. Als
[53:36] Speaker 1: je het wilt 3D-printen ben je ook echt een idioot.
[53:38] Speaker 1: Want als je het thuis print met PLA-plastic... dan blaas
[53:41] Speaker 1: je alleen je eigen hand op. Dus je bent ook
[53:42] Speaker 1: gewoon niet goed snik. Oh,
[53:43] Speaker 5: dan moeten ze het vooral doen.
[53:44] Speaker 1: Ja, dus... Maar wij doen het niet. Ik wil daar
[53:50] Speaker 1: niet verantwoordelijk voor zijn. We helpen wel met droonproductie
[53:55] Speaker 6: Voor
[53:56] Speaker 1: Oekraïne. Maar dan zijn het gevetten klanten... die door de
[54:02] Speaker 1: overheid opgeroepen zijn om te helpen.
[54:08] Speaker 4: Die zegt, het is voor ons toch wel heel handig
[54:09] Speaker 4: om een replica te hebben van een Glock uit 1953.
[54:13] Speaker 4: Kan je niet meer krijgen. Ik weet niet, ik verzin
[54:14] Speaker 4: nu
[54:15] Speaker 1: iets
[54:15] Speaker 4: Help je ze dan?
[54:17] Speaker 1: Ik vind een replica, zolang het niet kan schieten, maakt
[54:19] Speaker 1: het helemaal uit. Als het gewoon aan de binnenkant dicht is,
[54:21] Speaker 1: is het oké, ja. Weet je, je kunt niet... Maar ja,
[54:24] Speaker 1: maar het is in Nederland ook verboden om iets te
[54:26] Speaker 1: hebben
[54:26] Speaker 4: Je mag ook geen dingen... Wij hebben die lijken op wapens.
[54:29] Speaker 1: In Nederland niet, nee. Nee
[54:31] Speaker 4: in Amerika is het sowieso geen probleem.
[54:32] Speaker 1: In Amerika kun je doen wat je wil.
[54:34] Speaker 5: Heb jij een gun? Want je woont in Amerika. Die
[54:37] Speaker 4: blik zegt genoeg
[54:38] Speaker 5: Die blik zegt genoeg. Waarom? Ja
[54:42] Speaker 1: ik ben een Nederlander. Dus ik denk dat je vrij
[54:45] Speaker 1: makkelijk kan afleiden wat ik denk over wapens.
[54:47] Speaker 5: Oké. Maar ook New York is ook een beetje...
[54:50] Speaker 1: New York hebben heel weinig mensen. Het laagste van Amerika
[54:56] Speaker 5: Ik wil ook nog naar patenten. Wat voor type patenten
[54:59] Speaker 5: heb je
[55:00] Speaker 1: Hoe moet dat zien? Ja, idiote dingetjes zoals...
[55:04] Speaker 5: We houden van
[55:05] Speaker 1: details. Terug naar de 12x12 Rubik's Cube. Soms heb je
[55:08] Speaker 1: dus producten die je moet printen... maar die bestaan uit
[55:11] Speaker 1: heel veel kleine stukjes. Als je zo'n printbed hebt vol
[55:15] Speaker 1: met poeder en je moet gaan graven... dat doen we
[55:17] Speaker 1: niet meer, dat hebben we tegenwoordig geautomatiseerd... maar dan komt
[55:20] Speaker 1: daar honderd van die stukjes uit. Dat
[55:24] Speaker 6: is een
[55:24] Speaker 1: puzzel. En hoe weet je nou welk stukje bij welke
[55:28] Speaker 1: puzzel hoort... als je tien puzzels tegelijk print? Of tien
[55:31] Speaker 1: van die automotive parts? Hoe weet je nou als het
[55:36] Speaker 1: zo klein is? Dus we hebben toen een tijd een
[55:40] Speaker 1: kooi gemaakt. En dat kooi hebben we gepatenteerd. Dus de
[55:43] Speaker 1: kooi zit er dan gaatjes in. Dus dan print je
[55:45] Speaker 1: tegelijkertijd een kooi mee om het product heen. En dan
[55:49] Speaker 1: schiet je alles schoon om de kooi heen. Dat is
[55:52] Speaker 1: een soort zeefje, zal ik het maar zeggen. Ja. En
[55:55] Speaker 1: dan is dat je product. En dan zitten die honderd
[55:57] Speaker 1: stukjes in dat kooitje dat je hebt meegeprint.
[55:59] Speaker 4: Een beetje zoals je met van die oude plastic modelletjes...
[56:02] Speaker 4: die in elkaar zetten, die allemaal dan in een framepje
[56:04] Speaker 1: vastzitten. In zo'n uitdrukdingetje zitten. Ja, maar nu zit het
[56:06] Speaker 1: zeg maar in een kooitje geprint. Maar dan in 3D natuurlijk,
[56:08] Speaker 1: want
[56:08] Speaker 4: die gaan dan weer 3D printen.
[56:09] Speaker 1: Ja, dat is bijvoorbeeld een patent dat we hebben. Ik
[56:11] Speaker 4: weet niet zolang dit patent gaat... maar patenten hebben een
[56:14] Speaker 4: neiging te verlopen na verloop van tijd. Ik denk dat
[56:17] Speaker 4: we langzaamaan in de tijd komen... dat patente her en
[56:21] Speaker 4: der belangrijke patenten beginnen te verlopen. Ja, klopt. Hebben jullie
[56:25] Speaker 4: daar al last van? Of is het misschien juist het
[56:26] Speaker 4: voordeel dat je nu dingen mag die eerst heel duur
[56:29] Speaker 4: bleken
[56:30] Speaker 1: Nee, we hebben er geen last van. Bij ons hebben
[56:34] Speaker 1: we best wel een goed tech-team. Zowel aan de machine-zijde
[56:38] Speaker 1: als aan de software-zijde investeren we daar flink. En die
[56:42] Speaker 1: mensen hebben geen last van de IP dat hun in
[56:45] Speaker 1: de weg zet om creatief te zijn.
[56:50] Speaker 5: Dus jouw patent, de andere bedrijven, dus de concurrenten gebruiken
[56:53] Speaker 5: ook dat nu. We hebben
[56:56] Speaker 1: zelfs een leverancier van ons die ons helpt met de
[56:59] Speaker 1: machine voor het herkennen van de parts. Die gebruikt IP
[57:03] Speaker 1: van ons
[57:04] Speaker 5: En dat is ook weer een inkomstenbron. Ja. Leuk. Top.
[57:08] Speaker 5: Even de komende jaren. Jij zegt 20% groei, toch? Ja,
[57:11] Speaker 5: per jaar. Waar zit die groei?
[57:16] Speaker 1: Heel veel in defensie. Niet alleen van Oekraïne, maar gewoon
[57:19] Speaker 1: als geheel. Want de oorlogsvoering is gewoon gigantisch aan het veranderen.
[57:22] Speaker 1: Dus niet zozeer mensen aan de front, maar drones aan
[57:25] Speaker 1: de front. Daar groeit 3D-print heel erg hard. Robots? Noem
[57:31] Speaker 1: maar wat robots. Robots. Wij richten ons voornamelijk daarop. Vanwege
[57:35] Speaker 1: het feit dat wat je daar ziet komen... is dat
[57:39] Speaker 1: vanwege AI zijn het aantal robots... en industriële automatiseringstoepassingen en appliances...
[57:47] Speaker 1: dat je kunt maken, gaat heel groot vooruit. Je kunt
[57:52] Speaker 1: veel specifieke oplossingen ontwikkelen... Omdat het veel goedkoper is om
[57:57] Speaker 1: de software te bouwen. Omdat het veel goedkoper is om
[57:59] Speaker 1: het design te maken. En het gaat dus veel sneller.
[58:01] Speaker 1: Dus de markt kan kleiner zijn. En dan kun je
[58:05] Speaker 1: toch nog iets in de markt zetten. En het winstgevend maken.
[58:08] Speaker 1: Maar die producten gaan dus nooit zo groot worden. Dat
[58:11] Speaker 1: we 10 miljoen stuks nodig hebben. Of 100.000 stuks. Dus
[58:15] Speaker 1: die mensen hebben ons altijd continu nodig. In dat soort bedrijven.
[58:18] Speaker 4: Je noemt al een hele aantal keren. Defensie is een
[58:21] Speaker 4: tak van jullie bedrijf.
[58:22] Speaker 1: Voel
[58:22] Speaker 4: je je dan ook als een defensiebedrijf? Ga je naar
[58:24] Speaker 4: defensiebeurzen om daar je producten aan de mand te brengen
[58:27] Speaker 1: Ja, wij zijn lid van het NIDV
[58:30] Speaker 4: Ja, dan ben je eigenlijk al een halve defensiebedrijf, denk
[58:33] Speaker 1: ik
[58:34] Speaker 4: Ook dual use.
[58:38] Speaker 1: Ja, dus dat is wel... Maar het meeste wat we
[58:41] Speaker 1: doen is in consumer goods. En het meeste wat we
[58:44] Speaker 1: doen is in de industriele automatiserings toepassingen. En vooral al
[58:49] Speaker 1: die robots. Al die robots
[58:51] Speaker 5: Ja
[58:51] Speaker 1: dat is echt heel leuk. Dat is ook cute.
[58:53] Speaker 5: Ja, dat is heel cute. Ik moet even noemen, twee
[58:56] Speaker 5: weken terug of drie weken terug, vanaf wanneer we deze uitzenden,
[58:58] Speaker 5: hadden we Pollen Robotics, onderdeel van Hugging Face natuurlijk. Weer
[59:03] Speaker 5: onderdeel waarschijnlijk van Nvidia straks, want Nvidia heeft daar een
[59:07] Speaker 5: bot op gedaan op Hugging Face. En Polar Robotics was
[59:10] Speaker 5: bij de OpenAI Dev Days. En daar lieten ze de
[59:14] Speaker 5: micro-duck zien. Dus je ziet die robotjes. Leuk hè? Dus
[59:18] Speaker 5: al die robotjes. En dat hadden ze gedreed. En hij
[59:21] Speaker 5: zei tijdens het interview. Mensen terugluisteren. Echt gaaf. Ze vertelde van, ja,
[59:25] Speaker 5: maar nu moeten we in massa gaan produceren... en er
[59:29] Speaker 5: moet gewoon een mal komen, in China wordt
[59:30] Speaker 1: het gemaakt. Ja, maar dat is zo'n product wat wel
[59:33] Speaker 1: naar die massaproductie gaat. Maar de meeste industriele toepassingen gaan
[59:37] Speaker 1: nooit zo groot worden.
[59:38] Speaker 5: Iets maar een
[59:39] Speaker 1: paar, wat je zegt, 200. En dan gaat de productontwikkeling
[59:41] Speaker 1: zo snel... dat drie maanden later weer eens een nieuwe
[59:43] Speaker 1: variant hebben. En dan kun je dus ook met de
[59:46] Speaker 1: reserveonderdelen dingen gaande houden. Dus aan het repair en maintenance kant.
[59:52] Speaker 1: Dus onderhoud
[59:53] Speaker 1: Dus dingen gaande houden. Kun je ook gewoon reserveonderdelen blijven printen.
[59:58] Speaker 4: Ja, want dat was ook zo'n belofte. Dat Defensie 3D
[1:00:01] Speaker 4: printers mee naar het front zou nemen. Want dan
[1:00:03] Speaker 1: was er iets kapot. En dan ga je
[1:00:04] Speaker 4: het meteen repareren
[1:00:05] Speaker 1: ter
[1:00:05] Speaker 4: plekke. Dat gebeurt.
[1:00:06] Speaker 1: Dat gebeurt ook.
[1:00:08] Speaker 4: Een voorbeeld? Leveren jullie dat als dienst? Dat je dan zegt, nou,
[1:00:12] Speaker 4: dan rijden we er
[1:00:13] Speaker 1: in een karretje. Nee, wij niet. Ik ga niet mijn
[1:00:17] Speaker 1: medewerkers aan de front neerzetten. Dat is één. Maar wat
[1:00:20] Speaker 1: bijvoorbeeld in Oekraïne gebeurt... is dat ze daar dus heel
[1:00:23] Speaker 1: dichtbij het front drones produceren. Maar die worden dan wel
[1:00:25] Speaker 1: weer kapotgebombardeerd door Rusland. En dat is een continu kat-en-muis spel,
[1:00:29] Speaker 1: wat ik begrijp. Dat is plaatsvindt.
[1:00:31] Speaker 4: Ja, in Oekraïne. Die zijn aan elkaar gewaagd
[1:00:36] Speaker 4: En dat blijft ook zo... En wat maakt het nu
[1:00:40] Speaker 4: zo leuk voor jou
[1:00:42] Speaker 1: Wat het leuk is? Om te ondernemen?
[1:00:44] Speaker 4: Maar je bent niet alleen ondernemer. Je bent ondernemer in 3D-printing. Ja,
[1:00:48] Speaker 4: dat vind ik te
[1:00:48] Speaker 1: breed. Wat het leuk maakt? Oh, ik vind het... Ik
[1:00:55] Speaker 1: vind het ontzettend leuk om met klanten bezig te zijn.
[1:00:58] Speaker 1: Er zijn de shape-based zijden. Dus om met klanten te
[1:01:02] Speaker 1: spreken en te zien wat zij nou aan... Er zijn
[1:01:04] Speaker 1: vaak hele innovatieve bedrijven waar wij mee werken. Dus wat
[1:01:06] Speaker 1: zij ontwikkelen is gewoon superleuk om te zien. En als
[1:01:09] Speaker 1: je daar dus een bijdrage in levert... dat zij hun
[1:01:12] Speaker 1: product succesvol in de markt kunnen zetten... vind ik gewoon
[1:01:15] Speaker 1: hartstikke leuk. Vind ik gewoon echt heel erg leuk. En
[1:01:18] Speaker 1: daarbij gewoon het uitgroeien van het bedrijf. Alle dingen die
[1:01:23] Speaker 1: wij het ondernemen horen vind ik gewoon hartstikke tof. Een
[1:01:26] Speaker 1: team opbouwen vind ik super gaaf. Maar ook aan de thankszijde.
[1:01:29] Speaker 1: Weet je, nadenken over zowel de strategie van Shapeways als
[1:01:33] Speaker 1: van thanks. Het is gewoon hartstikke tof. hartstikke leuk om
[1:01:34] Speaker 1: na te denken van, oké, waar moeten we heen? Wat
[1:01:36] Speaker 1: moeten we gaan doen? Hoe kunnen we dat het beste
[1:01:38] Speaker 1: gaan aanpakken? Etcetera. Ja, ik hou er wel van. Maar vooral,
[1:01:42] Speaker 1: zeg maar, die relaties bouwen. Zowel met klanten als leveranciers. Ja,
[1:01:47] Speaker 1: maar
[1:01:47] Speaker 5: dat is algemeen. Weet je, want dat zou ik bij
[1:01:49] Speaker 5: een ander bedrijf... maar het is 3D-printing.
[1:01:51] Speaker 1: Jij hebt dat groot gemaakt. Weet je, wat leuk is
[1:01:55] Speaker 1: bij die klanten... en bij Thijs is het zo, want
[1:01:58] Speaker 1: de consument... daar zie je een kind gewoon zo... dat
[1:02:00] Speaker 1: heb ik hier in mijn handen, dat heb ik zelf gemaakt.
[1:02:02] Speaker 1: Dat blijft gewoon enorm cute en leuk. Dat blijft gewoon
[1:02:05] Speaker 1: echt heel leuk. Dat is ook een van de redenen
[1:02:07] Speaker 1: waarom dat gevoel van magiek... Is ook iets wat de community.
[1:02:13] Speaker 1: Dat mijn mensen bij Thanks. Heel erg drijft om bij
[1:02:15] Speaker 1: Thanks te werken. Omdat mensen het zo creatief zijn. En
[1:02:17] Speaker 1: zulke leuke dingen ermee doen. Aan de shape-based zijde. Ik
[1:02:20] Speaker 1: vind het echt heel tof. Als ik zie wat er
[1:02:22] Speaker 1: uit de machine komt.
[1:02:23] Speaker 5: Dus ook kunstenaars maken ook gebruik.
[1:02:26] Speaker 1: Ja. We hebben bijvoorbeeld een kunstenaar. Die maakt in SLS.
[1:02:32] Speaker 1: Wel dingen die gewoon bijna een halve meter breed zijn.
[1:02:34] Speaker 1: 30 centimeter lang
[1:02:36] Speaker 5: En die werkt hij dan
[1:02:36] Speaker 1: af? En die werkt hij af. Wij lijmen die in
[1:02:40] Speaker 1: elkaar voor hem. En dan wordt het echt heel groot.
[1:02:42] Speaker 1: Het zijn bloemstukken. En engelen. Ik kan er weinig over zeggen.
[1:02:49] Speaker 1: Maar het is zo mooi als je het ziet. En
[1:02:51] Speaker 1: mijn mensen in de fabriek worden echt super blij. Als
[1:02:53] Speaker 1: ze dat zien. Ja.
[1:02:55] Speaker 4: Snap ik. Jullie
[1:02:56] Speaker 1: hebben
[1:02:56] Speaker 4: lievelingsklanten. Echte knuffelklanten. Als daar iets van binnenkomt
[1:03:02] Speaker 4: dan vechten ze erop wie het mag maken
[1:03:03] Speaker 1: Ja, dat vinden ze leuk.
[1:03:06] Speaker 5: Mark,
[1:03:07] Speaker 4: we zijn er.
[1:03:08] Speaker 5: Jij moet nog allemaal dingen gaan vertellen. Ja, je moet
[1:03:12] Speaker 5: e-mailadressen noemen, technoloog.bnr.nl.
[1:03:14] Speaker 4: Dat doe ik net altijd, dus dan laat ik dat
[1:03:16] Speaker 4: vandaag ook gewoon doen. E-mailadres is technoloog.bnr.nl. Dat had je
[1:03:18] Speaker 4: eigenlijk eens kunnen verzinnen, want deze podcast heet De Technoloog.
[1:03:21] Speaker 4: Je mag ook de technoloog.bnr.nl. Dat werkt ook. We lezen
[1:03:24] Speaker 4: alles en reageren vaak. Niet alle PR-bureaus, want daar zijn
[1:03:30] Speaker 4: heel veel PR-bureaus die schrijven. En dat lezen we ook
[1:03:32] Speaker 4: wel
[1:03:33] Speaker 1: Maar als je Hilke heet, luisteren jullie wel?
[1:03:38] Speaker 4: Wat heb je nou zelf geschreven? Je kan natuurlijk op
[1:03:41] Speaker 4: YouTube ons volgen. Dan zie je dat we deze dan
[1:03:43] Speaker 4: weer niet in de nieuwe studio hebben opgenomen. Maar in
[1:03:46] Speaker 4: de studio waar we altijd eerder zaten. Daar komen we
[1:03:48] Speaker 4: af en toe nog wel eens terug. YouTube.com slash het
[1:03:52] Speaker 4: BNR Tech. En ik heb mijn administratie niet helemaal op orde,
[1:03:55] Speaker 4: dus ik ga je niet
[1:03:56] Speaker 5: vertellen wat er volgende week... Ik wel. Verliene Herman, zoogleraar
[1:03:59] Speaker 5: didactiek van de informatica aan de VU. Ik kom vaak
[1:04:02] Speaker 5: bij BNR in Amsterdam
[1:04:03] Speaker 4: natuurlijk. En een vrouw met een mening over de wereld
[1:04:05] Speaker 5: Ja, en ze heeft een boek geschreven, Vierkante Oog, hoe
[1:04:07] Speaker 5: informatici de wereld zien en vormen. Ja, ik ken Verliene
[1:04:11] Speaker 5: heel goed en ik zie ernaar uit. En ik moet
[1:04:13] Speaker 5: haar boek nog lezen, ik lees heel graag, dus dat
[1:04:15] Speaker 5: ga ik zeker doen. En dan horen we dan volgende week.
[1:04:17] Speaker 5: Tot de volgende. Dankjewel.

Shows are listed from Apple Podcasts' charts and directory, and Podcast Index where it is used. Every show and episode belongs to its publisher and plays from the publisher's own feed; this site hosts none of them.